اگر طلبی دارید که بدهکار سالهاست پرداختش نمیکند، فقط اصل پول را از دست ندادهاید؛ تورم هم هر ماه از ارزش آن کم کرده است. چیزی که بسیاری نمیدانند این است که قانون برای همین وضعیت، سازوکار مشخصی دارد: «خسارت تأخیر تأدیه» — مبلغی که بابت کاهش ارزش پول در فاصلهٔ سررسید تا پرداخت واقعی، به طلبکار تعلق میگیرد.

مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی میگوید اگر دین از نوع وجه رایج باشد، طلبکار آن را مطالبه کرده باشد، بدهکار با وجود توان مالی نپرداخته باشد و شاخص قیمتها تغییر فاحش کرده باشد، دادگاه خسارت تأخیر را «با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه» حساب میکند. یعنی این خسارت، بهره یا جریمهٔ قراردادی نیست — جبرانِ محاسبهپذیرِ کاهش قدرت خرید شماست.

فرمول متعارف اجرای احکام ساده است:
مبلغ بهروزشده = مبلغ اصلی × (شاخص زمان پرداخت ÷ شاخص زمان سررسید)
شاخص، همان شاخص رسمی بهای کالا و خدمات مصرفی است که بانک مرکزی منتشر میکند. مثلاً اگر ۲۰۰ میلیون تومان طلب دارید و شاخص از زمان سررسید تاکنون ۱٫۶ برابر شده باشد، طلب شما امروز ۳۲۰ میلیون تومان ارزشگذاری میشود — ۱۲۰ میلیون تومان خسارت تأخیر (اعداد صرفاً مثال است؛ شاخص واقعی هر ماه را مرجع رسمی اعلام میکند).

روی کاغذ ساده است؛ در عمل بیشتر مردم نمیدانند شاخص کدام ماه را از کجا بردارند و در فرمول چه بگذارند — و همین باعث میشود یا خواسته را در دادخواست کمتر از حق واقعی بنویسند، یا اصلاً مطالبهاش نکنند.
اینجاست که ابزارهای آنلاین به کار میآیند. سرویس ایرانی پارسی وکیل — که بهعنوان هوش مصنوعی حقوقی فارسیزبان بر پایهٔ قوانین ایران شناخته میشود — ابزاری برای محاسبه تاخیر تادیه رایگان دارد: مبلغ طلب و ماه سررسید و ماه پرداخت را وارد میکنید و ابزار با جدول رسمی شاخص بانک مرکزی، مبلغ بهروزشده و خسارت را همان لحظه تحویل میدهد — بدون ثبتنام و بدون نصب.
(در نوشتار روزمره این اصطلاح را هم «تاخیر تادیه» مینویسند و هم «تأخیر تأدیه»؛ هر دو یک چیزند و فرقی در محاسبه ندارند.)
نکتهٔ مهم این ابزار، شفافیتش است: شاخصهایی را که به کار برده با منبعشان نشان میدهد و اگر شاخص ماه پرداخت هنوز منتشر نشده باشد، صریحاً میگوید آخرین ماه منتشرشده را به کار برده است؛ چون عدد قطعی را در نهایت واحد اجرای احکام با جدول روز تعیین میکند. خروجی ابزار برای تنظیم دادخواست و مذاکره، دقیقاً همان چیزی است که لازم دارید.

۱. خسارت تأخیر خودکار نیست — باید آن را صریح در ستون خواستهٔ دادخواست مطالبه وجه بنویسید («خسارت تأخیر تأدیه تا زمان اجرای حکم»)، وگرنه دادگاه به آن رأی نمیدهد.
۲. مطالبه شرط است — مادهٔ ۵۲۲ تغییر شاخص را «از زمان سررسید تا هنگام پرداخت» و «پس از مطالبهٔ طلبکار» حساب میکند؛ پس مطالبهٔ رسمی، مثلاً با اظهارنامه، را عقب نیندازید. مبدأ دقیق را در هر پرونده دادگاه تعیین میکند. در چک برگشتی، خسارت از تاریخ سررسید خود چک محاسبه میشود.
۳. فقط برای طلب ریالی است — طلب دلاری یا کالایی مشمول مادهٔ ۵۲۲ نیست و مسیر جبران متفاوتی دارد.
پارسی وکیل علاوه بر این ماشینحساب، مجموعهای از ابزارهای رایگان دیگر (محاسبهٔ مهریه به نرخ روز، دیه، سهمالارث، هزینهٔ دادرسی)، دادخواستسازی که پیشنویس دادخواست مطالبهٔ وجه را میسازد و چتبات حقوقی فارسی دارد — همه بدون نیاز به فیلترشکن.
اگر طلب معوقی دارید، اولین قدم عملی این است: مبلغ و تاریخها را در ماشینحساب وارد کنید و ببینید حق واقعیتان امروز چند است. تفاوتش با عددِ روی کاغذ، معمولاً غافلگیرکننده است.