
زنان مثل روز زیبا هستند، همانقدر که خورشید میدرخشد؛ و مردان میتوانند شب باشند، مانند ماه که با غرور در شبهای تابستان و پاییز ظاهر میشود.
طبیعت مثالی ساده و کامل برای فهمیدن بیمعنا بودن تبعیضهاست. اما سؤال اصلی اینجاست که بعضیها، به دلایل نامعلومی، میخواهند نور شب و روز را نشانهی ضعف دیگری بدانند.
نبودن نور کامل در شب، نشانهی بیفایده بودن شب نیست و تابش خورشید نیز نشانهای از ناآرام بودن روز نیست. هرکدام زیبایی و معنای خود را دارند، حتی وقتی کاملاً شبیه هم نیستند.
آدمها اغلب به دنبال راحتیاند، نه حقیقت؛ و شاید برای همین است که بیشتر از آنکه به دنبال فهمیدن تفاوتها باشند، چیزهایی برای نفرت ورزیدن یا کوچک کردن پیدا میکنند.
برابری به معنای این نیست که همه باید کاملاً شبیه یکدیگر باشند؛ بلکه یعنی انسانها، با وجود تفاوتهایشان، از نظر ارزش انسانی و حقوق اساسی برابر باشند.
یعنی فردی را با توجه به ویژگیهایی که دارد، در کنار فرد دیگری که ویژگیهای متفاوتی دارد، از نظر حقوق و ارزش انسانی برابر بدانیم؛ همانطور که برندهی جایزهی نوبل ادبیات داریم و هم برندهی جایزهی نوبل در حوزههای دیگر. متفاوت بودن حوزهها، چیزی از ارزش هیچکدام کم نمیکند.
اما جامعه و سیاست، همانطور که در بیشتر مواقع دم از صلح میزنند، از برابری هم حرف میزنند.
جامعه از زنان و مردان تشکیل شده و بشر در حال تحول و پیشرفت است؛ اما متأسفانه هنوز در بسیاری از موارد، دربارهی حقوق زنان سیاهپوست آفریقا و همچنین استفادهی تبلیغاتی و ابزاری از زنان، آنطور که باید صحبت نمیشود. با این حال، ما نام این وضعیت را «پیشرفت» و «آزاداندیشی» گذاشتهایم.
اما موضوع مهم اینجاست که همانطور که باید در بسیاری از موارد به مسائل و حقوق زنان توجه شود، در برخی فعالیتها و موقعیتها نیز نسبت به مردان سختگیری میشود. برابری زمانی معنا پیدا میکند که مسئله را از هر دو طرف ببینیم، نه اینکه تنها یک طرف آن را قربانی بدانیم.
درست است که تبعیضهایی که زنان با آن روبهرو میشوند، در اکثر موارد بیشتر از تبعیضهایی است که مردان تجربه میکنند؛ اما برابری به معنای واقعی، یعنی حل مشکلات هر دو طرف این ترازو.
زنان و مردان از نظرهای متفاوتی، از جمله از نظر جسمی و برخی ویژگیهای زیستی، تفاوتهایی با یکدیگر دارند؛ اما موضوع مهم، حقوق و شرایط زندگی است. وجود تفاوت، به خودی خود دلیلی برای ارزشگذاری انسانها نیست.
واضحاً تفاوتهای جسمی و شرایط متفاوت میتوانند در بعضی وظایف و شرایط زندگی تأثیر داشته باشند، اما متفاوت بودن به هیچ وجه به معنای برتری یکی بر دیگری یا کمتر بودن حق دیگری برای زندگی نیست.
موضوع دیگر، کارهای سخت و آسیبزنندهای است که گاهی به نام برابری از زنان و مردان انتظار میرود.
اگر هدف برابری است، آیا باید زن را به انجام هر کاری که مرد انجام میدهد وادار کنیم، حتی وقتی آن کار برای او آسیب بیشتری دارد؟ یا برعکس، آیا باید مرد را از انجام کاری منع کنیم فقط به این دلیل که آن کار در جامعه «زنانه» شناخته شده است؟
برابری یعنی پذیرفتن تفاوتها و فراهم کردن حق انتخاب و فرصت، نه مجبور کردن انسانها به انجام دقیقاً یکسانِ همهی کارها.
داستان در مورد منع کردن و جوّسازیهای ساختگی است.
