
خورشید هنوز پایین بود که دهکده بیدار شد. دودِ نانِ تازه، با بویِ نمناکِ خاک پس از بارانِ اندکِ شب گذشته آمیخته بود؛ اما دلِ مردم، سنگینتر از هر سپیده، تند و بیتاب میتپید. آترن در اندرونی کوچکی ایستاده بود؛ ردِ سالها در چهرهاش نقش بسته اما نگاهش همان آتشِ دیرینه را داشت — آتشی که دیگر نه برای خود، که برای آیندگان میسوخت.
آریا کنار تنور نشسته بود؛ لباسِ سادهای به تن داشت، اما ایستایش همان وقارِ ملکهگونِ سیمایی بود که آترن سالها پیش برایش دیده بود. سه کودکشان — نیان، سورا و دانا — با چشمهایی گشاده و بیتاب، بازی کوچکی را نیمهکاره رها کردند و به سوی پدر آمدند. آرموند، که شمشیر چوبیاش را بر دوش انداخته بود، با گامهای تند و جوان جلو آمد و دست بر پیشانی پدر نهاد، همچون برکتِ یک جنگاور که باید راهی میشد.
آترن خم شد و دستان پسر را در دستان پوستچینِ خود گرفت. صدای او، نرمتر از آهنِ گذشته، اما پر از حکمتی بود که سالها در او نشسته بود:
«پسرم، این راه، راهِ بازپسگیریِ نامها نیست؛ راهِ سنگینی است که شاید چیزی را از ما بگیرد تا چیزی را نجات دهد. چشمهای تو هنوز به افق براق است. این نوریست که باید در جنگ حفظ کنی. اما به یاد داشته باش — بازگشتِ تو نه به اندازهٔ بردِ شمشیر، که به اندازهٔ نگاهِ نجاتیافتهٔ مردم، ارزش دارد.»
آرموند سرش را پایین انداخت؛ غرورش وامیرفت اما تصمیمش قوی بود:
«پدر، من نخواهم گذاشت هیچ کودکی در آتش دیوها بسوزد. اگر جان من قیمت دارد، آن را میپردازم.»
آریا گامی به جلو برداشت. نگاهش نرمی و تلخی داشت؛ او دستِ مردی را که سالها همسر و همراهش بوده، فشرد. آوازی کهنه در گلو داشت — ترانهای مادرانه — و در گوشهٔ چشمش نم نمِ اشکی نشست و فرو رفت:
«اگر باید بروی، برو با دل آرام. ما اینجا جان میپاییم و خانه را تا زندهای نگاه میداریم. اما بدان، آترن، تو از نسلِ آنانی هستی که هرگز زمین را تنها نمیگذارند؛ پس بازگرد... برای ما.»
آریا چیزی در آستینش درآورد: یک قطعهٔ پارچهٔ کهنه و خونآلود — یادگارِ روزهای سخت، و انگشتری ساده که سالها پیش از کسی آموخته بود. او انگشتر را به آرموند داد:
«این را ببر؛ نه که گنجی باشد، بلکه که نیرویِ عهد را در آن ببینی. هرگاه که دلت شکست، دستت را بر این انگشتر بگذار؛ صدای نیاکان را خواهی شنید.»
آرموند انگشتر را بر انگشت انداخت و برای ثانیهای همه چیز خاموش شد؛ صدای زنگِ دوردست، نفسهای مردم، حتی باد، همه در آن سکوت فرو ریختند. نیان جلو دوید، گردن پدر را بوسید و گفت: «پدر، سریع برگرد!» سورا و دانا هم با چشمهایی پر از گریه اما سرشار از امید، دستِ کوچکشان را به سوی او دراز کردند.
سامان، با همان پارچهٔ خونآلود بر شانه و زخمی که هنوز ترمیم نشده بود، از گوشهٔ ایوان برخاست. نگاهش به آترن افتاد؛ مردی که حتی در این سن، همچنان ستونِ اطمینانِ روستا بود. سامان گفت: «من اینجا میمانم. به دارو و مرهم و برادرانِ این دیار نیاز است. اگر برگشتی، من به تو کمک میکنم تا زخمهایت التیام یابند. و اگر...» صدایش برید. آترن او را در آغوش گرفت — آن آغوشی که در آن، هیچ کلمهای جز فهم و سپاس نیاز نبود.
آترن چشمانش را به آسمان دوخت، سپس به جمع خانواده نگاه کرد و لبخندی کهنه زد؛ لبخندی پر از اندوه و افتخار. او از اسبِ پاخوردهاش، که سالها در کنارش بود، کم کم بالا آمد. آرموند بر تازیِ خود نشست.
