بسیار پیش میآید که در طی روزمرگیها جای خالی چیزی حس میشود. برای من، یکی از جایهای خالی را فقط افراد شوخطبع میتوانند پر کنند. اما خب، نه فقط شوخطبعی خالی است؛ دارم از نوع خاصی از کاراکتر صحبت میکنم که نمونههای آن خیلی به چشم نمیخورند. برای این که این نوع کاراکتر را توصیف کنم، به سفر آقا رضا اشاره میکنم.
آقا رضا، دوست برادر بزرگترم بود و آدم خوب و محتاطی بود. زندگی سادهای داشت و تقریباً هیچگونه تفریح و لذت و مسرتی در آن نبود و به نظر میرسید آقا رضا هم از این وضع راضی نباشد. یک بار که تصمیم گرفته بود وضع یکنواخت زندگی خود را تغییر دهد، به عنوان اولین اقدام، مسافرت را انتخاب کرده بود. ترس و دلهرهی زیادی داشت و انگار میخواست به دوزخ دانته سفر کند. بعد از کلنجار رفتنهای مداوم با خود، بالاخره مقصد را معین کرد و به توصیهی یکی از دوستانش، قبل از رفتن، اقدام به گرفتن بیمهی مسافرت کرد. اما همین بیمه خیلی سرحالش آورده بود و تا حدود زیادی ترس و دلهرههایش را آرام کرده بود. به او گفته بودند که در صورت هرگونه حادثه، هزینههای درمانی و خسارتهای وارد آمده جبران خواهند شد. با اینکه امیدوار بود که اتفاق بدی برایش نیفتد، اما باز هم خیالش راحتتر بود.
آقا رضا برای اولین بار به فرودگاه قدم گذاشت و جوری دستوپایش را گم کرده بود که در طی انجام دادن کارهای بلیت، تحویل بار، و انتقال به محل سوارشدن به هواپیما، چندین نفر مجبور شده بودند کمک و راهنماییاش کنند. بعد از سوار شدن با عرفان آشنا شد که در صندلی کنار دستش همسفر آقا رضا شده بود. کسی که میخواهم دربارهاش صحبت کنم در حقیقت همین عرفان است. ماجرا این طور پیش رفته بود که رضا ترس و اضطراب زیادی را از خود نشان داده بود و با واکنشهای تمسخرآمیز عرفان مواجه شده بود. رضا دربارهی وضعیتش برای عرفان توضیح داده بود که اولین بارش است که سوار هواپیما میشود و از حوادث و مخاطرات سفر میترسد و حتی برای این که کمی آرام شود خود را بیمهی مسافرت کرده بود. با شنیدن این حرف، عرفان قهقهه سر داده بود و با صدای بلند خندیده بود. رضا اینطور داستان را تعریف کرد که: از رفتار عرفان گیج بودم و نمیدانستم که به خاطر واکنشهایش ناراحت شوم و یا درگیر اضطراب و ترسم باقی بمانم. بعد از این که هواپیما شروع به حرکت کرد، همینطور داشتم خودم را بیشتر جمع میکردم و در صندلی فرو میرفتم، تا این که عرفان خیلی آرام و با ملایمت سرش را نزدیک سرم قرار داد و زیر لب پرسید: «آن مهماندار را میبینی چقدر زیباست؟» من هم گفتم، البته خیلی زیباست. سپس عرفان ادامه داد: «فکر میکنی اگر هواپیما سقوط کند همهی ما میمیریم؟» من که از سوال او وحشتزده شدم، جواب دادم: حتماً همینطور است. عرفان نیز بعد از چند لحظه سکوت، درحالی که به مهماندار خیره شده بود، گفت: «اگر هواپیما سقوط کند، هم تو میمیری با این قیافهات و هم آن مهماندار زیبا. واقعاً فکر میکنی با آن دماغ بزرگ و برآمده که شبیه ماسکهای طاعون قرون وسطایی است، جانت از جان آن مهماندار باارزشتر است که اینقدر میترسی؟» با اینکه حرفش ناراحتم کرد، اما خب میدانستم که راست میگوید. من با این وضع قیافههام چه حقی بیشتر از هرکسی دیگر داشتم که در آن هواپیما بود؟ با وجود همهچیز، بعد از شنیدن حرفش، خندههایم گرفت و برای مدتی طولانی نمیتوانستم جلوی خودم را بگیرم که نخندم. در طول تمام مسیر، عرفان به شوخیهای خود ادامه داد و تا جایی که بعد از آن نه ترسی در من باقی ماند و نه اضطرابی. به جرأت میتوانم بگویم که همسفر شدن با عرفان بهترین اتفاق آن سفر بود.
دقیقاً جای این نوع کاراکتر است که در زندگی بسیاری از ماها خالی است. شخصی که بغرنجترین تا سادهترین وضعیتهای زندگی را به وضعی کمدیگونه میبیند و این امکان را دارد که هر محیطی را برای خود و اطرافیانش آرام و امن کند. کسی که یک حقیقت بنیادین را دریافته و آن این است که زندگی روایتی تراژیک نیست، بلکه نمایشی فکاهی است.