# کاغذدیواری زرد
### شارلوت پرکینز گیلمن
کم پیش میآید آدمهای معمولی و بیسروپایی مثل من و جان بتوانند برای تابستان عمارتی آباواجدادی گیر بیاورند.
عمارتی به سبک دوران استعمار، ملکی موروثی؛ حتی دلم میخواست بگویم خانهای جنزده و به اوج خوشبختی خیالانگیز برسم—اما چنین چیزی دیگر توقع زیادی از سرنوشت بود!
بااینهمه، با اطمینان میگویم که این خانه یک چیز عجیبی دارد.
وگرنه چرا باید آن را به این ارزانی اجاره بدهند؟ چرا باید اینهمه سال خالی مانده باشد؟
البته جان به حرفم میخندد، اما در زندگی زناشویی باید انتظار چنین چیزهایی را داشت.
جان بهشدت اهل عمل است. هیچ حوصلهای برای باور و ایمان ندارد، از خرافات بهشدت بیزار است و هر صحبتی دربارهٔ چیزهایی که نتوان دید و لمس کرد و با عدد و رقم سنجید، آشکارا به تمسخر میگیرد.
جان پزشک است و شاید—البته این را به هیچ موجود زندهای نمیگفتم، اما این کاغذ بیجان است و نوشتن روی آن آسودگی بزرگی برای ذهنم—شاید همین یکی از دلایلی باشد که زودتر خوب نمیشوم.
آخر میدانید، او اصلاً باور ندارد که من بیمارم!
و آدم چه میتواند بکند؟
وقتی پزشکی سرشناس، که شوهر آدم هم هست، به دوستان و بستگان اطمینان میدهد که واقعاً هیچ مشکلی جز افسردگی عصبی موقت—و اندکی گرایش به هیستری—در کار نیست، آدم چه میتواند بکند؟
برادرم هم پزشک است، آن هم پزشکی سرشناس، و او نیز همین را میگوید.
بنابراین فسفات یا فسفیت—هرکدام که هست—و داروهای تقویتی مصرف میکنم، به سفر میروم، هوای تازه میخورم و ورزش میکنم و اکیداً قدغن شدهام تا وقتی دوباره خوب نشدهام «کار» کنم.
من شخصاً با نظرشان موافق نیستم.
شخصاً معتقدم کاری که دوستش داشته باشم، همراه با هیجان و تنوع، حالم را بهتر میکند.
اما آدم چه میتواند بکند؟
مدتی برخلاف میلشان مینوشتم، ولی واقعاً خستهام میکرد—اینکه مجبور بودم اینهمه مخفیکاری کنم، وگرنه با مخالفتی شدید روبهرو میشدم.
گاهی فکر میکنم اگر در این وضع کمتر با من مخالفت میشد و بیشتر مصاحبت و تحرک داشتم—اما جان میگوید بدترین کاری که میتوانم بکنم این است که به وضع خودم فکر کنم، و باید اعتراف کنم که فکرکردن به آن همیشه حالم را بدتر میکند.
پس دیگر رهایش میکنم و دربارهٔ خانه حرف میزنم.
چه جای زیبایی! خانه کاملاً دورافتاده است و با جاده فاصلهٔ زیادی دارد؛ از روستا هم نزدیک به پنج کیلومتر دور است. من را یاد ملکهای انگلیسیای میاندازد که در کتابها دربارهشان میخوانیم؛ با پرچینها و دیوارها و دروازههای قفلشونده و تعداد زیادی خانهٔ کوچک و مجزا برای باغبانها و خدمتکاران.
باغی دلانگیز دارد! هرگز چنین باغی ندیدهام—بزرگ و سایهگیر، پر از راههایی که دو سویشان با شمشاد حاشیهبندی شده و آلاچیقهای بلند پوشیده از تاک که زیرشان نیمکت گذاشتهاند.
گلخانههایی هم داشتهاند، اما حالا همهشان ویران شدهاند.
فکر میکنم یک گرفتاری حقوقی در میان بوده؛ مسئلهای مربوط به وارثان و ورثهٔ مشترک. بههرحال، این ملک سالها خالی مانده است.
البته این موضوع کمی از جنزدگی خیالیاش میکاهد، اما اهمیتی نمیدهم—در این خانه چیزی عجیب وجود دارد—میتوانم احساسش کنم.
حتی یک شب مهتابی این را به جان گفتم، اما او گفت چیزی که احساس کردهام جریان هوا بوده و پنجره را بست.
گاهی بیدلیل از دست جان عصبانی میشوم. مطمئنم پیشتر هرگز تا این اندازه حساس نبودم. گمان میکنم علتش همین ناراحتی عصبی باشد.
اما جان میگوید اگر چنین احساسی دارم، یعنی از خودداری لازم غافل شدهام؛ بنابراین تمام تلاشم را میکنم که خودم را کنترل کنم—دستکم در حضور او—و همین بسیار خستهام میکند.
اصلاً از اتاقمان خوشم نمیآید. من یکی از اتاقهای طبقهٔ پایین را میخواستم که به ایوان باز میشد و دور پنجرهاش را گلهای رز پوشانده بود و پردههای چیت قدیمی و بسیار زیبایی داشت؛ اما جان حتی حاضر نشد حرفش را بشنود.
گفت اتاق فقط یک پنجره دارد و برای دو تخت جا نیست، و اگر خودش اتاق دیگری بردارد، هیچ اتاقی هم در نزدیکی من نخواهد بود.
او بسیار مراقب و بامحبت است و تقریباً اجازه نمیدهد بدون دستور مشخصی از جایم تکان بخورم.
برای تکتک ساعتهای روز برنامهای تجویزشده دارم؛ او همهٔ مسئولیتها را از دوشم برداشته و به همین دلیل، احساس میکنم ناجوانمردانه ناسپاسم که قدر کارهایش را بیشتر نمیدانم.
میگوید صرفاً بهخاطر من به اینجا آمدهایم تا استراحت مطلق داشته باشم و هرقدر میتوانم هوای تازه بخورم. گفت: «ورزشت به اندازهٔ توانت بستگی دارد، عزیزم، و غذایت تا حدودی به اشتهایت؛ اما هوا را که میتوانی همیشه جذب کنی.» بنابراین اتاق بچهها را در بالاترین طبقهٔ خانه گرفتیم.