آترن به آریا نزدیک شد، گونهاش را بوسید و در گوشش فقط یک جمله گفت، جایی میان نجوا و فریاد:
«به یاد داشته باش که هر که جان میبازد، قصهای به جای میگذارد. قصهٔ من را با شیرینیهای صبحانه براشان بازگو کن، نه با نالهٔ شبانگاهی. با عشق، آریا.»
آریا نگاهش را پایین انداخت و گفت: «با عشق، پدر بچهها.» سپس دستش را روی شانهٔ آرموند نهاد و با صدایی لرزان اما محکم گفت: «حفاظت کن. تو اکنون نه فقط پسر، که پناهِ این خانهای. بازگرد به ما.»
آرموند، در حالی که شانههایش میلرزید، سوزنِ نگاهش را بر چشمهای پدر دوخت و پاسخ داد: «تا خون در رگهایم هست، برمیگردم.»
آنگاه آترن پوزهٔ اسب را به سوی جاده برگرداند. سامان، با صدای خشدارش، گفت: «راه دشوار است. اگر به شهر رسیدید، به هرکه رسیدی، بگو: پهلوانانِ وطن برخیزید.» آترن با لحنی پایین جواب داد: «خواهم گفت. و اگر نیاز شد، نام تو را به عنوان شاهد خواهم برد.» سامان سر تکان داد و به اسطبل برگشت تا مرهمی بردارد و زخمش را مداوا کند — او اینجا میماند؛ نگهبانِ کوچکِ دهکده.
مردم از پشت پنجرهها و پشت دیوارها، آنها را بدرقه کردند؛ هر کس به نحوی — با دعا، با اشک، با سنگی کوچک که به نشانهٔ بدرقه در دست داشت. وقتی آترن و آرموند از کوچهٔ خاکی بیرون رفتند، نیان با صدای بچگانه اما رسا فریاد زد: «پدر! بیا زود!» و آترن دستش را بلند کرد — نه برای بازگشت، که برای برکت دادن.
اسبها با گامی آرام و مطمئن از دهکده دور شدند. بادِ صبحگاه، پرچمهای کوچکِ خشکیده را جنباند، و خورشید، از پشتِ ابر، نوری خوابآلود فرستاد که بر زرهٔ کهنهٔ آترن میافتاد. راه طولانی بود؛ هر قدم، تپشی از تاریخ را با خود داشت.
آنها به سویی رفتند که خبرِ ویرانی روستا را به خاکِ دیگر خواهد رساند؛ جاده، مانند رشتهای که سرنوشت را به هم پیوند میدهد، ادامه داشت. پشت سرشان، آریا دستهایش را بر سینه گذاشت و سه کودک را در آغوش فشرد. سامان در کنار تنور نشست و با مهارتِ زخمش را بانداژ زد؛ روستا نفسِ کوتاهی کشید — جمعی که برای لحظهای نگران و امیدوار بود — و سپس آرام آرام، زندگیِ روزمرهاش را از نو آغاز کرد.
باد داغ از دل شرق میوزید، علفهای بلندِ زرد و نقرهای در باد چون موجی بیقرار به این سو و آن سو خم میشدند. خورشیدِ نیمروز بر فراز آسمان ایستاده بود، اما سایهها زیر پاهاشان کش میآمدند، گویی زمین خود پیشبینی کرده بود که خون به زودی رویش ریخته خواهد شد.
آترن، با گامهای سنگین اما استوار، پیشاپیش میرفت. شانههایش خمیدهتر از گذشته بود، اما هنوز در نگاهش آتشی از عزم و ایمان میسوخت. کنار او اَرموند، شمشیربهدست و پرغرور، جوانی که هنوز بار زندگی به زانوهایش فشار نیاورده بود. نگاهش پر از شور و خشم، همچون گرگی که تازه طعم خون را چشیده باشد.
صدای پای اسبها روی خاکِ خشک علفزار میپیچید. سکوتی سنگین فضا را پر کرده بود؛ جز صدای باد و زوزههای دوردست، هیچ چیز شنیده نمیشد. انگار دشت، خود نفسش را در سینه حبس کرده بود.
آترن مکثی کرد، عصایش را در زمین فرو برد و نگاهش را به سوی شرق دوخت؛ جایی که دودی سیاه، همانند ماری پیچان، از روستاهای سوخته برمیخاست. آهی عمیق کشید و گفت:
«این دشت همیشه جای آواز پرندگان بود، ارموند. امروز اما… زمینش تشنهٔ خون است. ما میرویم، نه برای کین، بلکه برای آنکه صدای کودکان دوباره در این علفزار بپیچد.»
