
فن برج خنک کننده(cooling tower fan) وظیفه اصلی این قطعه جابه جا کردن هوا و در تعریفی مرکز هوارسانی دستگاه در برج خنک کننده است که با نام پروانه کولینگ تاور نیز شناخته میشود ما در این مطلب میخواهیم به انواع فن های برج خنک کننده و نکات قابل توجه درباره این قطعه در هنگام طراحی و نصب بپردازیم.
فن برج خنک کننده
شکل ظاهری فن ها یا پروانه های برج خنک کننده به اینگونه میباشد که دارای مقدار معینی تیغه یا پره است که در هنگام به حرکت در آمدن و چرخش این پره ها هوای فضای داخلی دستگاه کولینگ تاور به تمامی نقاط این سیستم هدایت میکند. همانطور که گفته شد در واقع کار اصلی فن ها در برج خنک کننده انتقال هوای فضای خارجی کولینگ تاور به داخل آن میباشد. حال اگر بخواهیم به صورت دقیق تر کارایی فن ها را بررسی کنیم میتوانیم بگوییم پروانه ها با تشکیل جریانی مکش هوای مکانیکی در هوای بیرون موجب جریان و جابه جایی هوا درون برج خنک کننده میشود ، در واقع تیغه های ایرفویل(airfoil) و یا پره های استفاده شده در فن باعث جریان پیدا کردن هوا در فضای داخلی سیستم خنک کن میشود. روش کار تیغه های پروانه به اینگونه است که با چرخیدن خود سبب تشکیل شدن یک فشار نسبی در قسمت دهانه مکش هوا و در نتیجه جابجایی سیال ها میگردد. بطور کلی پروانه ها علاوه بر استفاده در برج های خنک کننده، در بسیاری از سیستم های برودتی نیز همانند چیلر ها، کندانسور های هوایی و اگزاست فن مکنده نیز استفاده میشود.
معیار های حائز اهمیت در بخش طراحی و نصب فن در کولینگ تاور
فشار یا تنش استاتیکی
در پروانه ها فشار استاتیک(static Pressure) در واقع میتوان گقت میزان و اندازه ای است هوایی است که در هنگام چرخش تیغه های به وارد میشود و تیغه ها آن را تحمل میکند. در نتیجه فشار استاتیک فن نوعی تنش است که به وسیله ی نیروی مقاومت هوا (پسا) در تماس با تیغه های فن برج خنک کننده تشکیل خواهد شد. این فشار در فن های برج خنک کننده تاثیر مستقیمی بر اندازه توان مصرفی موتور یا مولد بر انرژی مکانیکی یا همان دینام وارد میکند. فشار وارد شده به تیغه ها در اثر این تنش مفید نمیباشد و ممکن است سبب آسیب رساندن به تیغه های فن برج خنک کننده شود، به همین دلیل از پره هایی با مقاطع ایرودینامیکی نرم و سبک در کولینگ تاور به منظور کاهش شدت این تنش و فشار استفاده میکنیم.
میزان اندازه ظرفیت هوادهی
هوادهی یا همان ظرفیت هوا (air flow) از مهمترین قسمت های طراحی در کولینگ تاور ها بحساب میآیند که میتوان گفت اندازه نرخ هوای جابجا شده در یک واحد زمانی معینی در کولینگ تاور را برعهده دارد. در تعریفی ساده تر گفته میشود که معیار و فاکتور طراحی در سیستم های انتقال هوا ظرفیت و نرخ هوادهی در آن میباشد. حال همین ظرفیت هوادهی فن خود به تنهایی بر مبنای عوامل متعددی میباشد که از مهمترین این فاکتور ها میتوان به پره های پروانه، پهنای تیغه، و زاویه تنظیم تیغه نسبت به سطح افق اشاره کرد که برخی از عوامل مهم آن مانند تعداد پره های پروانه، پهنای تیغه و زاویه تنظیم تیغه و زاویه تنظیم تیغه نسبت به سطح افق اشاره کرد.
فشار یا تنش دینامیکی
در واقع فشار دینامیک (dynamic pressure) همان تنش وارد شده بر پروانه برج خنک کن میباشد که همانطور که گفته شد باعث تشکیل خلاء نسبی در فضای داخلی کولینگ تاور و به حرکت در آوردن یا انتقال سیال هوا میگردد. یکی از نکات مهمی که در طراحی برج خنک کننده باید رعایت شود این است که فشار دینامیک فن برج خنک کننده تابعی از تنش استاتیک و میزان ظرفیت هوادهی بوده است.

انواع فن کولینگ تاور
فن سانتریفیوژ (centrifuge fan)
در قدیم این مدل از فن های برج خنک کننده معمولا در کولینگ تاور های گالوانیزه استفاده میشوند که البته امروزه کاربرد فراوانی در صنعت ندارند. برخی از دلایلی که امروز این مدل از فن برج خنک کننده استقبال چندانی نمیشود، مصرف انرژی بالا، لرزش بسیار بالای فن ها، بازده پایین و با بالا رفتن درصد خرابی بالا از مهمترین این دلایل برکناری این مدل از برج های خنک کننده گردیده است.
فن محوری (axial fan)
این مدل پروانه با نام فن آکسیال و یا محوری برج خنک کننده شناخته میشوند که علت این نوع نام گذاری چرخیدن پره های پروانه دراطراف یک محور ثابت است. بازده سیستم هوادهی اکسیال معمولآ بالاتر از 80 درصد است. در تعریفی دیگر میتوان گفت سیستم هوارسانی محوری کولینگ تاور به پروانه هایی گفته میشود که جریان خروجی هوای داخل کولینگ تاور در راستای مسیر محور گردش قرار دارد. این مدل از پروانه بطور معمول در برج های تک جهته همانند ورود و خروج هوا از یک محیط و هوادهی های بالا در نقاط مختلف کاربرد دارند. پروانه های محوری در مکان هایی با آلودگی بالا کاربرد چندانی ندارند به این دلیل که معمولأ فشار استاتیک این فن ها پایین میباشد و همچنین این نوع از انواع فن برج خنک کننده در سیستم های هوادهی با مسیر یا کانال های طولانی به هیچ وجه توصیه نمیشود. نکته بسیار مهمی که درباره فن های محوری قابل توجه است و باید تئوجه بسیاری به آن در هنگام نصب برج خنک کننده شود، قطر پروانه با سرعت چرخشی رابطه معکوس دارد به این معناست که به هر اندازه قطر فن بزرگتر انتخاب شود سرعت چرخشی نیز باید کاسته شود. کاهش یافتن میزان سرعت زاویه ای چرخش در پروانه سبب کاهش آسیب به بلبرینگ میگردد.
ویژگی های فن محوری
امروزه در بسیاری از کولینگ تاور ها از فن های محوری استفاده میشود برخی از ویژگی های های این فن میتوان به مصرف انرژی پایین به علت عدم تشکیل فشار استاتیکی بالا، بازده بالا و ایجاد هوادهی با ظرفیت بسیار بالا، دارا بودن مقطع ایرودینامیکی و سر و صدای بسیار پایین، عدم نیاز به تعویض و سرویس دوره ای و ... اشاره کرد.