اتاقی بزرگ و پردلباز است که تقریباً تمام طبقه را دربرمیگیرد، پنجرههایش رو به هر سو باز میشوند و هوا و نور آفتاب در آن فراوان است. به گمانم ابتدا اتاق بچهها بوده و بعد به اتاق بازی و سالن ورزش تبدیل شده است؛ چون پنجرهها برای محافظت از بچههای کوچک میله دارند و روی دیوارها حلقهها و چیزهایی از این دست نصب شده است.
رنگ و کاغذدیواری اتاق طوری است که انگار زمانی مدرسهای پسرانه از آن استفاده میکرده. کاغذدیواری در قسمتهای بزرگی کنده شده است—دور تا دور بالای تخت من، درست تا هرجا که دستم میرسد، و در بخش بزرگی از پایین دیوارِ آن سوی اتاق. در تمام عمرم کاغذدیواریای به این زشتی ندیدهام.
از آن طرحهای پرزرقوبرق و شلختهای است که تمام گناهان ممکن علیه هنر را یکجا مرتکب شدهاند.
طرحش آنقدر مبهم است که وقتی با چشم دنبالش میکنی، سردرگمت میکند و درعینحال آنقدر تند و زننده است که پیوسته آزارت میدهد و وادارت میکند بررسیاش کنی. وقتی مدتی انحناهای لنگ و نامطمئنش را دنبال میکنی، ناگهان خودکشی میکنند—با زاویههایی هولناک به پایین شیرجه میزنند و در تناقضهایی بیسابقه خود را نابود میکنند.
رنگش زننده و تقریباً چندشآور است؛ زردی کثیف و نیمسوخته که تابش آرام و چرخان خورشید بهشکلی عجیب آن را رنگورورفته کرده است.
بعضی جاها نارنجیای کدر و درعینحال آتشین دارد و جاهای دیگر به زرد گوگردیِ بیمارگونهای میزند.
تعجبی ندارد که بچهها از آن متنفر بودهاند! اگر مجبور باشم مدت زیادی در این اتاق زندگی کنم، خودم هم از آن متنفر خواهم شد.
جان دارد میآید و باید این نوشته را کنار بگذارم—او از اینکه حتی یک کلمه بنویسم بیزار است.
***
دو هفته است که اینجاییم و از همان روز نخست تا حالا حسوحال نوشتن نداشتهام.
اکنون کنار پنجرهٔ همین اتاق نفرتانگیز بچهها نشستهام و جز کمبود نیرو، هیچچیز مانع آن نیست که هرقدر دلم میخواهد بنویسم.
جان تمام روز بیرون است و وقتی حال بیمارانش وخیم باشد، حتی بعضی شبها هم نمیآید.
خوشحالم که بیماری من وخیم نیست!
اما این ناراحتیهای عصبی بهطرز وحشتناکی آدم را افسرده میکنند.
جان نمیداند واقعاً چقدر رنج میکشم. میداند که دلیلی برای رنجکشیدن ندارم و همین برایش کافی است.
البته که همهاش از اعصاب است. اینکه از عهدهٔ هیچیک از وظایفم برنمیآیم، چه فشار سنگینی بر من وارد میکند!
میخواستم چقدر برای جان مفید باشم، چقدر مایهٔ آسایش و آرامش واقعیاش شوم، و حالا همین ابتدا تقریباً به سربارش تبدیل شدهام!
هیچکس باور نمیکند انجام همان کارهای ناچیزی که از من برمیآید چقدر زحمت دارد—لباسپوشیدن، پذیرایی از مهمانها و رسیدگی به کارهای خانه.
چه خوب که مری در نگهداری از بچه اینقدر ماهر است. چه بچهٔ نازنینی!
بااینحال، نمیتوانم کنارش باشم؛ حضورش بهشدت عصبیام میکند.
گمان نمیکنم جان در تمام عمرش حتی یک بار هم عصبی شده باشد. چقدر بهخاطر این کاغذدیواری به من میخندد!
ابتدا میخواست کاغذدیواری اتاق را عوض کند، اما بعد گفت دارم اجازه میدهم کاغذدیواری بر من غلبه کند و برای یک بیمار عصبی هیچچیز بدتر از این نیست که تسلیم چنین خیالهایی شود.
گفت پس از تعویض کاغذدیواری نوبت تخت سنگین میرسد و بعد پنجرههای میلهدار و سپس دروازهٔ بالای پلهها و همینطور تا آخر.
گفت: «خودت میدانی که اینجا برایت مفید است. واقعاً هم، عزیزم، دلم نمیخواهد فقط برای سه ماه اجاره، خانه را بازسازی کنم.»
گفتم: «پس دستکم برویم طبقهٔ پایین. آنجا اتاقهای خیلی زیبایی هست.»
بعد من را در آغوش گرفت و «غاز کوچولوی شیرین و احمق» صدایم کرد و گفت اگر بخواهم حاضر است به زیرزمین برود و حتی دستور بدهد آنجا را هم سفیدکاری کنند.
اما دربارهٔ تختها و پنجرهها و اینجور چیزها چندان هم بیراه نمیگوید.
اتاق بهاندازهای که هرکس آرزو کند، پردلباز و راحت است و البته من آنقدر احمق نیستم که فقط بهخاطر هوسی زودگذر، آسایش او را برهم بزنم.
درواقع دارم کمکم به این اتاق بزرگ علاقهمند میشوم؛ البته بهجز آن کاغذدیواری هولناک.
از یکی از پنجرهها باغ را میبینم؛ آن آلاچیقهای رازآلود و غرق در سایه، گلهای قدیمی و سرکش، بوتهها و درختان گرهخورده و کجومعوج.
