ویرگول
ورودثبت نام
Zahra Sadat
Zahra Sadatگاهی گدای گدایی و بخت با تو یار نیست / گاهی تمام شهر گدای تو می‌شوند‌‌ دست به قلم از فلسفه، جامعه‌شناسی، ادبیات و دیگر هیچ! ابدیت در پیش است...
Zahra Sadat
Zahra Sadat
خواندن ۹ دقیقه·۲ سال پیش

یک شروع برفی



عمه منیر و عموحمید تا پای اتوبوس آمده‌اند. هرچه گفتم نیازی به این کارها نیست، قبول نکردند. چشم‌های عمه هی پر از اشک می‌شود و رویش را بر می‌گرداند. آخر سر طاقتش تمام می‌شود و حرفی را که از یک هفته پیش سر دلش مانده می‌گوید.
- کاش صبر می‌کردی چهلم تمام می‌شد آن وقت سه تایی با هم می‌رفتیم و لباس مشکی‌مان را همان جا در می‌آوردیم.
عموحمید در جا جواب عمه را می‌دهد.
- چه کارش داری خانم؟ می‌خواهد با دوست‌هایش چند روز برود سفر. آن هم مشهد.
عمه دستمال کاغذی را می‌چپاند گوشه چشمش و طوری فشار می‌دهد که من هم دردم می‌گیرد. صدایش گرفته و تودماغی است.
- من از خدا می‌خواهم بهش خوش بگذرد. اما رضا امانت است دستم.
یک قدم می‌آیم جلو و پیشانی عمه را می‌بوسم.
- چشم به هم بزنی برگشتم. از مشهد چه برایت بیاورم؟
عمه پلک می‌زند و این بار دانه‌های درشت اشک از روی گونه‌اش سُر می‌خورد و تا زیر چانه‌اش می‌آید.
- هیچی، فقط مراقب خودت باش. آنجا از طرف پدر و مادرت هم زیارت کن. یادت نرود زیارت نرفته‌شان را...


لب‌های عمه می‌لرزد و روی هم قفل می‌شود. زیارت؟ عمه فکر می‌کند برای زیارت و پابوسی می‌روم مشهد. خبر ندارد کار دیگری دارم. این آخرین بار را باید بروم و کار را یکسره کنم. باید تکلیفم را روشن کنم.

عموحمید دست می‌گذارد روی شانه‌ام و فقط می‌گوید:
- برو به سلامت. در امان خدا.


بیشتر از این معطل نمی‌کنم. کوله‌ام را یک وری می‌اندازم روی شانه‌ام و راه می‌افتم. از صبح عمه آنقدر خوراکی تویش چپانده که حسابی سنگین شده. نصف اتوبوس برای بچه‌های مسجد ما است. می‌روم ته اتوبوس می‌نشینم.
دو ساعت است که راه افتادیم. آقا‌سعید از صندلی‌اش بلند می‌شود و می‌آید عقب تا صدایش به بچه‌های ردیف آخر هم برسد. دارد از برنامه این سه روز می‌گوید و از آداب زیارت. طفلک آقا‌سعید! چه قدر خوشحال است که من را هم آورده مشهد تا به قول خودش استخوان سبک کنم. همین دیشب بود که بعد از نماز آمد کنارم نشست و گفت:
- پایت که به حرم برسد، نصف غصه‌هایت را از شانه‌ات بر می‌دارند. سبک می‌شوی.


زیپ بغل کوله‌ام را باز می‌کنم و ایرپادم را در می‌آورم. می‌گذارم توی گوشم و صدایش را آنقدر بلند می‌کنم تا صدای آقا‌سعید را نشنوم. حرف‌هایش به درد من نمی‌خورد. آداب زیارت به چه کارم می‌آید؟ وسط این زمستانی که تازه یادش افتاده خودی نشان بدهد، آمده‌ام تا تسویه حساب کنم. کاری که یک ماه است مثل خوره افتاده به جانم.
از پِلِی کردن موزیک‌های تکراری خسته می‌شوم و ایرپادم را خاموش می‌کنم. صدای شکستن تخمه و پَلَق‌های باز کردن نوشابه تا عقب اتوبوس هم می‌آید. هوا بارانی است و راننده آرام می‌راند. انگار هیچ عجله‌ای برای رسیدن ندارد. یکی از بچه‌های ردیف جلو می‌گوید:
- فکر کنم آخرش مجبور شویم اتوبوس را خودمان تا مشهد هُل بدهیم.


