هوایی

خانه مثل همیشه نبود. هیچ صدایی نمی آمد. انگار همین سکوت بود که بیدارم کرده بود. پشه ها کلافه ام کرده بودند. هرچی با دست می پراندمشان دوباره روی صورتم می نشستند و دم گوشم ویز ویز می کردند. شمد را کنار زدم و روی تشک نشستم. آفتاب از پنجره اتاق رد شده و روی حصیر افتاده بود. پنجره ای که دیشب مادر آن را شکست. مثل همیشه داد زد، سرش را در هوا تکان داد و آخر سر آینه را از روی تاقچه برداشت و محکم پرت کرد.

از اینکه بی بی بیدارم نکرده و گذاشته بود به قول خوش تا لنگ ظهر بخوابم تعجب کردم. از جا بلند شدم و به اتاق کناری رفتم. در این یک سال همیشه رختخوابش گوشه اتاق پهن بود و کنج اتاق جمع شده بود.

به طرف حیاط دویدم. بی بی هم در خانه نبود. از نردبان کنار دیوار بالا رفتم و به پشت بام رسیدم. باد گرمی به صورتم می خورد و پیراهنم در هوا تکان می داد. نور آفتاب چشم هایم را می زد. موهای بلند و مجعدم را از روی صورت کنار زدم. دستم را سایبان چشم هایم کردم و به اطراف نگاه کردم. انگار مادر و بی بی هر دو غیب شده بودند. از نردبان پایین آمدم. لقمه نان و حلوای بزرگی درست کردم و مشغول خوردن شدم. هرچه فکر کردم یادم نیامد آخرین بار کی مادر از خانه بیرون رفته بود؟

آفتاب تابستان به وسط آسمان رسیده بود که صدای در آمد.‌ به سرعت از جا بلند شدم. در را باز کردم. بی بی بود، تنها و بدون مادر. پرسیدم: «پس مادر کجاست؟ مگه با هم نبودین؟» بی بی که انگار صدایم را نشنیده بود گفت: «یه چکه آب بهم بده دختر جان، زبونُم به سقف دهنم چسبیده.» لیوان آبی به دست بی بی دادم و دوباره پرسیدم: «مادر کجاست؟» بی بی با لبه جَلویر صورتش را پاک کرد. همانطور که خودش را باد می زد گفت: «باید چند روزی استراحت کنه.» بلافاصله پرسیدم: «استراحت کنه؟ خو مگه اینجو چشه؟» بی بی عصبی و کلافه، از جا بلند شد و به آشپزخانه کاهگلی کنار حیاط رفت. به دنبال بی بی تا آشپزخانه دویدم و با صدای بلند پرسیدم: «بی بی چرا جواب سر بالا بهم میدی؟ مادر ...» هنوز سوالم را تمام نکرده بودم که بی بی کشیده محکمی به صورتم زد. «ها؟ چیه صداتو میندازی توی سرت و داد میزنی؟» دستم را روی صورتم گذاشتم و از آشپزخانه بیرون آمدم. روی اولین پله ایوان نشستم. صورتم را با دست هایم پوشانده بودم. این اولین باری بود که بی بی به صورتم سیلی زده بود. کمی که گذشت بی بی آمد. کنارم نشست و گفت: «چاره دیه ای نداشتیم.» دست های بی بی را گرفتم و پرسیدم: «تو رو به پیامبر، تو رو به الله بگو چی شده؟ مادر کجاست؟» بی بی دستی به موهایم کشید و گفت: «سی چه نگرونی؟ آروم بگیر دختر جان. چند روز خونه مامازار می مونه و بعد خودم میرم دنبالش.»