از پنجرهای دیگر منظرهٔ زیبایی از خلیج و اسکلهٔ خصوصی کوچکی را میبینم که به این ملک تعلق دارد. راه باریک، زیبا و سایهگیری از خانه به آنجا میرسد. همیشه خیال میکنم در مسیرها و آلاچیقهای بیشمار باغ آدمهایی را میبینم که قدم میزنند، اما جان هشدار داده است که بههیچوجه تسلیم خیالپردازی نشوم. میگوید با قدرت تخیل من و عادتی که به داستانپردازی دارم، ضعف عصبیای مثل بیماری من حتماً به انواع خیالهای تبآلود منجر میشود و باید با اراده و عقل سلیم این گرایش را مهار کنم. پس سعی خودم را میکنم.
گاهی فکر میکنم اگر فقط آنقدر حالم خوب بود که کمی بنویسم، فشار افکارم کمتر میشد و میتوانستم استراحت کنم.
اما هروقت سعی میکنم، میبینم حسابی خسته میشوم.
اینکه در کارم هیچ همفکر و همصحبتی ندارم و کسی نیست راهنماییام کند، بسیار نومیدکننده است. جان میگوید وقتی کاملاً خوب شدم، از پسرعمویم هنری و جولیا دعوت میکنیم برای مدتی طولانی به دیدنمان بیایند؛ اما میگوید ترجیح میدهد داخل روبالشیام مواد آتشبازی بگذارد تا اینکه اکنون اجازه دهد آن آدمهای پرشور و هیجانانگیز دوروبرم باشند.
کاش زودتر خوب میشدم.
اما نباید به آن فکر کنم. این کاغذدیواری طوری به نظرم میآید که انگار خودش میداند چه تأثیر شومی دارد!
بخشی از طرح دائماً تکرار میشود که در آن، نقشی مانند گردنی شکسته به یک سو آویزان است و دو چشم برآمده و وارونه به آدم خیره میشوند.
از این گستاخی و تمامیناپذیری واقعاً عصبانی میشوم. نقشها بالا و پایین و به چپ و راست میخزند و آن چشمهای مسخره و پلکنزن همهجا هستند. در یک قسمت، دو نوار کاغذدیواری درست کنار هم قرار نگرفتهاند و چشمها در امتداد محل اتصال بالا و پایین میروند؛ یکی کمی بالاتر از دیگری.
تا به حال ندیدهام چیزی بیجان اینهمه حالت و بیان داشته باشد، و همهٔ ما میدانیم اشیای بیجان چقدر میتوانند حالت داشته باشند! در کودکی شبها بیدار دراز میکشیدم و از دیوارهای خالی و اسباب سادهٔ اتاق بیشتر از آنچه بیشتر بچهها در یک اسباببازیفروشی سرگرمی و وحشت پیدا میکنند، لذت و هراس میگرفتم.
یادم میآید دستگیرههای گنجهٔ بزرگ و قدیمیمان چه چشمک مهربانی میزدند و یک صندلی هم بود که همیشه مانند دوستی نیرومند به نظر میرسید.
احساس میکردم اگر چیزهای دیگر بیشازحد ترسناک به نظر برسند، همیشه میتوانم روی آن صندلی بپرم و در امان باشم.
البته اسباب این اتاق صرفاً با یکدیگر هماهنگ نیستند؛ چون مجبور شدیم همهشان را از طبقهٔ پایین بیاوریم. گمان میکنم وقتی اینجا را به اتاق بازی تبدیل کردند، مجبور شدند وسایل اتاق بچهها را بیرون ببرند، و تعجبی هم ندارد! هرگز ندیدهام بچهها جایی را اینطور ویران کرده باشند.
همانطور که گفتم، کاغذدیواری در بعضی قسمتها کنده شده، اما در جاهای دیگر از برادر به آدم نزدیکتر است و محکمتر از هر چیزی به دیوار چسبیده—آن بچهها لابد علاوه بر نفرت، پشتکار فراوانی هم داشتهاند.
کف اتاق پر از خراش و شکاف است و تختههایش تراشیده و تکهتکه شدهاند. گچ دیوار را هم اینجا و آنجا کندهاند و این تخت بزرگ و سنگین، تنها وسیلهای که در اتاق پیدا کردیم، طوری به نظر میرسد که انگار از میدان جنگ برگشته است.
اما هیچکدام برایم مهم نیست—فقط کاغذدیواری است که آزارم میدهد.
خواهر جان دارد میآید. چه دختر نازنینی است و چقدر مراقب من است! نباید بگذارم من را در حال نوشتن ببیند.
خانهداری تمامعیار و مشتاق است و هیچ شغلی را بهتر از آن نمیداند. واقعاً باور دارم که فکر میکند همین نوشتن من را بیمار کرده است!
اما وقتی بیرون باشد میتوانم بنویسم و از پشت این پنجرهها هم میتوانم از فاصلهای دور آمدنش را ببینم.
یکی از پنجرهها کاملاً به جاده مشرف است؛ جادهای زیبا، سایهدار و پرپیچوخم. پنجرهٔ دیگری هم رو به دشتودمن باز میشود. آنجا نیز بسیار زیباست؛ پر از نارونهای بزرگ و چمنزارهایی مخملین.
این کاغذدیواری زیرنقشی با سایهرنگی متفاوت دارد که بهخصوص آزاردهنده است؛ چون فقط در نورهایی خاص میتوان آن را دید و حتی آن وقت هم بهوضوح دیده نمیشود.
اما در قسمتهایی که رنگش نرفته و نور خورشید درست با زاویهای خاص روی آن میتابد، پیکرهای عجیب، آزاردهنده و بیشکل میبینم که انگار پشت آن طرح احمقانه و پرجلوهٔ رویی کمین کرده است.
خواهر جان روی پلههاست!
***
خب، چهارم ژوئیه هم تمام شد! مهمانها رفتهاند و من از خستگی از پا افتادهام. جان فکر میکرد شاید دیدن چند نفر برایم مفید باشد، بنابراین فقط مادر و نلی و بچهها را دعوت کردیم یک هفته اینجا بمانند.
البته من دست به هیچ کاری نزدم. حالا جنی به همهچیز رسیدگی میکند.
اما باز هم به همان اندازه خسته شدم.
جان میگوید اگر سریعتر جان نگیرم، پاییز من را نزد ویر میچل میفرستد.
اما اصلاً نمیخواهم به آنجا بروم. یکی از دوستانم زمانی تحت درمان او بود و میگفت درست مثل جان و برادرم است، فقط شدیدتر!
