همه تقصیرها را گردن طبیعت بیندازید!؟
شاید شما هم بدانید و شاید تاکنون به این موضوع فکر کرده باشید؛ احتمال هم دارد که چنین موضوعی از نظر شما ارزش وقت گذاشتن نداشته باشد. به هر حال، آیا میدانید نخستین نیرویی که در حق هر موجودی ظلم و تبعیض روا میدارد، کیست یا چیست؟
گاهی به این موضوع فکر میکنم. البته ممکن است میان من و شما تفاوت و حتی تقابل دیدگاه وجود داشته باشد؛ اما نظر من این است که نخستین عامل یا نیرویی که به انسان، حیوان، گیاه و حتی زمین و جامدات ظلم روا میدارد، همان طبیعت است.
حالا شما از دید من دو راه پیش رو دارید: یا با این نظر مخالفت کنید و بگویید چنین چیزی را قبول ندارم، که البته آن بحث دیگری است و فعلاً قصد ندارم وارد آن مقوله شوم؛ یا با من موافق باشید و بپذیرید که چنین است. البته این دیگر به خودتان، اندیشه و دانشتان بستگی دارد.
به هر روی، اگر کسی بپرسد چرا طبیعت، پاسخ من این است: اولاً دنبال دردسر نیستم! اصلاً من چه کار دارم که دنبال نام و نشان واقعی این عامل بگردم؟ همین طبیعت اسم مناسبی است؛ نه حساسیت کسی را برمیانگیزد و نه دردسر خاصی ایجاد میکند!
اما چرا طبیعت؟
پیش از هر چیز، بیایید به این موضوع بپردازیم که چرا بعضی موجودات به شکل خر و گاو، موش و کرم یا هر موجود دیگری که ممکن است از دید برخی ضعیف یا چندشآور باشند، متولد میشوند؛ در حالی که بعضی دیگر در قالب پرندگان زیبا، گیاهان و گلهای چشمنواز یا صخرههای ستبر و دستنیافتنی و کوههای بلند و سر به فلک کشیده پدیدار میشوند؛ کوههایی که قلههای باشکوهشان در سپیدی همیشگی برف، مغرور و استوار ایستادهاند، در حالی که زمینهای پست و باتلاقی و لجنزارها نیز در خلوت و خاموشی همیشگی خود قرار دارند.
موجودات و مخلوقاتی که انسان از تماشای برخی از آنها احساس لذت و سرور میکند و گاهی نیز از دیدن برخی دیگر چشم میپوشد.
البته فعلاً قصد ندارم وارد این بحث فلسفی شوم که چرا همه موجودات نمیتوانند یکشکل باشند؛ اما آیا واقعاً نمیشد همه، از دید طبیعی یا شاید اگر بگویم از دید انسانی بهتر باشد، زیبا باشند، صدای خوشی داشته باشند و هیچ دشمنی در زمین، هوا یا دریا تهدیدشان نکند؟
به هر حال، پاسخ این پرسشها با خود هر فرد است و طبعاً هر کسی مسئولیت پاسخ خود را نیز باید بپذیرد.
اما حالا، چه از سر جبر و چه از منظر اختیار، میخواهیم وارد قلمرو انسان شویم.
انسان به محض تولد، فارغ از اینکه با سلامت کامل یا همراه با بیماری و محدودیتهای جسمی و ذهنی به دنیا آمده باشد، بلافاصله با مجموعهای از اجبارها و انتخابهای از پیش تعیینشده روبهرو میشود:
جغرافیای اجباری تولد، جنسیت ناخواسته، قومیت تحمیلی، زبان و لهجهای که انتخاب نکرده، دین و مذهبی که پیش از آنکه قدرت تشخیص داشته باشد به او نسبت دادهاند و حتی نام و نشانی که نه چیزی از آن میفهمد و نه هنوز میتواند دوستش بدارد یا از آن بیزار باشد. عوارض و پیامدهای میراث ژنتیکی و بیماریهای خاص و عام را نیز باید ناخواسته بپذیرد.
البته میتوان ساعتها درباره این مقولات ظاهراً تغییرپذیر صحبت کرد؛ اینکه بعضی از آنها را بعدها میتوان تغییر داد و برخی را نه. اما به نظر من، این تغییرپذیری چیزی از اصل ماجرا کم نمیکند.
با این همه، مهمترین و شاید تأثیرگذارترین مسئله، خانوادهای است که انسان در آن چشم به جهان میگشاید: خانوادهای مرفه با دانش چگونه زیستن و برخوردار از جایگاه اجتماعی، یا خانوادهای گرفتار فقر و نداری.
و من همچنان اصرار دارم نام این نخستین عامل تبعیض و بیعدالتی را طبیعت بگذارم.
آیا واقعاً نمیشد همه انسانها در شرایطی مناسب و برخوردار از رفاه متولد شوند و زندگی کنند؟
حالا آنهایی که خودشان را به نادانی میزنند و میگویند انسان میتواند شرایط زندگیاش را تغییر دهد، باید به این نکته توجه کنند که اساساً چرا باید چنین تفاوتی از همان نقطه آغاز وجود داشته باشد؟
مگر نمیشد که از ابتدا همه مرفه و برخوردار متولد میشدند و زندگی میکردند؛ بعد اگر کسی، روم به دیوار و دور از شما خواننده فهیم و عزیز، مغز خر خورده بود و از سر اختیار، رفاه و آسایش را رها میکرد و بدبختی را برمیگزید، دیگر به خودش مربوط بود!
اصلاً به ما چه؟!
فعلاً تا همینجا کافی است. بگذارید این بحث برای جلسات آینده باقی بماند تا در فرصتهای بعدی به اظهار فضل و توضیح واضحات ادامه دهم و دیدگاههایم را به سمع و نظر شما برسانم.
البته همه اینها بستگی تام و تمام به این دارد که نظر شما چه باشد و به قول معروف، تا یار که را خواهد و میلش به که افتد.
هرچند نظر هر کسی به خودش مربوط است و اصلاً به من چه!
چون بعضی از صحبتها اصولاً جیزه... ببخشید، چیزه...!