ارموند شمشیرش را بالا آورد و برق فولاد در آفتاب تابید. با شور پاسخ داد:
«پدرِ میهن بر شانههای پیر توست، آترن. من سوگند خوردهام در کنار تو بایستم، حتی اگر این علفزار گور آخرینمان شود.»
باد تندتر شد. علفها به احترام قامت دو جنگاور خم شدند.
آترن دستی بر شانهٔ ارموند گذاشت؛ لرزش انگشتانش خبر از سالهایی میداد که بیرحمانه بر او گذشته بودند. با صدایی آرام، اما کوبنده گفت:
«پس بگذار شرق بداند که هنوز قلبی برای ایران میتپد… حتی اگر پیر و شکسته باشد.»
و آنگاه، هر دو به سوی دود و فریاد رهسپار شدند؛ جایی که دیوان در انتظار بودند.
باد تندتر و تندتر میوزید. آسمان در افق شرقی سرخفام شده بود، گویی خونِ آینده از پیش بر آن پاشیدهاند. صدای فریادهای محو از دور میآمد؛ زنان، کودکان، و نالهی مردانی که خانهشان در چنگ دیوان فروریخته بود.
آترن لحظهای ایستاد. زانوهایش سنگین بود، اما چشمهایش هنوز برق میزد. چهرهاش چون کوهی ترکخورده، چینها عمیق و موهای سپیدش در باد میلرزید. لبهای خشکیدهاش تکان خوردند:
«بیست سال گذشت، ارموند… و من هنوز همان بوی خون را میشنوم. هر بار که دیوی بر این خاک میتازد، گویی روحم جوان میشود، گرچه تنم پیر و فرسوده است.»
ارموند با غرور سر برداشت، شمشیرش را چون پرچم در هوا تکان داد:
«تو میگویی تن شکستهست، اما من جز ستونی استوار نمیبینم. اگر میهن صد آترن داشت، هیچ دیوی پا به این سرزمین نمیگذاشت.»
آترن لبخند محوی زد، دستی بر شانهی جوان نهاد:
«نه پسر، اگر میهن صد ارموند داشت، دیگر نیازی به من نبود.»
در همین دم زمین لرزید. گویی خود خاک از آمدن چیزی هراسید. علفها از جا کنده شدند و صدای غرش چون رعد آسمانی در دشت پیچید. از دل دود و آتش، دو هیبت عظیم سر برآوردند: یکی با پوستی سیاه براق، چشمانی سرخ و دستانی همچون تنهی درختان که هزاران خانه را در یک دم در هم میکوبید؛ دیگری با شاخهایی خمیده و دهانی پر از دندانهای استخوانخُردکن. نفسشان چون باد سمّی، علفها را میسوزاند.
ارموند بیاختیار قدمی عقب رفت. اما آترن بیحرکت ماند، عصایش را در زمین کوبید و فریاد زد:
«ای زادههای ظلمت!
این خاک، گهوارهی خورشید است، نه جولانگاه سایه!
ایران، اگرچه زخمخورده و پیر، هنوز پهلوانانی دارد که جانشان را سپر میکنند.
اگر میخواهید این دشت را ببلعید، نخست از خون من سیراب شوید!»
دیو شاخدار خندهای مهیب سر داد، که پرندگان از آسمان افتادند. اما هنوز صدای خندهاش در هوا بود که ارموند قدم پیش نهاد و شمشیرش را بلند کرد:
«و اگر خون او کم آمد… خون من نیز بر این خاک ریخته خواهد شد!»
آترن نگاهش را بر او انداخت، برق غرور در چشمان پیرمرد سوخت. سپس با صدایی آرام، اما همچون صاعقه گفت:
«امروز دشت، یا گور ماست… یا حماسهی فردا.»
و آنگاه، دو پهلوان بر خاک دشت یورش بردند؛ جایی که دیوان در انتظار بودند، و تاریخ در حال نوشتن سطری تازه.
زمین میلرزید. هر قدم دیوها گویی پتک آهنین بر دل خاک میکوبید. صدای غرششان دشت را پر کرده بود، و هر دم بوی گوگرد و گوشت سوخته در هوا سنگینتر میشد.