از این گذشته، رفتن به آن فاصلهٔ دور کار بسیار دشواری است.
احساس میکنم هیچچیز در دنیا حتی ارزش آن را ندارد که برایش دستم را تکان بدهم و دارم بهشدت بیحوصله و غرغرو میشوم.
بیهیچ دلیلی گریه میکنم و بیشتر وقتها در حال گریهام.
البته وقتی جان یا کس دیگری اینجاست گریه نمیکنم؛ فقط وقتی تنها هستم.
و این روزها زیاد تنها میمانم. بیماران بدحال اغلب جان را در شهر نگه میدارند و جنی هم مهربان است و هروقت بخواهم، تنهایَم میگذارد.
بنابراین کمی در باغ یا در آن راه زیبای باریک قدم میزنم، زیر گلهای رز روی ایوان مینشینم و بیشتر اوقات هم این بالا دراز میکشم.
با وجود کاغذدیواری، دارم واقعاً به اتاق علاقهمند میشوم. شاید هم بهخاطر کاغذدیواری باشد.
چقدر ذهنم را به خود مشغول کرده است!
روی این تخت بزرگ و تکاننخوردنی دراز میکشم—فکر میکنم آن را به زمین میخ کردهاند—و ساعتها طرح کاغذدیواری را با چشم دنبال میکنم. به شما اطمینان میدهم که دستکمی از ورزش ندارد. مثلاً از پایین دیوار شروع میکنم، از آن گوشهای که دستنخورده باقی مانده، و برای هزارمین بار با خودم عهد میکنم این طرح بیمعنا را آنقدر دنبال کنم تا سرانجام به نتیجهای برسم.
کمی از اصول طراحی سررشته دارم و میدانم این طرح بر اساس هیچیک از قواعد شعاعبندی، تناوب، تکرار، تقارن یا هر قاعدهٔ دیگری که تاکنون شنیدهام، تنظیم نشده است.
البته نقشها روی هر نوار کاغذدیواری تکرار میشوند، اما به هیچ شکل دیگری نظم ندارند.
اگر از یک زاویه نگاه کنید، هر نوار برای خودش مستقل است؛ انحناها و پیچوتابهای بادکردهاش—چیزی شبیه «رمانسک منحطی» مبتلا به هذیان—در ستونهایی مجزا و ابلهانه، تلوتلوخوران بالا و پایین میروند.
اما از زاویهای دیگر، نقشها بهشکل مورب به یکدیگر میپیوندند و خطوط شلختهشان در امواج بزرگ و مایلِ هراسی بصری پیش میروند؛ مانند انبوهی جلبک دریایی که در تقلایی دیوانهوار به دنبال هم افتاده باشند.
تمام طرح بهصورت افقی هم حرکت میکند، یا دستکم چنین به نظر میرسد، و من خودم را فرسوده میکنم تا ترتیب حرکتش را در آن جهت تشخیص بدهم.
برای حاشیهٔ بالای دیوار نیز از نواری افقی استفاده کردهاند و این بهشکلی حیرتانگیز بر آشفتگی طرح افزوده است.
در یک سوی اتاق، کاغذدیواری تقریباً سالم باقی مانده است. آنجا، هنگامی که پرتوهای متقاطع محو میشوند و خورشیدِ نزدیک به غروب مستقیماً بر آن میتابد، تقریباً میتوانم تصور کنم که طرح بالاخره از مرکزی شعاع میگیرد—آن شکلهای عجیب و بیانتها انگار دور نقطهای مشترک شکل میگیرند و سپس با شیرجههایی شتابزده و جنونی یکسان به اطراف هجوم میبرند.
دنبالکردنش خستهام میکند. فکر کنم کمی بخوابم.
***
نمیدانم چرا باید اینها را بنویسم.
نمیخواهم بنویسم.
احساس میکنم توانش را ندارم.
و میدانم جان این کار را احمقانه میداند. اما باید به طریقی آنچه را احساس و فکر میکنم، بیان کنم—این کار چه آسودگی بزرگی به من میدهد!
اما زحمتی که میطلبد دارد از آسودگیاش بیشتر میشود.
حالا نیمی از اوقات بهشدت بیحال هستم و مدتهای طولانی دراز میکشم.
جان میگوید نباید توانم را از دست بدهم و وادارم میکند روغن جگر ماهی و مقدار زیادی داروی تقویتی و چیزهای دیگر بخورم؛ از آبجو و شراب و گوشت نیمپز هم که دیگر چیزی نگویم.
جان عزیزم! خیلی دوستم دارد و از بیمار بودنم رنج میبرد. چند روز پیش سعی کردم گفتوگویی جدی و منطقی با او داشته باشم و بگویم چقدر دلم میخواهد اجازه بدهد برای دیدن پسرعمویم هنری و جولیا بروم.
اما گفت توان رفتن ندارم و حتی اگر به آنجا برسم، تحمل اقامت در آنجا را نخواهم داشت. من هم نتوانستم بهخوبی از خواستهام دفاع کنم، چون پیش از آنکه حرفم تمام شود، گریهام گرفته بود.
درست فکرکردن دارد برایم بسیار دشوار میشود. لابد فقط بهخاطر همین ضعف عصبی است.
و جان عزیزم من را در آغوش گرفت، از پلهها بالا برد و روی تخت گذاشت. بعد کنارم نشست و آنقدر برایم کتاب خواند تا سرم خسته شد.
گفت من عزیز و مایهٔ آرامش او و تمام داراییاش هستم و باید بهخاطر او مراقب خودم باشم و سالم بمانم.
میگوید هیچکس جز خودم نمیتواند من را از این وضع بیرون بیاورد؛ باید از اراده و خویشتنداریام استفاده کنم و اجازه ندهم خیالهای احمقانه اختیارم را به دست بگیرند.
دستکم مایهٔ آسودگی است که بچه سالم و خوشحال است و مجبور نیست در این اتاق، با این کاغذدیواری وحشتناک، زندگی کند.
اگر ما این اتاق را نگرفته بودیم، آن طفل معصوم باید اینجا میماند! چه نجات خوشیمن و بزرگی! به هیچ قیمتی حاضر نبودم کودک خودم، آن موجود کوچک و تأثیرپذیر، را در چنین اتاقی نگه دارم.