تا آن روز اسم مامازار را فقط از دهان دخترهای همسایه شنیده بودم. وقتی عروس اُم ثابت زایید و هیچ کس نفهمید چرا بعد از زایمانش مریض شد و به بستر افتاد. از دخترهای همسایه شنیده بودم بعد از کلی دکتر و دارو، او را پیش مامازار بردند. وقتی که برگشت، تا چند روز خوب بود اما یک شب حناق گرفت، صورتش کبود شد و مُرد. ثابت گفته بود: «شب آخر مدام دستش را روی گلویش می گذاشت و فقط می گفت داره خفه ام می کنه». بریده بریده پرسیدم: «یعنی... مادر... جن زده.... شده؟» و بلافاصله دستم را محکم جلوی دهانم گذاشتم و از حرفی که زدم پشیمان شدم. بی بی آهی کشید و گفت: «نمیدونم. فقط خدا میفهمه.»

مادر آن شب و شب بعد هم نیامد. هر بار که برای دیدن مادر اصرار می کردم، بی بی فقط می گفت: «میگوم که تو ای مدت نباید کسی رو ببینه. تو هم که نابالغی و نمی تونی بیای» مطمئن بودم بی بی من را با خودش نمی برد. اما فکر مادر و مامازار مثل خوره به جانم افتاده بود. دلم می خواست یا بی بی من را هم می برد و یا دست های مادر را می گرفتم و از آن خانه نحس بیرون می آوردمش.

صبح روز سوم، زودتر از همیشه از خواب بیدار شدم. شب قبل بی بی گفته بود فردا می رود تا مادر را بیاورد. هرچه اصرار کردم فایده ای نداشت. حرفش همان بود که قبلا هم گفته بود: «جای تو وُ دخترای نابالغ نیست!»

جعبه نخ و سوزنم را برداشتم. کنج اتاق نشستم. زانوهایم را جمع کردم و مشغول سوزن دوزی یقه پیراهنی شدم که بی بی برایم دوخته بود. صدای در آمد. بلند شدم و در را باز کردم. ام هاشم همسایه دیوار به دیوارمان بود. آمد داخل اتاق و کنار بی بی نشست. بی بی استکان چای را جلوی ام هاشم گذاشت و چشم به زمین دوخت. ام هاشم هورت بلندی کشید و گفت: «به دلت بد راه نده. درست میشه.» بی بی انگشتهایش را توی هم کرد و گفت: «فقط خدا می فهمه تا حالا چند بار سی دِوا و درمون رفتیم شهر. آخرُم هیچی به هیچی. معلوم نی این دخترو چشه؟» ام هاشم که به چشم های بی بی خیره شده بود گفت: «اگه این دخترو با چشمهای خودش جنازه شوهرش رو دیده بود، الان حال و روزش ای نبود.» بی بی نتوانست بیشتر از این تحمل کند. با گوشه جلویر اشک هایش را پاک کرد و گفت: «نفرین به دریا. چقدر بهش گفتم تنها صید نکن، دریا بی رحمه. اما گوشش بدهکار نبود. همیشه می گفت شریکی کار کردن سود نداره، تهش میشه یه زندگی بخور و نمیر. دریا که به آدم نارو نمیزنه. حیف، سرش داغ بود و نفهمید دریا چطور سرشو کرد زیر آب!»

ام هاشم نگاهی به من و پنجره کرد.

- تو همین جا بمون تا مو برگردیم. رختخواب مادرت هم پهن کن.

بی بی و ام هاشم از خانه بیرون رفتند. یک ساعتی گذشت. چند بار سوزن در انگشتم فرو رفت. آخر سر، پیراهن و جعبه نخ و سوزن را کنار گذاشتم. دیگر نمی توانستم منتظر آمدن مادر و بی بی باشم. با اینکه بی بی گفته بود آنجا جای من نیست، اما طاقت در خانه ماندن نداشتم. روبنده ام را بستم و از خانه بیرون آمدم. با اینکه سرم پایین بود اما انگار همه آدم های کوچه می دانستند کجا می روم. احساس آدم گناهکاری را داشتم که همه می دانند چه خطایی کرده و با چشم به همدیگر نشانش می دهند.

