وقتی از فضای کار در یک کارگاه صحبت میکنیم، معمولاً اولین چیزی که به ذهن میرسد خودِ میز است؛ سطحی که قرار است ابزار، قطعات یا تجهیزات روی آن قرار بگیرند.
اما در بسیاری از کارگاهها، مشکل اصلی بعد از مدتی مشخص میشود: میز بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی تمام نیازهای یک فرآیند کاری باشد.
ابزارها باید در دسترس باشند، قطعات کوچک نباید مدام جابهجا شوند، نور باید در محل مناسبی قرار بگیرد و کابلها و تجهیزات جانبی هم نباید فضای کار را اشغال کنند.
به همین دلیل، بهتر است میز را فقط یک سطح کار نبینیم؛ بلکه آن را بخشی از یک ایستگاه کاری بدانیم.
در بسیاری از کارگاهها تمام توجه به سطح افقی میز معطوف میشود، در حالی که فضای بالای میز هم میتواند کاربردی باشد.
ابزارهایی که مرتب مورد استفاده قرار میگیرند، میتوانند در محلهایی قرار بگیرند که دسترسی به آنها ساده باشد. این کار باعث میشود برای برداشتن هر ابزار، فرد مجبور نباشد مرتب از محل کار خود فاصله بگیرد.
صفحههای سوراخدار، نگهدارندهها و قلابها نمونههایی از راهکارهایی هستند که میتوانند از فضای عمودی استفاده کنند.
البته قرار دادن ابزار روی دیوار یا بالای میز بهتنهایی کافی نیست. مهمتر از تعداد ابزارها، محل قرارگیری آنهاست.
ابزاری که روزانه دهها بار استفاده میشود باید با ابزاری که هفتهای یک بار مورد نیاز است، در یک نقطه قرار نگیرد.
یکی از مشکلات رایج در محیطهای کاری، شلوغ شدن سطح میز است.
وقتی ابزار، قطعات، دفترچه، تجهیزات اندازهگیری و وسایل مختلف همگی روی سطح اصلی قرار بگیرند، فضای مفید کار بهتدریج کاهش پیدا میکند.
طبقهها و سینیهای مختلف میتوانند بخشی از این وسایل را از سطح اصلی خارج کنند.
این موضوع فقط به نظم ظاهری مربوط نیست. سطح خلوتتر معمولاً امکان انجام راحتتر فرآیند اصلی را فراهم میکند و پیدا کردن وسایل هم سادهتر میشود.
روشنایی عمومی کارگاه همیشه برای کارهای دقیق کافی نیست.
در بعضی فعالیتها، فرد باید جزئیات کوچک یک قطعه، نوشته روی یک برد یا محل اتصال دو بخش را بهوضوح ببیند. در چنین شرایطی، روشنایی موضعی میتواند اهمیت زیادی پیدا کند.
محل قرارگیری چراغ نیز مهم است. اگر چراغ طوری قرار گرفته باشد که سایه دست یا ابزار روی محل کار بیفتد، افزایش شدت نور لزوماً مشکل را حل نمیکند.
بنابراین هنگام طراحی ایستگاه کاری، بهتر است علاوه بر مقدار نور، جهت و محل تابش آن هم در نظر گرفته شود.
پیچ، مهره، کانکتور، قطعات الکترونیکی و اجزای کوچک در بسیاری از فرآیندهای مونتاژ تعداد زیادی دارند.
اگر همه این قطعات در یک جعبه یا روی سطح میز قرار بگیرند، پیدا کردن قطعه مورد نظر زمانبر میشود.
استفاده از سینیهای کوچک یا محفظههای تفکیکشده میتواند کمک کند قطعات بر اساس نوع، اندازه یا ترتیب مصرف در محل مشخصی قرار بگیرند.
این روش بهخصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که یک فرآیند بارها و به شکل تکراری انجام شود.
در بسیاری از فعالیتهای فنی، فرد همزمان با کار باید به نقشه، دستورالعمل، مشخصات قطعه یا اطلاعات فنی مراجعه کند.
اگر این اطلاعات همیشه روی سطح میز قرار بگیرند، فضای کار را اشغال میکنند و ممکن است در معرض آسیب یا آلودگی قرار بگیرند.
به همین دلیل، محل مناسبی برای قرار دادن مانیتور، نقشه یا برگه دستورالعمل میتواند بخشی از طراحی ایستگاه کاری باشد.
نکته مهم این است که این تجهیزات نباید باعث شوند فرد برای دیدن اطلاعات، دائماً وضعیت نامناسبی به بدن خود بدهد.