پیشتر هرگز به این موضوع فکر نکرده بودم، اما حالا میبینم که خوشبختانه جان بالاخره کار خوبی کرد که من را در این اتاق نگه داشت. میدانید، من خیلی راحتتر از یک نوزاد میتوانم تحملش کنم.
البته دیگر هیچوقت دراینباره با آنها حرف نمیزنم—بیش از آن عاقل شدهام—اما همچنان کاغذدیواری را زیر نظر دارم.
چیزهایی در این کاغذ هست که جز من هیچکس از آنها خبر ندارد و هرگز هم نخواهد داشت.
پشت آن طرح بیرونی، پیکرههای تار هر روز روشنتر میشوند.
همیشه همان پیکرهاند، فقط تعدادشان بسیار زیاد است.
شبیه زنی است که خم شده و پشت طرح کاغذدیواری سینهخیز حرکت میکند. اصلاً از آن خوشم نمیآید. نمیدانم—دارم فکر میکنم—کاش جان من را از اینجا میبرد!
***
صحبت با جان دربارهٔ وضعم بسیار دشوار است، چون او خیلی داناست و چون بسیار دوستم دارد.
اما دیشب سعی کردم.
شب مهتابی بود. نور ماه درست مانند نور خورشید از هر طرف وارد اتاق میشود.
گاهی از دیدنش متنفرم؛ آنقدر آهسته میخزد و همیشه از یکی از پنجرهها داخل میآید.
جان خواب بود و دلم نمیخواست بیدارش کنم؛ بنابراین بیحرکت ماندم و نور ماه را روی کاغذدیواری مواج تماشا کردم تا لرزه بر اندامم افتاد.
پیکرهٔ محو پشت کاغذ انگار طرح رویی را تکان میداد؛ درست مانند اینکه میخواست بیرون بیاید.
بیصدا از جایم برخاستم و جلو رفتم تا کاغذ را لمس کنم و ببینم واقعاً حرکت میکند یا نه. وقتی برگشتم، جان بیدار شده بود.
گفت: «چه شده، دختر کوچولو؟ اینطور راه نرو؛ سرما میخوری.»
فکر کردم فرصت خوبی برای صحبت است؛ بنابراین به او گفتم که واقعاً در اینجا بهتر نمیشوم و دلم میخواهد من را از این خانه ببرد.
گفت: «چرا، عزیزم! فقط سه هفته از مدت اجارهمان باقی مانده و نمیدانم چطور میتوانیم زودتر برویم.
«تعمیرات خانه هنوز تمام نشده و من هم اکنون بههیچوجه نمیتوانم شهر را ترک کنم. البته اگر خطری تهدیدت میکرد، میتوانستم و حتماً این کار را میکردم؛ اما واقعاً حالت بهتر شده، عزیزم، چه خودت متوجه باشی چه نباشی. من پزشکم، عزیزم، و میدانم. وزن گرفتهای و رنگورویت بهتر شده، اشتهایت هم بیشتر شده است. حالا واقعاً خیالم بابت تو آسودهتر است.»
گفتم: «حتی یک ذره هم وزن اضافه نکردهام؛ شاید کمتر هم شده باشم. ممکن است عصرها، وقتی تو اینجایی، اشتهایم بهتر باشد، اما صبحها که نیستی بدتر است.»
درحالیکه محکم بغلم میکرد، گفت: «الهی قربان دل کوچکش بروم! هرقدر دلش میخواهد بیمار باشد! اما حالا بهتر است از این ساعتهای درخشان استفاده کنیم و بخوابیم؛ صبح دربارهاش حرف میزنیم!»
با دلگرفتگی پرسیدم: «و از اینجا نمیروی؟»
«چطور میتوانم، عزیزم؟ فقط سه هفتهٔ دیگر مانده. بعد، تا جنی خانه را آماده کند، با هم به سفری کوتاه و چندروزه میرویم. واقعاً حالت بهتر است، عزیزم!»
شروع کردم: «شاید جسمم بهتر شده باشد—» اما ناگهان ساکت شدم، چون جان راست نشست و با چنان نگاه سخت و سرزنشآمیزی نگاهم کرد که دیگر نتوانستم کلمهای بر زبان بیاورم.
گفت: «عزیز دلم، از تو تمنا میکنم، بهخاطر من و فرزندمان و همینطور بهخاطر خودت، حتی برای یک لحظه هم اجازه ندهی آن فکر به ذهنت راه پیدا کند! برای طبعی مانند طبع تو هیچچیز بهاندازهٔ این فکر خطرناک و فریبنده نیست. این خیالی نادرست و احمقانه است. وقتی من بهعنوان پزشک چنین چیزی میگویم، نمیتوانی به من اعتماد کنی؟»
پس البته دیگر دراینباره چیزی نگفتم و کمی بعد خوابیدیم. او خیال کرد من زودتر خوابیدهام، اما نخوابیده بودم—ساعتها همانجا دراز کشیدم و کوشیدم بفهمم آیا طرح رویی و زیرین واقعاً با هم حرکت میکنند یا جدا از یکدیگر.
در روشنایی روز، طرحی مانند این چنان فاقد توالی و چنان سرکش در برابر هر قاعدهای است که ذهن سالم را بیوقفه میآزارد.
رنگش بهاندازهٔ کافی کریه، بیثبات و خشمبرانگیز است، اما این طرح است که آدم را شکنجه میدهد.
فکر میکنی بر آن مسلط شدهای، اما درست وقتی راه میافتی و با چشم دنبالش میکنی، ناگهان وارو میزند و همهچیز به هم میریزد. به صورتت سیلی میزند، زمینت میاندازد و زیر پایت له میکند. مانند کابوسی شوم است.
طرح بیرونی اسلیمی پرزرقوبرقی است که آدم را به یاد قارچ میاندازد. اگر بتوانید قارچی بندبند را تصور کنید؛ رشتهای بیانتها از قارچها که در پیچوتابهایی بیپایان جوانه میزنند و سر برمیآورند—خب، طرحش تقریباً چنین چیزی است.
البته فقط گاهی!