علی آلمانی همانطور که ساندویچش را می‌لُمباند بلند می‌گوید:
- یکی باید خود تو را هُل بدهد با آن شکم توی آفسایدت! لااقل نیم متری عقب نشینی لازم دارد!

صدای خنده بچه‌ها می‌رود هوا. چند مسافر صندلی‌های جلو نُچ‌نُچ می‌کنند. آقاسعید رو برمی‌گرداند و اخم می‌کند. نیم ساعت بعد بلند می‌شود و یک کیسه بزرگ را از بالای سرش بر می‌دارد. دارد بین بچه‌ها ساندویچ‌های شام را تقسیم می‌کند. عباس می‌گوید:
- آقا کاش زودتر می‌گفتید، ته بندی نمی‌کردیم.


ساعت از دوازده شب گذشته. آقاسعید نیم‌خیز می‌شود و نگاهی به عقب اتوبوس می‌اندازد. حس می‌کنم دنبال من می‌گردد. چشم‌هایم را می‌بندم. سرم را به پشتی صندلی تکیه می‌دهم و رویم را به طرف پنجره می‌کنم که یعنی خوابم. حوصله حرف‌هایش را ندارم. حوصله هیچ کس را ندارم. اگر می‌شد تنها می‌آمدم تا همسفر آدم‌هایی نباشم که راهشان از همان اولِ سفر از من جدا است. آنها آمده‌اند شیطنت کنند، بخندند، زیارت بروند و خوش باشند اما من فقط آمده‌ام تا تکلیفم را روشن کنم. کارم که در مشهد تمام شود، بلیط برگشت می‌گیرم و می‌آیم. وسط این بچه‌ها که دارند از سر و کول هم بالا می‌روند وصله ناجورم. صدای تکان خوردن دانه‌های تسبیح آقاسعید می‌آید. معلوم است بلند شده و تا ته اتوبوس آمده. به روی خودم نمی‌آورم و چشم‌هایم را باز نمی‌کنم. می‌آید عقب. این را از بوی عطرش می‌فهمم. کمی می‌ماند و دوباره می‌رود. خیالم که از رفتنش راحت می‌شود چشم‌هایم را باز می‌کنم. به جاده سیاهی زل می‌زنم که کِش آمده و دنبالمان می‌آید. نه زمین معلوم است و نه آسمان. هرچه هست سیاهی و تاریکی است. عمق تاریکی‌اش نفس آدم را بند می‌آورد.

چشم‌هایم را بی‌خودی تنگ می‌کنم تا در این ظلمات چیزی ببینم. شاید لاشه ماشین بابا را. شاید چادر تکه‌تکه شده مامان را. کاش ساز مخالف نمی‌زدم. کاش من هم باهاشان رفته بودم. کاش وقتی ماشین معلق می‌زد و جمجمه مامان و بابا را خُرد می‌کرد من هم آنجا بودم. آن وقت دیگر زیر داغ نبودنشان له نمی‌شدم. آن وقت نبودم تا نفر سوم خانه عمه منیر و عموحمید باشم و بشوم بچه نداشته‌شان. کاش مامان و بابا هم مثل خیلی از زن و شوهرهای دیگر بی دردسر بچه‌دار می‌شدند. آن وقت هر سال نمی‌رفتند پابوس آقا که بعد از ده سال نذر و نیاز بالاخره صاحب فرزند شده‌اند. اصلا کاش اسمم رضا نبود. از خودم لجم می‌گیرد، از نه‌یِ بی‌موقعم. از نذر هر ساله مامان و بابا، از آن ۲۰۶ لعنتی و این جاده کفی که هرچه می‌رویم تمام نمی‌شود. کاش پژوی عمو حمید دستم بود. گاز می‌دادم و می‌رفتم روی ۱۴۰ تا، ۱۵۰ تا، ۲۰۰ تا. آن وقت تمام شیشه‌ها را پایین می‌کشیدم و سرم را می‌بردم بیرون و داد می‌زدم. به قول آقا سعید:

- گاهی داد کشیدن از نفس کشیدن هم واجب‌تر است.

