همیشه از شصتسالگی میترسیدم.
نه از خودِ عدد؛ از تصویری که سالها در ذهنم ساخته بودم.
شصتسالگی برای من شبیه دیواری بلند و خاکستری بود؛ دیواری که آن سویش جوانی تمام میشد و زندگی، آرامآرام رنگ میباخت.
در خیال نوجوانیام، آدمهای شصتساله دیگر به مقصد رسیده بودند.
کارشان را کرده بودند، بچههایشان را بزرگ کرده بودند، وظایفشان را انجام داده بودند و حالا باید کنار میایستادند تا نسل بعد زندگی را ادامه دهد.
انگار زندگی هم، مثل مدرسه، سنی برای پایان داشت.
و من نمیدانستم روزی که به آن دیوار نزدیک شوم، چه چیزی برایم باقی میماند.
سالها اما آنقدر مشغول زندگی بودم که فرصت فکر کردن به این سؤال را نداشتم.
کار بود و خانه.
مسئولیت بود و فرزند.
بایدهایی که یکی پس از دیگری از راه میرسیدند و من، مثل بسیاری از زنها، یاد گرفته بودم خودم را با آنها هماهنگ کنم.
باید خوب کار میکردم.
باید مادر خوبی میبودم.
باید همسر خوبی میبودم.
باید حواسم به خانه میبود، به دیگران، به آینده، به هزار جزئیات کوچک و بزرگی که اگر از آنها غافل میشدم، احساس میکردم چیزی از کنترل من خارج شده است.
زندگی پر بود.
آنقدر پر که گاهی فرصت نمیکردم از خودم بپرسم:
من در میان این همه «باید»، کجا هستم؟
آن روزها فکر میکردم خستگی، بهای طبیعی زندگی است.
اگر فرصتی برای خودم نمیماند، لابد زندگی همین است.
اگر خواستهای را عقب میانداختم، لابد هنوز وقتش نرسیده.
اگر کتابی را که دوست داشتم نمیخواندم، سفری را که آرزو داشتم نمیرفتم، یا کاری را که دلم میخواست شروع نمیکردم، همیشه دلیلی برای بعدتر وجود داشت.
بعدتر...
کلمهی عجیبی است.
گاهی آنقدر به آن تکیه میکنیم که نمیفهمیم چگونه سالهایمان را به دستش سپردهایم.
وقتی بازنشسته شدم، خیال میکردم بالاخره زندگی آرام میشود.
تصورش را کرده بودم؛ صبحهایی که لازم نیست با عجله از خواب بیدار شوم، روزهایی که کسی منتظر حضور من نیست، زمانی برای کتاب، برای سفر، برای قدم زدن، برای کارهایی که همیشه میگفتم «بعداً».
فکر میکردم آزادی، شبیه باز شدن یک در است.
اما وقتی در باز شد، برای نخستین بار متوجه شدم که پشت آن، فقط آزادی نیست؛ سکوت هم هست.
صبحهایی آمد که دیگر برنامهای از بیرون برایم تعیین نشده بود.
یک روز، مثل روزهای دیگر، نشستم و چای ریختم.
بخار باریکی از فنجان بالا میرفت و در هوای اتاق محو میشد.
همهچیز آرام بود.
همان آرامشی که سالها آرزویش را کرده بودم.
اما عجیب بود؛ چیزی در درونم آرام نبود.
به فنجان نگاه کردم و با خودم گفتم:
«حالا که دیگر عجلهای نیست، چرا نمیدانم با این وقت چه کنم؟»
مدتی به این سؤال خیره ماندم.
من سالها بلد بودم وقت را پر کنم؛
اما شاید هرگز یاد نگرفته بودم چگونه به آن معنا بدهم.
این دو، شبیه هم به نظر میرسند، اما یکی نیستند.
میشود یک روز کامل را با کار، خرید، تلفن، مهمانی، تلویزیون، شبکههای اجتماعی و هزار کار دیگر پر کرد و در پایان روز، هنوز احساس کرد چیزی درون آدم خالی است.
شاید مسئله کمبود وقت نبود.
شاید مسئله این بود که من سالها برای «انجام دادن» برنامه داشتم، اما برای «بودن» نه.
این فکر، ساده به نظر میرسید؛ اما برای من، سؤال بزرگی را باز کرد.
اگر دیگر کسی از بیرون برای روزهای من برنامه ننویسد،
خودم چه چیزی برای زندگیام خواهم نوشت؟
کمکم چیزهایی به ذهنم آمد.
دلم میخواست بیشتر بخوانم.
بنویسم.
یاد بگیرم.
سفر کنم.
در طبیعت راه بروم.
بیشتر مراقب جسمم باشم.
لباسهایی را بپوشم که دوست دارم.
بخندم.
آدمهای تازه ببینم.
چیزهای تازه تجربه کنم.
اما میان همه این خواستنها، سؤال دیگری پنهان بود:
آیا اینها فقط راههایی برای مشغول نگه داشتن خودم هستند؟
یا میتوانند بخشی از یک زندگی معنادار باشند؟
برای نخستین بار، «بعد از شصتسالگی» برایم معنای دیگری پیدا کرد.
شاید شصتسالگی پایان جوانی نبود.
شاید پایان بخشی از ناآگاهانه زندگی کردن بود.
شاید تا آن روز، بسیاری از انتخابهایم را آنقدر با نقشها، عادتها، ترسها و انتظار دیگران آمیخته بودم که دیگر نمیتوانستم بهراحتی تشخیص بدهم:
این خواسته، واقعاً خواستهی من است؟
یا سالها پیش یاد گرفتهام که باید آن را بخواهم؟
این سؤال، آرام وارد زندگیام شد؛ اما دیگر بیرون نرفت.