این کاغذدیواری ویژگی چشمگیر دیگری دارد که ظاهراً جز من کسی متوجهش نشده است: با تغییر نور، تغییر میکند.
وقتی خورشید از پنجرهٔ شرقی به داخل میتابد—من همیشه منتظر ظهور نخستین پرتو بلند و مستقیمش هستم—طرح آنقدر سریع تغییر میکند که هرگز نمیتوانم کاملاً آن را باور کنم.
برای همین همیشه زیر نظرش دارم.
زیر نور ماه—وقتی ماه در آسمان باشد، تمام شب نورش به اتاق میتابد—هرگز نمیتوانم باور کنم که همان کاغذدیواری است.
شبها، در هر نوری، چه گرگومیش باشد، چه نور شمع، چه چراغ، و بدتر از همه زیر نور ماه، طرح به میلههایی تبدیل میشود! منظورم همان طرح بیرونی است، و زنِ پشت آن به روشنترین شکل ممکن دیده میشود.
مدتها نمیفهمیدم آن چیزی که از پشت دیده میشود چیست—همان زیرنقش محو—اما حالا کاملاً مطمئنم که یک زن است.
روزها آرام و مطیع است. گمان میکنم این طرح است که او را اینهمه بیحرکت نگه میدارد. طرح چنان گیجکننده است که من را هم ساعتها بیحرکت نگه میدارد.
حالا بیشتر اوقات دراز میکشم. جان میگوید برایم مفید است و باید هرقدر میتوانم بخوابم.
درواقع این عادت را خود او شروع کرد؛ وادارم کرد بعد از هر وعدهٔ غذا یک ساعت دراز بکشم.
مطمئنم عادت بسیار بدی است، چون میدانید، من نمیخوابم.
و همین آدم را به فریبکاری عادت میدهد؛ چون به آنها نمیگویم بیدارم—آه، نه!
حقیقت این است که دارم کمی از جان میترسم.
گاهی بسیار عجیب به نظر میرسد و حتی جنی هم حالتی توضیحناپذیر پیدا کرده است.
گاهی صرفاً در حد فرضیهای علمی به ذهنم میرسد که شاید علتش کاغذدیواری باشد!
وقتی جان نمیدانست نگاهش میکنم، زیر نظرش داشتم. گاهی با بیضررترین بهانهها ناگهان وارد اتاق شدهام و چندین بار مچش را گرفتهام که به کاغذدیواری خیره شده است! جنی هم همینطور. یک بار جنی را دیدم که دستش را روی کاغذ گذاشته بود.
نمیدانست من در اتاق هستم. وقتی با صدایی آرام، بسیار آرام، و با خویشتندارترین حالت ممکن از او پرسیدم با کاغذدیواری چه کار میکند، چنان برگشت که انگار هنگام دزدی غافلگیرش کردهاند و حسابی عصبانی شد—پرسید چرا باید آنطور بترسانمش!
بعد گفت کاغذدیواری هر چیزی را که لمس کند لک میاندازد؛ روی تمام لباسهای من و جان لکههای زرد پیدا کرده و آرزو میکند بیشتر مراقب باشیم!
این حرف بیگناهانه به نظر نمیرسید؟ اما من میدانم داشت آن طرح را بررسی میکرد و تصمیم گرفتهام هیچکس جز خودم به رازش پی نبرد!
***
حالا زندگی بسیار هیجانانگیزتر از گذشته شده است. میدانید، اکنون چیزی دارم که انتظارش را بکشم، چشمبهراهش باشم و زیر نظرش بگیرم. واقعاً بهتر غذا میخورم و از گذشته آرامترم.
جان از اینکه میبیند حالم بهتر شده، بسیار خوشحال است! چند روز پیش کمی خندید و گفت ظاهراً با وجود کاغذدیواریام دارم شکوفا میشوم.
من هم با خنده موضوع را عوض کردم. اصلاً قصد نداشتم بگویم بهترشدنم بهخاطر کاغذدیواری است—مسخرهام میکرد. شاید حتی میخواست من را از اینجا ببرد.
حالا تا زمانی که به رازش پی نبردهام، نمیخواهم از اینجا بروم. یک هفتهٔ دیگر باقی مانده و فکر میکنم همین کافی باشد.
***
حالم خیلی بهتر شده است! شبها زیاد نمیخوابم، چون تماشای تحولاتی که رخ میدهد بسیار جالب است؛ اما روزها مدت زیادی میخوابم.
روزها کاغذدیواری خستهکننده و گیجکننده است.
همیشه جوانههایی تازه روی قارچها ظاهر میشود و سایههای جدیدی از زردی در سراسر آن پدید میآید. با اینکه با جدیت تلاش کردهام، نمیتوانم تعدادشان را به خاطر بسپارم.
این کاغذدیواری عجیبترین رنگ زرد را دارد! من را به یاد همهٔ چیزهای زردی میاندازد که در تمام عمرم دیدهام—نه چیزهای زیبایی مثل گلهای آلاله، بلکه چیزهای زردِ کهنه، ناپاک و فاسد.
اما کاغذدیواری ویژگی دیگری هم دارد—بویش! همان لحظهای که وارد اتاق شدیم متوجه آن شدم، اما با اینهمه هوا و نور خورشید، بو چندان بد نبود. اکنون یک هفته است هوا مهآلود و بارانی است و چه پنجرهها باز باشند چه بسته، بو اینجاست.
در تمام خانه میخزد.
در اتاق غذاخوری میبینم که در هوا معلق است، در اتاق پذیرایی کمین میکند، در راهرو پنهان میشود و روی پلهها به انتظارم مینشیند.
به موهایم هم نفوذ میکند.
حتی وقتی برای گردش با کالسکه بیرون میروم، اگر ناگهان سرم را برگردانم و غافلگیرش کنم—بو همانجاست!
چه بوی عجیبی هم هست! ساعتها تلاش کردهام تحلیلش کنم و بفهمم بوی چه چیزی را میدهد.
در ابتدا بد نیست و بسیار ملایم است، اما موذیترین و ماندگارترین بویی است که تاکنون با آن روبهرو شدهام.
در این هوای مرطوب وحشتناک است. نیمهشب از خواب بیدار میشوم و میبینم بالای سرم معلق مانده است.