حس می‌کنم دارم خفه می‌شوم. مثل همان وقتی که بابا بی‌هوا من را انداخت توی آب تا ترسم بریزد. دست و پا می‌زدم و آب استخر قُلپ قُلپ می‌رفت توی دهانم. کاش الان هم بود و من را از این برزخ بیرون می‌کشید و زیر گوشم می‌گفت:
- چه‌ات شده پسر؟ حواسم بهت هست.
هوای اتوبوس سنگین شده. زنجیر باریک توی گردنم دارد قفسه سینه‌ام را له می‌کند. دکمه اول پیراهنم را باز می‌کنم و خودم را ولو می‌کنم روی صندلی.


چراغ‌های اتوبوس یکی در میان روشن می‌شود. آقا سعید بلند شده و دارد می‌آید عقب. به آن‌ها که بیدارند می‌گوید:
- اذان صبح را گفته‌اند. زود نمازتان را بخوانید و بیایید بالا.


آن‌هایی را که خوابند بیدار نمی‌کند. کاری به کارشان ندارد. من اما بیدارم. کاپشنم را می‌پوشم و می‌روم پایین. راننده سیگارش را آتش زده و دارد به یکی از مسافرها می‌گوید دو ساعت دیگر می‌رسیم مشهد. پایم که به زمین می‌رسد، سوز سرما مثل سیلی می‌خورد توی صورتم. کلاهم توی کوله جامانده. حوصله‌ام نمی‌گیرد برگردم و بردارم. یقه کاپشنم را تا زیر چانه می‌آورم بالا. باد چیزهایی را توی هوا می‌چرخاند. سرم را بلند می‌کنم. دارد برف می‌بارد.


اتوبوس راه افتاده و هوا روشن شده. هنوز سرما توی تنم مانده. آقا‌سعید می‌آید عقب و یک لیوان چای داغ می‌دهد دستم.
- نچایی پهلوان؟
لبخند بی‌معنایی می‌زنم و چیزی نمی‌گویم.
- با ما قهر نکن داش رضا.
آقا‌سعید می‌نشیند صندلی کناری‌ام که از همان اول سفر خالی بود. منتظرم حرفی بزند اما تسبیحش را می‌اندازد دور گردنش. سرش را به پشتی تکیه می‌دهد و چشم‌هایش را می‌بندد.


می‌رسیم ترمینال و از آنجا یک‌راست می‌رویم خوابگاه. ظهر که می‌شود، آقاسعید شال و کلاه می‌کند و می‌گوید می‌خواهد برود حرم. هرکسی دوست دارد آماده شود.
به روی خودم نمی‌آورم. دلم نمی‌خواهد زیارت دسته‌جمعی بروم. اصلا دوست ندارم زیارت بروم. سردرد را بهانه می‌کنم و تا شب توی خوابگاه می‌مانم.

