سالن ورزش شلوغ بود. عرق از پیشانیام میچکید و با نفسهای بریده روی تردمیل میدویدم. دو ماه تمام، هر روز. دو ماه تمام، همان رژیم غذایی که مریم را ظرف سه ماه از سایز ۴۲ به ۳۸ رسانده بود. دو ماه تمام، نه شکلات، نه نوشابه، نه نان، نه برنج... و ترازو؟ انگار با من لج کرده بود. عقربهاش تکان نمیخورد و من مانده بودم با حسرت لباسهایی که هنوز برایم تنگ بودند.
روی نیمکت سالن نشستم و به پیام مریم خیره شدم: «بازم وزن کم کردم! ۳ کیلو دیگه! این رژیم معجزهست!» و من فکر میکردم چرا این معجزه برای من اتفاق نمیافتد؟
شاید شما هم مثل من بارها این جمله را شنیده باشید: «این رژیم فوقالعادهست! من ۱۰ کیلو کم کردم، تو هم حتماً امتحان کن!». و بعد با امید فراوان همان مسیر را رفتهاید و... هیچ!
داستان من با رژیمها طولانی است. از آن روزهای نوجوانی که با رژیمهای عجیب و غریب مجلات شروع کردم تا کتودیابتی، زون، مدیترانهای، پالئو، و هر چیزی که میشد اسمش را رژیم گذاشت.
اولین بار وقتی دوستم با رژیم کتو در دو ماه ۸ کیلو کم کرد، فکر کردم گنج پیدا کردهام. با شوق و ذوق تمام پنیر و گوشت و آووکادو خریدم، کربوهیدرات را به زیر ۲۰ گرم رساندم و منتظر معجزه ماندم. نتیجه؟ سردرد، بیحالی، بوی بد دهان و تنها ۱ کیلو کاهش وزن در یک ماه!
بعد نوبت رژیم مدیترانهای شد. همکارم با آن در سه ماه ۱۲ کیلو کم کرده بود. ماهی، روغن زیتون، سبزیجات... همه چیز را مو به مو اجرا کردم. نتیجه؟ حس بهتر، پوست شادابتر، اما کاهش وزن؟ تنها ۲ کیلو در دو ماه.
آخرین تلاشم همین رژیم پروتئین بالا و کربوهیدرات پایین بود که دوستم مریم با آن به طرز شگفتانگیزی لاغر شده بود. من همان برنامه، همان میزان کالری، همان ورزشها... و باز هم نتیجه متفاوت.
یک روز خسته و ناامید، در اینترنت به مقالهای برخوردم: «تأثیر ژنتیک بر واکنش بدن به رژیمهای غذایی». انگار درِ دنیای جدیدی به رویم باز شد. فهمیدم آنچه برای دوستم معجزه میکند، ممکن است برای من بیاثر باشد.
متوجه شدم که ژنهای من PPARG و FABP2 با دوستانم متفاوت است. اینها ژنهایی هستند که نحوه پردازش چربیها در بدن را تعیین میکنند. برای برخی افراد، رژیمهای کمچرب بهتر جواب میدهد، برای برخی دیگر رژیمهای کمکربوهیدرات.
حتی دریافتم که ژن FTO که به "ژن چاقی" معروف است، در هر فرد متفاوت عمل میکند و میتواند تأثیر زیادی بر میزان اشتها و چگونگی ذخیره چربی داشته باشد.
تصمیم گرفتم یک آزمایش ژنتیک انجام دهم. نتایج برایم شگفتانگیز بود:
این اطلاعات مثل نقشه گنج بود. رژیم غذاییام را تغییر دادم. به جای حذف کامل کربوهیدراتها، نان سفید را با نان سبوسدار جایگزین کردم. چربیهای اشباع را محدود کردم. قهوه را کنار گذاشتم. و به جای تمرینات شدید HIIT که همیشه فکر میکردم بهترین است، پیادهروی طولانی و شنای آرام را انتخاب کردم.
نتیجه؟ در دو ماه، ۵ کیلو کاهش وزن بدون گرسنگی، بدون سردرد، بدون احساس محرومیت.
میدانید مشکل کجاست؟ ما در دنیایی زندگی میکنیم که رژیمهای غذایی مثل مُد، هر فصل تغییر میکنند. امروز همه از کتو میگویند، فردا از روزهداری متناوب، پسفردا از خامخواری.
اما واقعیت این است که هر کدام از ما یک نقشه ژنتیکی منحصر به فرد داریم. این نقشه تعیین میکند:
من یاد گرفتهام که پروتئین گیاهی برای بدنم بهتر از پروتئین حیوانی عمل میکند، در حالی که دوستم با همین رژیم دچار کمبود آهن و انرژی میشود.
امروز، من دیگر دنبال رژیمهای مُد روز نمیروم. به جای آن، به بدنم گوش میدهم. فهمیدهام که:
۱. برای من، صبحانه پروتئینی (تخم مرغ یا توفو) با مقداری کربوهیدرات پیچیده (نان سبوسدار) بهترین شروع روز است.
۲. بدنم به چربیهای سالم مثل آووکادو و روغن زیتون واکنش خوبی نشان میدهد، اما با چربیهای اشباع دچار مشکل میشود.
۳. من نیاز دارم که حتماً ویتامین D مصرف کنم، چون ژنهایم در جذب آن ضعیف عمل میکنند.
۴. ورزش صبحگاهی برایم مؤثرتر از ورزش عصر است.
آخرین چیزی که یاد گرفتم این بود: وقتی کسی با ذوق و شوق از رژیم جدیدش میگوید که معجزهآسا وزنش را کم کرده، لبخند میزنم و میگویم: "چه عالی! خوشحالم که برای تو جواب داده." و دیگر سراغ کپی کردن آن رژیم نمیروم.
هر بدن، داستان خودش را دارد. ژنهای من، مثل اثر انگشتم، منحصر به فردند. رژیمی که برای من مناسب است، شاید برای شما مناسب نباشد. و این نه نقص است، نه مزیت - فقط یک واقعیت زیستشناختی است.
پس اگر شما هم مثل من خسته شدهاید از رژیمهایی که برای همه به جز شما جواب میدهند، شاید وقتش رسیده نگاهی به نقشه ژنتیکی خودتان بیندازید و رژیمی متناسب با آن پیدا کنید. چون همانطور که انگشتان ما منحصر به فردند، رژیم غذایی مناسب ما نیز باید منحصر به فرد باشد.
و این، شاید مهمترین درسی باشد که من در سالها جنگیدن با ترازو و دنبال کردن رژیمهای مختلف آموختهام: گوش دادن به DNA، به جای گوش دادن به مُد روز.