اوایل آزارم میداد. حتی بهطور جدی به این فکر افتادم که خانه را آتش بزنم—تا به بو دست پیدا کنم و نابودش کنم.
اما حالا به آن عادت کردهام. تنها چیزی که به ذهنم میرسد این است که بویش درست مانند رنگ کاغذدیواری است! بویی زرد.
پایین این دیوار، نزدیک قرنیز، علامت بسیار عجیبی وجود دارد. خطی که دور تا دور اتاق کشیده شده است. از پشت تمام وسایل اتاق، بهجز تخت، میگذرد؛ لکهمالی بلند، مستقیم و یکنواخت، انگار چیزی بارها و بارها روی دیوار ساییده شده باشد.
نمیدانم چطور ایجاد شده، چه کسی آن را ایجاد کرده و اصلاً چرا چنین کاری کرده است. دور و دور و دور—دور و دور و دور—سرم را گیج میبرد!
***
بالاخره واقعاً چیزی کشف کردهام.
آنقدر شبها، وقتی کاغذدیواری تغییر میکند، تماشایش کردهام که سرانجام فهمیدهام.
طرح رویی واقعاً حرکت میکند—و تعجبی هم ندارد! زنِ پشت آن تکانش میدهد!
گاهی فکر میکنم زنان بسیاری پشت آن هستند و گاهی فقط یک زن؛ با سرعت همهجا میخزد و خزیدنش تمام طرح را به لرزه درمیآورد.
در قسمتهای بسیار روشن بیحرکت میماند و در بخشهای غرق در سایه، میلهها را میگیرد و با شدت تکانشان میدهد.
و تمام مدت میکوشد از لابهلایشان بیرون بیاید. اما هیچکس نمیتواند از میان آن طرح عبور کند—طرح خفهاش میکند. فکر میکنم علت وجود آنهمه سر همین باشد.
از میان طرح بیرون میآیند، بعد طرح گلویشان را فشار میدهد و سرهایشان را میکَند، وارونهشان میکند و چشمهایشان را سفید میکند!
اگر آن سرها پوشانده یا کنده میشدند، وضع نصف این هم بد نبود.
***
فکر میکنم آن زن روزها بیرون میآید!
و محرمانه به شما میگویم چرا—چون او را دیدهام!
از تکتک پنجرههایم میتوانم او را ببینم!
مطمئنم همان زن است، چون همیشه سینهخیز میرود و بیشتر زنان در روشنایی روز سینهخیز حرکت نمیکنند.
او را در آن راه بلند و سایهدار میبینم که سینهخیز بالا و پایین میرود. او را در آلاچیقهای تاریکِ پوشیده از تاک میبینم که سینهخیز در سراسر باغ میگردد.
در جادهٔ بلند زیر درختان میبینمش که سینهخیز پیش میرود و وقتی کالسکهای از راه میرسد، زیر بوتههای تمشک سیاه پنهان میشود.
اصلاً سرزنشش نمیکنم. گیر افتادن در حال سینهخزیدن زیر نور روز باید بسیار تحقیرآمیز باشد!
من همیشه وقتی روزها سینهخیز میروم، در را قفل میکنم. شبها نمیتوانم این کار را بکنم، چون میدانم جان فوراً به چیزی شک میکند.
و حالا رفتار جان آنقدر عجیب شده که دلم نمیخواهد تحریکش کنم. کاش اتاق دیگری برای خودش میگرفت! گذشته از این، نمیخواهم شبها کسی جز خودم آن زن را بیرون بیاورد.
اغلب با خودم فکر میکنم آیا میتوانم همزمان او را از تمام پنجرهها ببینم.
اما هرقدر هم سریع بچرخم، هر بار فقط میتوانم از یک پنجره بیرون را ببینم.
و با اینکه همیشه او را میبینم، شاید بتواند سریعتر از چرخیدن من سینهخیز برود!
گاهی او را در فاصلهای دور، در دشتهای باز، تماشا کردهام که بهسرعت سایهٔ ابری در باد شدید سینهخیز حرکت میکند.
***
کاش میشد آن طرح رویی را از طرح زیری جدا کرد! تصمیم دارم کمکم این کار را امتحان کنم.
به نکتهٔ عجیب دیگری هم پی بردهام، اما این بار آن را نمیگویم! اعتماد بیشازحد به آدمها کار درستی نیست.
فقط دو روز دیگر برای کندن این کاغذ فرصت دارم و فکر میکنم جان کمکم متوجه شده است. از حالت چشمهایش خوشم نمیآید.
شنیدم که دربارهٔ من پرسشهای تخصصی زیادی از جنی میکرد. جنی هم گزارش بسیار خوبی به او داد.
گفت روزها زیاد میخوابم.
جان میداند شبها چندان خوب نمیخوابم، با اینکه کاملاً ساکت هستم!
از خودم هم انواعواقسام پرسشها را کرد و وانمود کرد بسیار مهربان و بامحبت است.
انگار من نمیتوانم دستش را بخوانم!
البته از رفتارش تعجب نمیکنم؛ سه ماه خوابیدن زیر این کاغذدیواری هرکسی را تحتتأثیر قرار میدهد.
کاغذ فقط برای من جالب است، اما اطمینان دارم جان و جنی هم پنهانی از آن تأثیر گرفتهاند.
***
هورا! امروز روز آخر است و همین فرصت کافی است. جان امشب در شهر میماند و تا عصر برنمیگردد.
جنی میخواست کنارم بخوابد—دخترک موذی!—اما به او گفتم بدون شک اگر یک شب کاملاً تنها باشم، بهتر استراحت میکنم.
فکر هوشمندانهای بود، چون درواقع اصلاً تنها نبودم! بهمحض آنکه نور ماه به اتاق تابید و آن بیچاره شروع کرد به خزیدن و تکاندادن طرح، از جا بلند شدم و به کمکش رفتم.
من کشیدم و او تکان داد؛ من تکان دادم و او کشید، و تا پیش از طلوع چندین متر از آن کاغذ را کندیم.
نواری تقریباً همقد خودم، در امتداد نیمی از اتاق.