آترن عصایش را به زمین کوبید، خاک لرزید و ترک برداشت. او عصا را کنار انداخت، شمشیری که سالها خاموش مانده بود از نیام بیرون کشید؛ شمشیری که زنگار گرفته، اما هنوز عطش خون دیوان در دلش زنده بود.
ارموند پا به پای او پیش رفت، شمشیرش چون آینهای تازه صیقلخورده در آفتاب میدرخشید.
دیو سیاهپوست نخستین بود که یورش آورد. بازویش را چون صاعقه بر زمین کوبید. خاک و سنگ به هوا پرتاب شدند، دهانهای عمیق در دشت پدید آمد. ارموند با فریادی بلند از جا جَست، شمشیرش را بر ساعد دیو فرود آورد. فولاد بر پوست سخت چون سنگ آتشزنه جرقه زد، اما نه برید و نه فرو رفت. دیو با خشم خندید و ارموند را چون عروسکی بر هوا پرتاب کرد. جوان در چند قدمی آترن به زمین خورد، خون از لبش جاری شد، اما دوباره برخاست.
آترن بیدرنگ پیش تاخت، چشمانش چون آتش میدرخشید. با فریاد:
«ایران هنوز نمرده!»
شمشیر را به پای دیو کوبید. این بار ضربه به مفصل نشست. فریاد گوشخراش دیو دشت را شکافت، و خون سیاه و داغش بر زمین جاری شد، علفها در دم سوختند.
اما دیو شاخدار عقب نماند. با جهشی بلند، شاخهای خمیدهاش را چون دو نیزه به سوی آترن پرتاب کرد. پیرمرد با سرعتی که هیچکس از او باور نداشت، بدنش را چرخاند و ضربه را به خاک سپرد. زمین از جا کنده شد. دیو خشمگین خواست دوباره حمله کند، اما ارموند از پشت با فریادی دلخراش بر او تاخت، شمشیرش را در ران دیو فرو برد. استخوان ترکید، و دیو بر زمین افتاد.
دشت به لرزه افتاد. پرندگان در آسمان سرگردان شدند.
دیو سیاهپوست، خونآلود و زخمی، با دست عظیمش خاک را بلند کرد و چون طوفانی سنگین بر سر پهلوانان فرو ریخت. گرد و غبار همهجا را بلعید. برای لحظهای همهچیز در مه و خاک پنهان شد.
و در دل آن تاریکی، تنها صدای آترن شنیده شد که با صدایی لرزان، اما استوار فریاد زد:
«ارموند! اگر امروز زنده بیرون نرفتیم، بگذار این خاک بداند که هنوز فرزندانی دارد که تا آخرین قطره خون، حماسه میسازند!»
صدای شمشیرها و فریاد دیوان در مه پیچید. جرقهها، خون، و سایههای در هم شکسته در هوا رقصیدند. نبردی که دشتها تا سدهها از آن سخن خواهند گفت، آغاز شده بود.
آنگاه که غبار از هوا نشست و جهان چون پردهای نرم نفس کشید، لحظهٔ مرگِ دیو فرارسید — نه با غرشِ ناگهانی، بلکه با تداومِ ارادهای که چون سیل، تنِ سنگیِ دشمن را تراشید.
ارموند، با لبان خونآلود اما چشمانی چون آهن سرد، بار دیگر تاخت؛ فریادش بر دشت کوبیده شد و شمشیرش چون ماهیِ تیز بارها بر پوست سختِ گرزینه خورد. دیو، که تا پیش از این به تیزیِ فولاد پاسخ نمیداد، اینبار رفتار دیگری نشان داد: زخمها، به شتابی که نفسِ زمان را به لرزه میانداخت، باز میشدند. آنچه فرق را ساخت، نه توانِ جوان، که فهمِ کهنِ آترن بود.
آترن در میان مهِ غبار، قدمی برداشت. دستِ پیرش بر دستهٔ شمشیر نشست و او با صدایی که انگار از اعماقِ کوه بلند میشد گفت:
«زِ پایِ تاریکی برخیز، که نور را نخواهی گَزَفت!»
آنگاه، آترن به سویِ دیو تاخت — نه چون آن جوانانِ تیزپا که زور را به زودی بازی میدادند، بلکه مانند صاعقهای که سالها در ابرها سنگینی کرده و اکنون رها شده است. شمشیرِ او، که بارها در روزگارِ دور کتک دیده و دوباره تیز شده بود، به مفصلی رسید که رگی پر از آذر بر آن میگذشت؛ جایِ بندِ زرهای که دیو را از اعماقِ زمین، چون سنگِ سخت، نگه میداشت.