کابلهای برق، تجهیزات اندازهگیری و وسایل مختلف معمولاً زمانی مورد توجه قرار میگیرند که ایستگاه کاری تقریباً کامل شده است.
نتیجه هم اغلب مجموعهای از سیمهای درهمریخته است که هم ظاهر نامنظمی ایجاد میکند و هم دسترسی به تجهیزات را دشوارتر میسازد.
بهتر است مسیر کابلها از ابتدا در طراحی فضای کار در نظر گرفته شود.
هدف این نیست که تمام کابلها پنهان شوند؛ بلکه باید تا حد امکان مسیر مشخصی داشته باشند و در محدودهای قرار نگیرند که با حرکت دست یا ابزار تداخل ایجاد کنند.
همه میزها برای همه نوع کاری یکسان نیستند.
هنگام کار با قطعات الکترونیکی حساس، الکتریسیته ساکن میتواند به یک موضوع مهم تبدیل شود. در این شرایط، طراحی ایستگاه کاری باید متناسب با الزامات ESD انجام شود.
این موضوع فقط به سطح میز محدود نمیشود و میتواند تجهیزات، اتصال زمین و نحوه استفاده از ایستگاه را نیز دربر بگیرد.
بنابراین اگر نوع فعالیت با قطعات حساس الکترونیکی ارتباط دارد، توجه به ESD باید از همان مرحله طراحی فضای کار در نظر گرفته شود.
قرار دادن تمام ابزارها روی میز همیشه به معنی دسترسی بهتر نیست.
اگر تعداد ابزارها زیاد باشد، حتی یک سطح بزرگ هم ممکن است خیلی زود شلوغ شود.
در چنین شرایطی، یک ترولی یا وسیله جابهجایی میتواند بخشی از ابزارها و تجهیزات را در خود جای دهد و در صورت نیاز به محل کار نزدیک شود.
این روش بهخصوص در کارگاههایی کاربرد دارد که یک مجموعه ابزار برای چند ایستگاه مختلف استفاده میشود.
خیر.
اضافه کردن تجهیزات بیشتر لزوماً به معنی ایجاد یک ایستگاه کاری بهتر نیست.
اگر تجهیزی مورد استفاده قرار نمیگیرد، فقط فضای بیشتری اشغال میکند. حتی یک نگهدارنده ابزار هم اگر در محل نامناسبی قرار گرفته باشد، میتواند دسترسی را دشوارتر کند.
بهتر است ابتدا فرآیند کاری بررسی شود:
چه چیزی بیشتر استفاده میشود؟
کدام ابزار باید همیشه در دسترس باشد؟
کدام وسایل میتوانند خارج از سطح اصلی قرار بگیرند؟
فرد در طول کار چند بار مجبور به جابهجایی میشود؟
پاسخ این سؤالها مشخص میکند چه تجهیزاتی واقعاً لازم هستند.
فرآیندهای کاری در یک کارگاه ممکن است تغییر کنند.
ابزار جدید اضافه میشود، روش مونتاژ تغییر میکند یا ترتیب انجام مراحل اصلاح میشود. بنابراین ایستگاهی که امروز کاملاً مناسب به نظر میرسد، ممکن است چند ماه بعد نیاز به تغییر داشته باشد.
طراحی ماژولار در چنین شرایطی میتواند امکان جابهجایی یا اضافه و کم کردن برخی اجزا را فراهم کند.
در واقع، ارزش یک ایستگاه کاری فقط به امکاناتی که در روز اول دارد وابسته نیست؛ قابلیت تغییر آن نیز اهمیت دارد.
یک ایستگاه کاری مناسب الزاماً شلوغترین یا مجهزترین ایستگاه نیست.
مهم این است که ابزارها، قطعات، اطلاعات، روشنایی و تجهیزات مورد نیاز در محل مناسبی قرار گرفته باشند و هر کدام یک نیاز واقعی از فرآیند کار را برطرف کنند.
گاهی یک تغییر کوچک، مثل جابهجایی محل یک ابزار یا ایجاد فضای جداگانه برای قطعات، میتواند بیشتر از اضافه کردن چند وسیله جدید به بهبود کار کمک کند.
به همین دلیل شاید بهتر باشد هنگام طراحی فضای کار، به جای پرسیدن اینکه «چه تجهیزاتی باید اضافه کنیم؟» ابتدا بپرسیم:
«در این فرآیند، چه چیزی باعث اتلاف زمان، حرکت اضافی یا شلوغی فضای کار میشود؟»
پاسخ همین سؤال میتواند نقطه شروع طراحی یک ایستگاه کاری بهتر باشد.