
شب، سنگین و آرام روی روستای کوزره افتاده بود. سکوت، فقط با صدای گهگاه برگهای خشک و وزش نسیم خنکی که از لای درز پنجره چوبی میگذشت، شکسته میشد. من روی گلیم باریک دراز کشیده بودم و به سقف نگاه میکردم. فردا اولین روز مدرسه بود؛ روزی که همه میگفتند با آن وارد دنیای تازهای میشوی. اما دلم آرام نبود. هم به خاطر ناشناخته بودن مدرسه، بیشتر به خاطر سرم که حالا به شکل عجیبی کوتاه شده بود.
عصر، ماجرای موهایم شروع شد. طبق رسم روستا، باید با سر تراشیده به مدرسه میرفتیم. ماشین سلمانی دستی پدرم کند شده بود و وقتی مادر خواست موهایم را کوتاه کند، دستهای از موهایم لای دندهها گیر کرد. جیغ کشیدم، اشکهایم جاری شدند. مادر با دلواپسی نگاهم کرد، بعد ناچار شد قیچی فرشبافیاش را بیاورد. با هر تق صدای قیچی، دستهای مو میافتاد. وقتی کار تمام شد، تصویرم در آینه کوچک خانه شبیه پشم گوسفندی شده بود که تازه چیدهاند؛ رگهرگه، ناجور، پر از بینظمی.
آن شب، پدر و مادرم سعی کردند آرامم کنند. پدر گفت: «مهم نیست پسر، اونجا باسواد میشی... مثل ما نمیمونی که کور و کر شدیم.» اما من فقط به فکر فردا بودم؛ به نگاه بچههای دیگر، به خندههایشان.
صبح، پیش از آنکه خورشید کامل بالا بیاید، صدای باز شدن در چوبی خانه آمد. بوی نان تازه و چای شیرین در هوا پیچید. مادرم، با پیراهن گلگلیاش که فقط روزهای خاص میپوشید، آرام نزدیک شد. کنارم نشست و گفت: «بلند شو مرد کوچولوی من، امروز اولین روز مدرسهست.» موهایم را با دست نوازش کرد، گرمای کف دستش روی سرم نشست.
لباسم را پوشیدم. آن وقتها لباس فرم نبود، فقط باید روی یقه یک تکه پارچه سفید دوخته میشد. کیفم را بستم و نشستم تا کفشهایم را بپوشم؛ همان کفشهای کهنه و خاکی که همه بهشان "شادامپو" میگفتند. مادرم خم شد، با گوشه چادر گلگلیاش خاک کفشها را پاک کرد و زیر لب گفت: «باید براق باشن، چون امروز تو میدرخشی.»
راه مدرسه را با هم رفتیم. هوا خنکی خاصی داشت، آفتاب صبحگاهی، هنوز نرم و مهربان بود. مدرسه زرین کوزره، درست وسط روستا، مثل یاقوتی در دل انگشتر میدرخشید؛ تنها ساختمان آجری اطراف، با سقف شیروانی و دیوارهای بندکشیشده. پرچم سه رنگ جلوی در، در باد بازی میکرد؛ همان تصویری که بعدها بارها در نقاشیهای روستا حضور داشت.
پیش دیوار گِلی مدرسه، چادر مادرم را محکم گرفته بودم. بچهها از محلههای دیگر آمده بودند، غریبه و ناآشنا. بعضیها گریه میکردند، بعضیها به دامن مادرشان چسبیده بودند. من هم پشت مادرم پنهان میشدم، نمیخواستم دستش را رها کنم.
وقتی ناظم اسمم را صدا زد، مادرم خم شد و آرام گفت: «نترس، فقط نگاه کن، من همیشه پشت سرت هستم.» به صف رفتم، قلبم چنان تند میزد که انگار میخواست از سینهام بیرون بپرد. برگشتم... او همانجا بود. ایستاده، با چشمانی پر از اشک و لبخندی خسته. نه جلو آمد، نه بغلم کرد. فقط لب زد: «قوی باش پسر... همهچیز درست میشه.»
آن روز، جملهاش مثل بذری در دلم کاشته شد. سالها بعد، شبهای امتحان و روزهای سخت زندگی، بارها صدایش را شنیدم که همان را میگفت. حتی وقتی کنکور دادم، فهمیدم او بیصدا، سالها کنارم بیدار مانده تا من خواب نمانم.
آن روز، اولینبار بود که از آغوش مادر، قدم به دنیای بزرگتری گذاشتم... دنیای مدرسه، و زندگی