باد شدیدی می وزید و خاک را لوله می کرد. لبه جلویرم را بالا آوردم و جلوی صورتم گرفتم. حتما اگر ام هاشم اینجا بود زیر گوشم می گفت: «تو که خیره سری کردی لااقل صورتت رو بپوشون یه وقت ای باد موذی گرفتارت نکنه.»

قبلا از دخترهای همسایه شنیده بودم خانه مامازار پشت قبرستان روستا است اما هیچ وقت جرات نکرده بودم نزدیکش بشوم. باید از میان کوچه های خاکی روستا خودم را به قبرستان می رساندم. هوا آنقدر گرم بود که از دور دریا مثل توده بخار بود. دور تا دور قبرستان، نخلستان بود. با گوشه آستین عرق پیشانی ام را پاک کردم. به آخر قبرستان رسیدم. صدای ساز و دهل بلندی از دور می آمد. مسیرم را به سمت صدا تغییر دادم. صدا از خانه ای در انتهای کوچه ای باریک می آمد. رفت و آمدی در خانه نبود اما درش باز بود. وارد حیاط شدم. رد خون در چند گوشه حیاط افتاده بود. پشت پنجره چوبی و نیمه باز یکی از اتاق نشستم. سرم را کمی بالا آوردم و طوری که کسی مرا نبیند به داخل اتاق نگاه کردم. زن ها دورتادور اتاق نشسته بودند و دست می زدند. دو مرد جوان در حال کوبیدن طبل بودند و همزمان سینی بزرگی دور مجلس چرخانده می شد. درونش منقل اسپند بود.‌ هر کس دستی بر دود می کشید و به صورتش می مالید.

در وسط مجلس پارچه سبزی پهن شده بود. پیرزنی کنار پارچه سبز نشسته بود. با صدای موسیقی تکان می خورد و خودش را به چپ و راست می برد. روبروی پیرزن و پشت به من، زنی نشسته بود که صورتش را نمی دیدم. ناگهان در بالای اتاق بی بی و ام هاشم را دیدم که دست می زدند. پس آن پیرزن وسط اتاق مامازار بود و آن زن بیچاره هم مادرم؟!

دل پیچه داشتم. درست مثل روزی که پدر رفت و سه روز و سه شب برنگشت. مثل همان وقتی که ناخدا یعقوب، خبر غرق شدن پدر را آورد و جنازه اش هم هیچ وقت برنگشت. مثل روزهایی که مادر از صبح خروس خوان تا نیمه شب بی آنکه با کسی حرف بزند، کنار ساحل به انتظار پدر می نشست. انگشت شستم را به دهان بردم و گوشه ناخنم را به دندان کشیدم. دهانم مزه شوری خون می داد.

مامازار کف دو دست مادر را با روغن چرب کرد. پارچه سفیدی روی سرش کشید و ظرف بخور را دورش چرخاند. صدای طبل ها بلندتر شده بود. ابتدا مادر آرام بود، اما طولی نکشید که شروع به تکان خوردن کرد و سرش را در هوا چرخاند. مادر دست هایش را زیر آن پارچه سفید در هوا بالا برده بود و تکان می داد.‌ صدای ساز و دهل بلندتر شده بود. این بار مامازار هم سرش را به جلو و عقب می برد. ناگهان مادر که تا حالا بر روی زانوهایش نشسته بود، زیر همان پارچه سفید شروع به بالا و پایین پریدن کرد. سرش را چنان تکان می داد که مهره های گردنم از دیدنش درد می گرفت. مامازار با چوب های بلند خیزران محکم بر بدن مادر می زد و کلمات نامفهومی ادا می کرد.

نرمی انگشت سبابه ام را به دندان گرفته بودم تا صدای گریه ام بلند نشود. ناگهان پارچه سفید از صورت مادر کنار رفت و رعشه طولانی و شدیدی بر بدنش افتاد. از گوشه دهانش کف سفیدی بیرون آمد و به یکباره از حال رفت. دیگر نه کسی دست می زد و نه کسی بر دهل می کوبید.