به گذشته که نگاه میکردم، میدیدم آدمی که امروز روبهروی این سؤال ایستاده، یکشبه ساخته نشده است.
من فقط امروز به این نقطه نرسیده بودم.
پیش از آن، کودکی بود.
دختری که هنوز نمیدانست جهان چگونه کار میکند و برای فهمیدنش به نگاه بزرگترها تکیه داشت.
بعد مدرسه بود؛
آدمهایی که به من میگفتند چه چیزی خوب است و چه چیزی بد، چه کسی موفق است و چه کسی نیست، چه رفتاری پسندیده است و چه رفتاری نه.
بعد خانواده بود، جامعه بود، ترسها بود، دوست داشتنها بود.🌝🙉
و من، مثل هر انسانی، در میان همه این صداها کمکم یاد گرفتم چگونه زندگی کنم.
بعضی از آن آموختهها مرا نجات داده بودند.
بعضی به من کمک کرده بودند قوی بمانم.
بعضی یادم داده بودند مسئولیتپذیر باشم، مراقب دیگران باشم و در روزهای دشوار دوام بیاورم.
اما حالا سؤال دیگری شکل گرفته بود:
آیا هر چیزی که زمانی برای زنده ماندن به آن نیاز داشتم، هنوز برای زندگی کردن من لازم است؟
آن روز هنوز جوابش را نمیدانستم.
فقط میدانستم چیزی درونم تغییر کرده است.
دیگر نمیتوانستم به گذشته فقط با دو کلمهی «خوب» و «بد» نگاه کنم.
زندگی پیچیدهتر از این حرفها بود.
من هم.
شاید بزرگترین تغییر، همین بود که کمکم به جای اینکه زندگیام را محاکمه کنم، شروع کردم به تماشای آن.
به سالهایی که گذشته بود.
به انتخابهایی که کرده بودم.
به انتخابهایی که نکرده بودم.
به ترسهایی که گاهی به جای من تصمیم گرفته بودند.
به نقشهایی که آنقدر با جانم آمیخته بودند که گاهی خیال میکردم خودِ من هستند.
دیگر نمیخواستم گذشته را پاک کنم.
نمیخواستم از خودم آدم دیگری بسازم.
فقط میخواستم بفهمم چه چیزهایی واقعاً از من آمده و چه چیزهایی را سالها پیش، بیآنکه بدانم، با خودم حمل کردهام.
این شاید نخستین قدمِ دیدن خود بود:
نه اینکه فوراً خودت را تغییر بدهی؛
بلکه برای نخستین بار، بدون فرار و بدون قضاوت، روبهروی خودت بنشینی.
شصتسالگی، آرامآرام از یک دیوار تبدیل به یک در شد.
پشت آن در هنوز ناشناخته بود.
اما دیگر از ناشناخته بودنش نمیترسیدم.
شاید زندگی همیشه همینطور بوده است؛
هر بار که فکر میکنیم به پایان یک راه رسیدهایم، در واقع فقط به جایی رسیدهایم که باید راه بعدی را انتخاب کنیم.
و این بار، برای نخستین بار، کسی قرار نبود نقشه را کامل به من بدهد.
نه خانواده.
نه شغل.
نه جامعه.
نه حتی نقشهایی که سالها با آنها زندگی کرده بودم.
این بار باید خودم میدیدم.
خودم میپرسیدم.
خودم انتخاب میکردم.
نه انتخابی از سر لجبازی با گذشته؛
نه برای اینکه ثابت کنم هنوز جوانم؛
نه برای اینکه از پیری فرار کنم.
بلکه برای اینکه بفهمم در این مرحله از زندگی، چه چیزی برای من حقیقتاً معنا دارد.
شاید شصتسالگی قرار نبود مرا جوانتر کند.
قرار بود مرا آگاهتر کند.
و میان این دو، فاصلهی زیادی بود.
جوانی میخواست زندگی را تجربه کند؛
اما من حالا میخواستم آن را بفهمم.
میخواستم بدانم چه چیزهایی مرا ساختهاند، چه چیزهایی مرا محدود کردهاند و کدام بخش از وجودم هنوز فرصت زندگی کردن پیدا نکرده است.
نمیدانستم این جستوجو به کجا میرسد.
فقط میدانستم دیگر نمیخواهم زندگیام را صرفاً ادامه بدهم.
میخواستم بفهمم چگونه میتوانم آن را آگاهانهتر زندگی کنم.
اما درست در همین نقطه، پرسشی در برابر من ایستاد؛ پرسشی که از همه سؤالهای قبلی عمیقتر بود.
اگر قرار باشد این بار زندگیام را آگاهانهتر انتخاب کنم،
اصلاً چه کسی درون من انتخاب خواهد کرد؟
صدای کدام «من»؟
آن دختربچهای که روزی برای پذیرفته شدن یاد گرفت چگونه باشد؟
آن زنی که سالها برای دیگران مسئول بود؟
آن مادری که میخواست همهچیز را درست انجام دهد؟
یا کسی که هنوز خودم او را بهدرستی نمیشناختم؟
برای پیدا کردن پاسخ، باید خیلی دورتر میرفتم؛
به جایی که بسیاری از انتخابهای من، پیش از آنکه خودم انتخاب کردن را یاد بگیرم، آغاز شده بودند.
به آغاز.
اگر