در طرح این مطلب از سخنان دکتر حبیب اله عباسی بهره جسته ام. موتیف یکی از اصطلاحات رایج در هنر و ادب و همچنین علم و فن است. بحث از موتیف در نقد و تحلیل جنبههای ساختاری و محتوایی آثار ادبی فواید و کاراییهای بسیاری دارد. از این رو، آگاهی از جنبههای معنایی و تعریفهای موتیف برای پرداختن به آثار و تحلیل آنها ضروری است.
عربیدانی نویسنده و آشنایی او با واژگان مغولی، امکان ایهامسازی بیشتری در اختیار نویسندة کتاب قرار داده است؛ به گونهای که میتوان گفت واژگان زبان فارسی با حداکثر بار معنایی در این اثر، مجال ظهور و بروز یافتند و گونهگون ایهام را در این متن شکل دادند ایهامگرایی گسترده وصاف، محصول سیر تحول ایهامگرایی در ادب فارسی، معیارهای فصاحت و بلاغت قرن هفتم و هشتم و دانش گسترده علمی، ادبی و زبانی اوست.
موتیف عمدۀ کتاب نفثه المصدور اثر شهاب الدین نورالدین محمد زیدری نسوی
با واکاوی کتاب روایت نفثه المصدور میتوان پیبرد که جنبههای روایت و تطبیق چهار مقوله مبانی روایت، کانونی شدگی، زاویه دید و گفتمان روایی در این کتاب قوی بوده؛ اگر چه نویسنده قصد داستان گویی نداشته است، اما در پس آرایههای متعدد و نثر مصنوع این اثر، بن مایههای داستانی وجود دارد.
موتیف عمدۀ کتاب راحه الصدوراثر نجم الدین راوندی
در آداب قدیمی و شطرنج و چگونگی حرام بودن شراب و نیز آداب اسب دوانیدن، تیرانداختن و شکار کردن و اصول خط و جز آن به میان آمده است. این کتاب از جهت اشتمال بر اطلاعات فراوان تاریخی و اجتماعی و هم از لحاظ سلاست انشاء در شمار معتبرترین و سودمندترین کتب فارسی پیش از حمله مغول بهشمار میرود.
موتیف عمدۀ کتاب دُرّه نادره اثر میرزا مهدیخان استرآبادی
این کتاب از واژهها و ترکیبات دشوار تازی و پارسی، آیات، احادیث، امثال و اشعار عرب و صنایع لفظی و معنوی بهره برده است. امثال عربی یکی از ارکان اصلی دره نادره به حساب میآید. بر این اساس، بررسی آنها چه از نظر معنی و چه از نظر ریشه و کاربرد، در درک دقیقتر و صحیحتر مطالب کتاب کاملاً مؤثر خواهد بود.
موتیف عمدۀ کتاب ترجمه تاریخ یمینی اثر ابوشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی
عبارات بدیع و بلند که دست و قلم را آزاد ساخته و قصدش پرداختن معنی صرف است در کمال فصاحت و سلاست از عهده ادای مقصود برآمده، و در آنجا که قلم را نگاه داشته است نیز به خوبی حقّ صنعت را ادا کرده است
موتیف عمدۀ کتاب مقامات حمیدی اثر قاضی حمیدالدّین بلخی
از جمله کتابهای نثر فنی و متکلف در زبان فارسی هست که در آن عناصر داستان چون پیرنگ، ساختار، بُنمایه، زاویه دید، صدا، زمان و مکان، توصیف، لحن، گفتوگو، شخصیتپردازی و درونمایه بسیار دیده میشود... .