تا به حال دربارهی کسانی که برای رسیدن به قدرت، از حمایت از زنان طرفداری کردهاند فکر کردهاید؟
وقتی حمایت از حقوق زنان تنها به ابزاری برای جلب توجه، محبوبیت یا رسیدن به قدرت تبدیل شود، دیگر خودِ زن و حقوق او در مرکز ماجرا نیست؛ بلکه تبدیل شدن یک آرمان انسانی به ابزار، مسئلهی اصلی است.
در بسیاری از مناظرات و رقابتهای انتخاباتی در سراسر جهان، حمایت از حقوق زنان میتواند به ابزاری برای جلب توجه، کسب محبوبیت یا رسیدن به قدرت تبدیل شود. اما نمیتوان دربارهی نیت هر فرد فقط از روی شعارهایش قضاوت کرد؛ چیزی که اهمیت دارد، فاصلهی میان حرف و عمل است.
و وقتی جالب میشود که متوجه میشوید حمایت از حقوق زنان هم میتواند استفادهی ابزاری باشد.
جواب درست این است که ابتدا باید عینک خودمان را درست کنیم.
ایسلند، فنلاند و نروژ در تلاش برای کاهش شکافهای جنسیتی هستند و در بسیاری از شاخصها وضعیت متفاوتی نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر دارند؛ اما آیا این موضوع به این معناست که زنان باید مجبور به انجام کارهایی شوند که به آنها آسیب میرساند؟ نه. برابری در حقوق و فرصتها به معنای مجبور کردن زنان و مردان به انجام شغلها و وظایف کاملاً یکسان نیست.
البته در این طرز تفکر، فضای مجازی نیز تأثیر بسیار زیادی دارد. ترندها باعث تغییر رفتار بسیاری از مردم میشوند؛ بزرگترین حمایتشان گاهی تغییر رنگ پروفایلشان است و ممکن است تصور کنند با یک رنگ میتوانند حمایت خود را نشان دهند. اما تغییر یک تصویر یا رنگ، بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که فرد واقعاً تا چه اندازه به یک مسئله اهمیت میدهد. حمایت واقعی، وقتی معنا پیدا میکند که از ظاهر فراتر برود و به رفتار و عمل برسد.
ما جواب خیلی از سؤالها را نمیدانیم، اما آیا این به آن معناست که برای آرمانهایی که معنا دارند نجنگیم؟
جنگ واقعی زمانی شروع میشود که اول متوجه کلمهی «برابر بودن» بشویم؛ نه درگیر جوهای زنستیزانه یا مردستیزانه شویم و نه تغییر رنگ پروفایل را به جای عمل واقعی بگذاریم.
باید فکر کنیم که اگر جامعه با نظر ارسطو پیش برود، چه چیزی از ناطقترین موجود کرهی خاکی باقی خواهد ماند؟
ارسطو انسان را موجودی ناطق و سیاسی میدانست، اما دیدگاه او دربارهی زنان با برابری امروزی فاصلهی زیادی داشت. اگر قرار باشد تفاوت را بهانهای برای محدود کردن انسان بدانیم، تفاوت دیگر فقط تفاوت نیست؛ تبدیل به دیواری برای جلوگیری از رشد انسان میشود.
زنان همانطور که میتوانند مادر باشند، میتوانند در جامعه نیز نقشهای مختلفی داشته باشند؛ و مردان نیز همانطور که میتوانند پدر باشند، میتوانند نقشهای متفاوت دیگری را بر عهده بگیرند. هیچکدام از این نقشها نباید به اجبار به جنسیت یک انسان تبدیل شوند. اعتدال زمانی شکل میگیرد که هرکس بتواند با توجه به توانایی، انتخاب و شرایط خودش جایگاهش را پیدا کند.
این موضوع برای هرکس میتواند متفاوت باشد. به جامعهی امروز فکر کنید و آن را با صد سال پیش مقایسه کنید؛ نه فقط از نظر ظاهر، بلکه از نظر حقوق، آموزش، امکان انتخاب شغل، حضور اجتماعی و سیاسی و فرصتهایی که برای زنان و مردان وجود داشته است. بعد، جامعهی امروز را با تصویری که خودش از «آزاداندیشی» ساخته مقایسه کنید.
خوب فکر کنید... و دنبال جواب آن در واپسین فکرهای خودتان و رفتار خودتان باشید. وقتی دارید با فرزندتان بازی میکنید یا وقتی توی کلاس درس تاریخ کشورتان را در نفسهای ذهنتان زنده نگه میدارید، جواب را پیدا خواهید کرد.