ساعت از دو گذشته و بچه‌ها بالاخره می‌خوابند. لباس‌هایم را می‌پوشم. کوله را می‌اندازم روی شانه‌ام و شال و کلاهم را می‌زنم زیر بغل. آقاسعید در خوابگاه نیست. مطمئنم سر شام دیدمش. شانه بالا می‌اندازم و دیگر پی فکرهایم را نمی‌گیرم. باید همین امشب حرف‌هایم را بزنم و بلیط تهران بگیرم و دیگر هیچ‌وقت پشت سرم را نگاه نکنم. از در خوابگاه می‌زنم بیرون. زمین سفید شده و آسمان سرخ است. از وقتی رسیده‌ایم دارد برف می‌بارد؛ آنقدر تند که تا برسم به حرم چند بار خودم را می‌تکانم. کوله‌ام را تحویل امانت‌داری می‌دهم و می‌روم تو حرم. نه سلام می‌دهم و نه اذن دخول می‌خوانم. سرم را می‌اندازم پایین و روی کف‌پوش‌های سیاه صحن پا می‌گذارم تا لیز نخورم. راهم را می‌کشم و خودم را به صحن قدیم می‌رسانم. خلوت است و هر کسی هم که می‌آید از زور برف و سرما زود می‌رود داخل. روبروی گنبد می‌ایستم. زیاد وقت ندارم. باید زودتر حرف‌هایم را بزنم و بروم پی کارم. باید بگویم این آخرین باری است که می‌آیم و خیلی مردانگی کردم که برای گفتن حرف‌هایم این همه راه آمده‌ام. باید از روزگارم بگویم که جهنمی شده و حتی چای‌شیرین‌های چایخانه‌ات هم حالم را جا نمی‌آورد. باید داد بزنم که از همین امشب، نه! از آن شبی که تلفن زنگ خورد و پلیس راه گفت زودتر خودتان را برسانید قوچان، راه ما از هم جدا شد. دندان‌هایم از سرما به هم می‌خورَد. حرارت از لب‌ها و چشم‌هایم می‌زند بیرون. لابد تب کرد‌ه‌ام. همان سرمای اول صبح کار دستم داده. به دیوار مرمری صحن تکیه می‌دهم و به نظرم می‌آید گنبد زیر این برف چقدر قشنگ شده! سر تکان می‌دهم و به خودم نهیب می‌زنم که زودتر برو سر اصل مطلب. شال‌گردنم را می‌دهم پایین. نفس‌های گرمم بخارهای بلندی می‌شود و از دهانم می‌رود بیرون. تا می‌خواهم حرفی بزنم پیرمردی عصا به دست می‌آید نزدیکم. دنبال زیارت‌نامه می‌گردد. کمرش آنقدر خم است که می‌ترسم روی این برف لیز بخورد و از وسط بشکند. می‌روم چند حجره جلوتر و دست می‌برم توی قفسه و یک زیارت‌نامه برایش می‌آورم. زیارت‌نامه را می‌گیرد اما نمی‌رود. می‌پرسم:
- چه شده؟
می‌گوید سواد خواندن ندارد و می‌خواهد برایش بخوانم. حرصم می‌گیرد. اگر سواد ندارد زیارت‌نامه می‌خواست چه کار؟ کتاب را باز می‌کنم و تا شروع می‌کنم به خواندن، دستم را می‌کشد و می‌گوید:
- اینجا نِه، بِریم نزدِکِ ضِریح.
نفسم را با حرص می‌دهم بیرون. دلم می‌خواهم سرش داد بزنم و بگویم چرا دست از سرم بر نمی‌داری و من را به حال خودم نمی‌گذاری؟ این همه آدم چرا صاف آمده‌ای سراغ من؟ می‌گوید هفت سال است حرم را ندیده. چانه‌اش می‌لرزد و اشک توی چشم‌هایش جمع می‌شود. چشم‌هایی که سیاهی‌اش به سفیدی می‌زند. می‌گوید همین امشب با پسرش آمده حرم اما گمش کرده. می‌گویم:
- دفتر گمشده‌ها آنجاست.
خداخدا می‌کنم ولم کند و برود آنجا و آنقدر بماند تا پسرش بیاید. با کف دست اشک‌هایش را پاک می‌کند و می‌گوید:
- مگه مِشِه کسی تو حرم امام رضایِ (ع) گم بشه؟ نِمِشه دِگه!


آستین لباسم را می‌گیرد و می‌رویم داخل. روبه‌روی ضریح می‌ایستیم. دوست ندارم چشمم به ضریح بیافتد. بلندبلند برایش زیارت‌نامه می‌خوانم. سرش را می‌اندازد پایین و شانه‌هایش تکان می‌خورد. نمی‌دانم از آن کلمه‌های عربی چه می‌فهمد؟ دستمالش را از جیب کتش بیرون می‌آورد و ‌روی چشم‌هایش می‌کشد. زیارت‌نامه تمام می‌شود. خداحافظی می‌کند و می‌رود. تنها مانده‌ام. باید همین الان کار را تمام کنم. سعی می‌کنم به لحظه‌های آخر عمر مامان و بابا فکر کنم. به زجری که کشیدند و ترسی که ریخت توی جانشان. اما نمی‌شود. فایده ندارد. هرچه می‌کنم زبانم به گفتن باز نمی‌شود. نه می‌روم و نه می‌نشینم. اسپند روی آتشم. سرم را به دیوار تکیه می‌دهم. شانه‌هایم درد می‌کند. نفس که می‌کشم سینه‌ام تیر می‌کشد. چشمم به ضریح می‌افتد. دست روی سینه می‌گذارم. خم می‌شوم و سلام می‌دهم. گوشه چوب‌پر خادمی می‌خورد به صورتم. نرم است. خوشبو است. مثل دست‌های مامان. چشم‌هایم می‌سوزد و تصویر ضریح جلوی چشمم تکان می‌خورد و ابری می‌شود.

پایان


بهمن ۱۴۰۳


داستانداستان کوتاهادبیاتزیارت
۲۱
۵
Zahra Sadat
Zahra Sadat
گاهی گدای گدایی و بخت با تو یار نیست / گاهی تمام شهر گدای تو می‌شوند‌‌ دست به قلم از فلسفه، جامعه‌شناسی، ادبیات و دیگر هیچ! ابدیت در پیش است...
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید