رویکرد ما به تاریخ باید چگونه باشد؟ اینکه در سالگرد حمله به گوهرشاد بیاییم بگوییم در سال 1314 در یک چنین روزی مردمی بی گناه را به رگبار گلوله بستند و در گور های دسته جمعی زنده و مرده را با هم به سرای دیگر فرستادند کافیست؟ اینکه کمی متاثر شویم از رقم کشته ها و آه سبکی بکشیم و یادشان را گرامی بداریم کافی است؟
من می گویم نه، کافی نیست. باید در گذشته به دنبال جواب های امروز بگردیم. که اگر این کار را نکنیم، به جای اینکه با گذشت هر نسل، ملتمان را به سوی رشد و پیشرفت سوق بدهیم، در چرخه بی پایان تکرارها اسیرش می کنیم.
در مواجهه با یک رویداد تاریخی باید رد «چرا» ها را دنبال کنیم. مردم مشهد چرا در گوهرشاد جمع شدند؟ برای اعتراض. چرا اعتراض؟ چون دولت می خواست فرهنگ مردم را از دستشان در بیاورد. می گفت باید لباس متحد الشکل بپوشید و خودتان را شبیه این فرنگی های فرهیخته و بانزاکت بکنید. کلاه شاپو سرتان کنید. سنت های چندین و چند ساله را همراه با دستار ها و کلاه های خودتان دور بیندازید و از این انسان های متمدن غرب تقلید کنید تا شما هم رنگ تمدن را به خودتان بگیرید.
اینجاست که به مهمترین چرا می رسیم: چرا حکومت چنین قوانینی را وضع کرد؟ یا بهتر است بگوییم چرا حکومت آن وقت به چنین نتیجه ای رسیده بود؟
تاریخ می گوید شاه مملکت اولین بار پایش را از سرزمین مادری بیرون گذاشت و وارد خاک همسایه مان ترکیه شد. مرد ها را دید با کلاه های فرنگی، زن هایشان را دید با دامن های کوتاه و در دلش گفت: به به! به راستی که فرهنگ و تمدن این است و جز این نیست! آنجا بود که جرقه ای در ذهنش شکل گرفت و گفت باید ایران خودمان را هم همین شکلی کنیم تا مثل اینها «توسعه» پیدا کنیم.
سال هاست که رضاشاه این دنیا را با دستانی خالی و شانه هایی سنگین ترک کرده است. اما اندیشه ای که آن روز سوغاتی سفر رضاشاه به ترکیه بود، هنوز در ایران باقیست. در خیابان هایی که هیچ رنگی از معماری ایرانی ندارند، در لباس هایی که هیچ شباهتی به لباس های اقوام ما ندارند، و ای کاش تنها در همین ها خلاصه میشد! در قلب ها و مغزهای مردمی که هیچ باوری به اصالتشان ندارند، مردمی که اعتمادی به راه حل های داخلی ندارند، ریشه های این اندیشه خود را نمایان می کنند.
ما همچنان در اسارت یک اشتباه تاریخ مانده ایم!
احتمالا رضاشاه خودکامه تر از آن بود که به حرف مثل منی گوش کند اما اگر به گذشته برمی گشتم چنین می گفتم:
لباس متحد الشکل برای این ملت اتحاد نمی آورد. اتحاد از درون افراد می جوشد، از باورها، آرمان ها و از ایمان به سرچشمه واحدی که همه را با هر تفاوتی به هم پیوند می دهد. ملت ما اتحادش را در گوشه های مساجد، در هیئت های عزا، در جشن ها، در همین سنت های خرد و کلان می یابد. تنوع در اقوام ضعف ما نیست، قدرت ماست.
به مناسبت ۲۱ تیرماه؛
سالگرد حمله به مسجد گوهرشاد!
?به قلم خانم زهرا جمال