پیرم و گاهی دلم یاد جوانی میکند.
از خیابانی میگذشتم که کافهای کوچک و دنج توجهم را جلب کرد. نمیدانم از نامش خوشم آمد یا از صفای ساده گیش، یا شاید از حضور چند جوان که آنجا کار میکردند. اصولاً از همنشینی با جوانها لذت میبرم؛ دیدنشان مرا به سالهای رفته بازمیگرداند.
بیش از یک دهه پیش، وقتی تصمیم گرفتم دوباره درس بخوانم، دوستان و آشنایان پچپچه میکردند: «دیگر دیر است، به چه دردی میخورد؟ نمیتوانی…»
اما من در امتحانات سراسری شرکت کردم و پذیرفته شدم. روز ثبتنام، همه با شوخی میگفتند: «حالا یادش افتاده درس بخواند!» حتی یکی از فامیل کنایه زده بود که: "من هم وقتی موهایم سفید شد میروم ادامه تحصیل!"
روز نخست کلاس، دانشجویان به احترام ایستادند؛ خیال کردند استادشان هستم! چند لحظه نگاهم کردند، بعدها که، آرامآرام با من آشنا شدند. صمیمیتی شکل گرفت که در پایان سال دوم، تعدادی از خداحافظی با من دلتنگ بودند. تنها دلیلش شادی و شوری بود که از بودن کنار آنان میگرفتم. گاهی با وجود سن و سالم، پابهپایشان همراه میشدم.
یک بار یکی از دانشجویان گفت: میدانید؟ شما یکی دو سال از پدر من بزرگتر هستید، اما از اینکه اینقدر پرانرژی و فعالید، روحیه میگیرم. حق داشت؛ همیشه جزو نخستین کسانی بودم که به پرسشها پاسخ میدادم، برای کنفرانسها آماده بودم و ردیف اول هم که مینشستم. آن دو سال، از بهترین ایام عمرم بود؛ تنها بهخاطر بودن در کنار جوانان نازنین.
برگردیم به همان کافهی کنار خیابان. وارد شدم و روی صندلی نشستم. فضای ساده و تمیز اما با سلیقهای دلنشین. دختر جوانی نزدیک آمد و پرسید: چی میل دارید؟ گفتم: اگر امکان دارد، یک چای. لبخندی زد و گفت: ببخشید، چای ساده نداریم، اما دمنوش یا چیز دیگری میخواهید؟ منویی جلویم گذاشت.
چون عینک مطالعه همراهم نبود، چندان چیزی از منو نفهمیدم؛ راستش حتی اگر هم بود، جز نام چند دمنوش و دو سه نوع قهوه چیز دیگری نمیدانستم. گفتم: نه خانم، همان دمنوش را لطف کنید.
در انتظار نوشیدنی، اطرافم را با دقت نگاه کردم. چند دختر و پسر جوان دور هم نشسته بودند و با هیجان دربارهی خرید کتاب، استاد، فیلم و لباس صحبت میکردند. شنیدنشان نه از سر فضولی، بلکه بهخاطر لذتی بود که از شور و شوقشان میبردم.
بعد از نوشیدن دمنوش، از کافه بیرون آمدم و صد متری راه رفتم تا به پارکی رسیدم. روی نیمکتی نشستم. ناگهان خاطرات آن سالهای دور به مغزم هجوم آوردند، دوران کودکی، نوجوانی و جوانی همچون فیلمی از برابر چشمانم میگذشتند. سالهایی که امروز جز خاطرهای دور و نشانهای در سپیدی مو و چین چهره چیزی از آنها نمانده است.
وقتی گذشته و حال را با هم میسنجم، درمییابم که با وجود همهی پیشرفتهای علمی و تکنولوژیک، از نظر احساسی و انسانی گاه نهتنها جلو نرفتهایم، بلکه پسرفت هم داشتهایم؛ بهویژه در تربیت کودکان. سرگرمی بچههای امروز موبایل، لپتاپ و کنسولهای بازی است. بعید میدانم بدانند گردوبازی چه کیفی داشت، یا بادبادک درست کردن با نی و کاغذ و هوا کردن آن چه لذتی دارد.
بازیهای ما دنیایی دیگر بود: توپ پلاستیکی روی زمین خاکی، هفتسنگ، و رینگی که از چرخ دوچرخه جدا میکردیم و با سیم یا چوب جلو میراندیم و پشت سرش میدویدیم؛ حتی گاهی مسابقه میدادیم. هیچ نوجوان امروزی نمیتواند طعم خوابیدن روی پشتبام کاهگلی را بچشد؛ زیر پشهبند، در خنکای شب تابستان، با آسمانی پرستاره بر فراز سر… وقتی دراز میکشیدی و ستارهها را میشمردی و می خواستی بدانی آن بالا چه خبر است، آیا کسی زندگی میکند، و آدمهایش چه شکلیاند؟
به یاد دارم روزهایی که تازه تلویزیون به خانهها آمده بود؛ با چه شور و شوقی مقابل آن جعبهی جادویی مینشستیم و فیلمهای سیاه و سفید را با هیجان تماشا میکردیم.
شاید بپرسید: اگر کودکان امروز چنین تجربههایی نداشته باشند، چه اتفاقی میافتد؟ پاسخ این است: هر دورهی از زندگی ویژگیهای خودش را دارد. اگر این مسیر بهطور طبیعی طی نشود، نوعی نقص در رشد و تکامل پدید میآید که نه تنها جبرانناپذیر خواهد بود، بلکه نظام آفرینش نیز آن را بر نمیتابد.
بله، تکنولوژی میتواند استعدادها را شکوفا کند، اما تنها در زمان مناسب. رشد زودرس ذهنی یا روحی، برخلاف نظم طبیعی، مانند نارس بودن طفل آسیبزا خواهد بود.
با مرور این خاطرات، اندکی از دلتنگیام کاسته شد، اما در دل برای نسل امروز سوختم. تکنولوژی هر چقدر هم پیشرفته باشد، هیچگاه جای آن خاطرات ناب را پر نخواهد کرد.
وقتی ساعت را نگاه کردم، دیدم دیر شده و دیگر به کارم هم نخواهم رسید. حسرت گذشته مرا به یاد غزلی از شهریار انداخت:
پیرم و گاهی دلم یاد جوانی میکند،
بلبل شوقم هوای نغمهخوانی میکند…
و آن بیت که همیشه دلم و چشمانم را میسوزاند:
طفل بودم دزدکی پیر و علیلم ساختند، آنچه گردون میکند با ما، نهانی میکند.
سخن آخر و درد دلی با نسل جوان، آیندهسازان این مرز و بوم: قدر عمر و جوانیتان را بدانید و از فرصتها بهقدر وسع و توانتان بهره ببرید، زیرا خیلی زودتر از آنچه فکر میکنید، دیر میشود. بگذارید شما جزو این قوم حسرتکشیده نباشید.