بعد خورشید بالا آمد و آن طرح هولناک شروع کرد به خندیدن به من و من هم قسم خوردم امروز کارش را تمام کنم!
فردا از اینجا میرویم و دارند تمام وسایلم را دوباره به طبقهٔ پایین میبرند تا اتاق را به همان شکلی برگردانند که پیش از آمدن ما بود.
جنی با حیرت به دیوار نگاه کرد، اما من با خوشحالی گفتم فقط از سر لجبازی با آن موجود شرور چنین کاری کردهام.
خندید و گفت خودش هم بدش نمیآمد همین کار را بکند، اما من نباید خودم را خسته کنم.
این بار بدجوری خودش را لو داد!
اما من اینجا هستم و هیچکس جز من به این کاغذ دست نمیزند—هیچ آدم زندهای!
سعی کرد من را از اتاق بیرون ببرد—قصدش بیشازحد آشکار بود! اما گفتم حالا اتاق چنان ساکت و خالی و تمیز شده که فکر میکنم دوباره دراز بکشم و هرقدر میتوانم بخوابم؛ حتی برای شام هم بیدارم نکند—وقتی بیدار شدم صدایش میزنم.
پس حالا او رفته، خدمتکارها رفتهاند و وسایل هم رفتهاند و چیزی جز آن تخت بزرگ و میخشده و تشک برزنتیای که از ابتدا روی آن بود، باقی نمانده است.
امشب در طبقهٔ پایین میخوابیم و فردا با قایق به خانه برمیگردیم.
حالا که اتاق دوباره خالی شده، واقعاً از آن لذت میبرم.
آن بچهها چطور اینجا را ویران کردهاند!
گوشههای این تخت را واقعاً جویدهاند!
اما باید مشغول کار شوم.
در را قفل کردهام و کلید را از پنجره روی راه جلوی خانه انداختهام.
نمیخواهم بیرون بروم و نمیخواهم تا وقتی جان میآید، اجازه بدهم کسی وارد اتاق شود.
میخواهم غافلگیرش کنم.
اینجا طنابی دارم که حتی جنی هم پیدایش نکرد. اگر آن زن بیرون بیاید و بخواهد فرار کند، میتوانم ببندمش!
اما فراموش کردم که بدون چیزی برای ایستادن روی آن، دستم به جاهای بالاتر نمیرسد!
این تخت تکان نمیخورد!
آنقدر سعی کردم بلندش کنم و هلش بدهم که تمام بدنم درد گرفت. بعد آنقدر عصبانی شدم که گوشهای از آن را با دندان گاز زدم و تکهٔ کوچکی کندم—اما دندانهایم درد گرفتند.
بعد تمام کاغذهایی را که با ایستادن روی زمین دستم به آنها میرسید، کندم. بهشکل وحشتناکی به دیوار چسبیدهاند و طرح انگار از تقلاکردن من لذت میبرد! تمام آن سرهای خفهشده، چشمهای برآمده و قارچهای تلوتلوخوران با صدای بلند به من میخندند و مسخرهام میکنند!
آنقدر عصبانی شدهام که ممکن است کاری از سر استیصال انجام بدهم. بیرونپریدن از پنجره ورزش فوقالعادهای بود، اما میلهها آنقدر محکماند که حتی امتحانکردنش هم فایدهای ندارد.
تازه، چنین کاری نمیکنم. البته که نمیکنم. خوب میدانم چنین اقدامی ناشایست است و ممکن است دیگران برداشت نادرستی از آن داشته باشند.
دیگر حتی دوست ندارم از پنجرهها بیرون را نگاه کنم—آنهمه زن سینهخیز آن بیرون هستند و چه سریع میخزند.
نمیدانم همهشان مثل من از کاغذدیواری بیرون آمدهاند؟
اما حالا با طنابی که خوب پنهانش کردهام، خودم را محکم بستهام—نمیتوانید من را به آن جاده ببرید!
گمان میکنم وقتی شب شود، مجبور باشم دوباره به پشت طرح برگردم، و این کار دشواری است!
چقدر لذتبخش است که در این اتاق بزرگ بیرون باشم و هرطور دلم میخواهد سینهخیز دور آن بچرخم!
نمیخواهم بیرون بروم. حتی اگر جنی از من بخواهد، نمیروم.
چون بیرون از اینجا باید روی زمین سینهخیز رفت و همهچیز بهجای زرد، سبز است.
اما اینجا میتوانم بهآسانی روی کف اتاق سینهخیز بروم و شانهام درست در آن لکهٔ بلند دور دیوار جا میگیرد؛ بنابراین هرگز راهم را گم نمیکنم.
جان پشت در است!
فایدهای ندارد، آقای جوان، نمیتوانی در را باز کنی!
چطور صدا میزند و به در میکوبد!
حالا داد میزند که تبر بیاورند.
حیف است آن در زیبای نازنین را بشکنند!
با ملایمترین صدای ممکن گفتم: «جان عزیزم! کلید پایین، کنار پلههای جلوی خانه، زیر یک برگ بارهنگ است!»
چند لحظه ساکت شد.
بعد با صدایی بسیار آرام گفت: «در را باز کن، عزیز دلم!»
گفتم: «نمیتوانم. کلید پایین، کنار در ورودی، زیر یک برگ بارهنگ است!»
بعد چندین بار دیگر همین جمله را با ملایمت و آهستگی تکرار کردم و آنقدر گفتم تا مجبور شد برود و آنجا را ببیند. البته کلید را پیدا کرد و وارد شد. همان کنار در ناگهان از حرکت ایستاد.
فریاد زد: «چه اتفاقی افتاده؟ تو را به خدا، داری چه کار میکنی؟»
من همانطور به سینهخزیدن ادامه دادم، اما از روی شانهام به او نگاه کردم.
گفتم: «بالاخره بیرون آمدم؛ با وجود تو و جنی! بیشتر کاغذ را هم کندهام، پس دیگر نمیتوانید من را به پشت آن برگردانید!»
نمیدانم چرا آن مرد باید از هوش میرفت. اما رفت، آن هم درست روی مسیر من، کنار دیوار؛ طوری که هر بار مجبور بودم سینهخیز از روی بدنش عبور کنم!
پایان