در همان حال که ارموند حواس دیو را به خود میکشید — ضربه، جاخالی، دَوَران — آترن نگاهی از سرِ تیزبینی افکند و شکافِ نازکی در همان بند یافت. او شمشیر را چرخاند، نه فقط با بازوی پیر، که با وزنِ تجربه. ضربهای آمد که همزمان تیرِ آذر و فریادِ نسلها را در خود داشت: فولاد، زره و گوشتِ دیو را شکافت.
یک فریادِ غولآسا، صدها تُنِ تراشهٔ سنگ را در هوا پراکند؛ گرزینه دستودلش را رها کرد و در جا اُفتاد. از دهانش دودِ کبود و بوی گوگرد برخاست، و گوشههای آسمان برای ثانیهای چون شبِ بارانی پیچید. زمین زیرِ آن هیبتِ فروپاشید، شکاف برداشتی بلند و شعلهوار از زیرِ پوستِ او برآمد.
ارموند بر زمین افتاد؛ زانوانش لغزید، اما نه از شکست، که از حیرتِ آنکه جوانیِ او سلاحِ نخستین را در هم شکست. او به آن پیکرِ عظیم نگاه کرد که چون کوهی فرو ریخته، خاک را بر خود کشیده بود. صدای فریادِ دیوِ سفید که دورتر ایستاده بود، در گوشهٔ دشت پیچید — فریادی پر از خشم و نیز هراسی تازه.
مردمِ پنهان در پشتِ تپهها، که لحظاتی پیش باور داشتند نیرویی جز نابودی در برابرشان نایستد، حالا با ناباوری و امیدِ تازهای سر از پناهگاهها بیرون آوردند. یک زن، که جوانیاش را در آغوش گرفته بود، زانویش را به زمین زد و با صدایی پُر از شکوه گفت: «زنده است! ما زندهایم!» و چون موجی، شادیِ خاموش و بیصدا بر دشت گذشت.
آترن، که زانوانش را روی خاک ساییده بود، شمشیرش را در خاک فرو برد. خونِ سیاهِ گرزینه بر تیغه نشست و بخشی از رگههای کهنهٔ دیو را با خود به دنبال آورد. او نفسِ عمیقی کشید؛ آن نفس، نه از توانِ تازه، که از فهمِ بهایِ جنگ بود. پیرمرد لبخندی تلخ زد و گفت:
«یکی فرو ریخت، اما سایهٔ دیگری هنوز مانده است. همچنان باید رفت.»
دیوِ دوم — کاسپید — که از دور نعره میکشید، در لحظهٔ فروریزیِ همراهش، به گوشهای رفت و با بادی سهمگین سنگِ خاک را برانداخت. او، که بار دیگر به خود متکی میدید، حلقهای از شنِ تیز و دود ساخت و به سویِ دشت تاخت. اما حالا میدان تغییر کرده بود؛ نه فقط به خاطر زمینلرزهٔ مرگِ گرزینه، که بهخاطر نوری که از دلِ مردمی پدید آمده بود که دیگر تابِ ترس ندارند.
ارموند، هنوز خون بر چهرهاش، بر پدرش نگریست. در چشمانش چیزی تازه شکفته بود — نه فقط غرور، که شعورِ سنگینِ تعهد. او گفت، با صدایی که میتوانست کوه را از جا بردارد:
«پدر… ما اینجا ایستادیم. اگر آخرین نفر باشیم، این خاک، این مردم را پس خواهیم گرفت.»
آنگاه آترن، که ردِ سالیان برش جا داشت و زخمها در بدنش نامی از روزگاران قدیم، سرش را بالا گرفت. نگاهش به سوی افق رفت، جایی که دودِ دیگر روستاها شاید حکایتِ بدی از روزهای پسین بود. او دستِ آرموند را فشرد و جواب داد:
«پس بگذار تاریخ این روز را بنویسد؛ که وقتی تاریکی آمد، دو مرد برخاستند — یکی پیر، دیگری جوان — و دیو را بر خاک نشاندهاند.»
دشت، برای لحظاتی، آرام گرفت. لاشهٔ گرزینه هنوز میسوخت؛ خاک اطرافش گرم و دودآلود بود. اما هنوز کار تمام نشده بود؛ کاسپید هنوز بود، و بهارِ مرگ، نفسهای تندتری در پی داشت. با این حال، پیروزیِ این لحظه، نشان داد که حتی در برابر هولناکترین سایهها، شجاعت و خرد میتواند راهی باز کند.