گاهی در طول زندگی ما پیش میاد که ما در سطوح مختلفی به خودمون دروغ میگیم. گاهی از چیزی که وجود داره یا فکر می‌کنیم ممکنه وجود داشته باشه شدیدا وحشت زده میشیم. هرطور که فکرش رو می‌کنیم نمی‌تونیم اون چیز رو بپذیریم. اصلا و ابدا نمی‌تونیم اون چیز رو به عنوان بخشی از زندگی خودمون تحمل کنیم. و احساس ما نسبت به اون واقعیت اینه که انگار مجبوریم با یه سوسک غول پیکر یا با هزار تا مار افعی توی یه اتاق تنها باشم و زندگی کنیم.
گاهی از چیزی که وجود داره یا فکر می‌کنیم ممکنه وجود داشته باشه مو به تنمون سیخ میشه و چهار ستون بدنمون به لرز میفته.
وحشت‌زدگی یه احساس طبیعی انسانیه و برای محافظت ما از آسیب‌ها و خطرات و مرگ. پاسخ متناسب با وحشت‌زدگی فرار کردن و دویدنه اما وقتی که ما در زمین روح هستیم و دچار وحشت‌زدگی روحی و روانی میشیم نه جایی برای فرار داریم و نه پایی برای دویدن. سرزمین ذهن جای گزاره‌ها و صداها و خاطرات و احساساته. و ما برای فرار توی این زمین تکنیک فوق العاده ظریفی رو در اختیار داریم: کج و معوج کردن حقیقت یا همون دروغ.
داستانی رو براتون تعریف می‌کنم.
یک روز یه پسربچه که مثل تمام پسربچه‌های دیگه دوست داشت بازی کنه مشغول بازی کردن بود. داشت توی حیاط برای خودش خاک رو می‌کند و چاله درست می‌کرد. برادر بزرگ‌تر پسربچه که ۱۰ سال داشت یکم برای خاک بازی بزرگ شده بود بازی جدی‌تری رو در پیش گرفته بود و داشت با دوستش توی اتاق حرف می‌زد. پسربچه همینطور که خاک رو با بیلچه می‌کند یه کرم خاکی پیدا کرد. اولین بار بود که همچین چیزی می‌دید. بنابراین فکر می‌کرد که هیچکس دیگه‌ای هم همچین چیزی رو ندیده. تعجب کرد و از ته دل ذوق زده شد. با خودش گفت که این چیز صورتی حلقه حلقه رو به همه نشون بده و تمام دنیا (یعنی برادرش، مادرش و پدرش) رو با یه چیز جدید و تازه و عجیب آشنا کنه. به خاک چنگ زد و کرم رو توی مشتش گرفت و به داخل خونه دوید. از پله‌ها با سرعت بالا رفت و نفسش گرفته بود. از خوشحالی و هیجان می‌لرزید. تا حالا تو عمرش به این سرعت ندویده بود و هیجان زده نبود. توی اتاق دوید و داد زد: "داداشی! داداشی! اینو نگاه کن. تو حیاط.." اصلا نتونست حرفش رو تموم کنه و درجا و یه مشت خاک رو پرت کرد روی میز و دفتر کتاب برادرش. از خوشحالی و هیجان انقدر مشتش رو محکم گرفته بود که کرم از وسط نصف شده بود و هر نیمه‌اش داشت برای خودش وول می‌خورد و جون می‌داد. برادر بزرگ‌تر از جاش پرید و فریاد زد "چی کار می‌کنی کله پوک!! گند زدی به کل کتابام." و محکم توی گوش پسربچه زد. پسربچه خشکش زد و جا خورد. به قدری وحشت کرده بود که چند لحظه اصلا درد چکی که خورد رو حس نکرد. با چشم‌های گشاد داشت برادرش رو نگاه می‌کرد. دوست برادر بزرگه از صندلی بلند شد و گفت "این کرم رو ببین. چرا نصفش کرده؟؟" پسربچه هنوز شوک زده بود. چی شد؟ چرا این اتفاق افتاد؟ چرا داداشی سرش داد کشید و زد توی گوشش؟ مگه چه کار بدی کرده بود؟ شاید واقعا کار بدی کرده بود. کِرم؟ کِرم دیگه چی بود؟ نکنه این موجود رو همه می‌شناختن؟ تمام این افکار با سرعت برق از ذهن پسربچه گذشت. احساس کرد چشم‌هاش داره می‌سوزه. برادر بزرگ‌تر دوباره بلندتر داد زد: "به چی زل زدی ابله؟ بدو برو. اتاقمو به گند کشیدی. اه. همیشه کارت همینه. فقط همه چی رو خراب می‌کنی" و دستش رو برد بالا تا بچه رو بترسونه. پسربچه ترسید و عقب رفت. یه لحظه همه چیز براش فرو ریخت. زیر گوشش شروع کرد به درد گرفتن. بلند زیر گریه زد و از اتاق دوید بیرون. حالا درد سیلی بدی که خورده بود رو احساس می‌کرد. اما این درد تنها دردی نبود که حس می‌کرد. سینه اش داشت می‌لرزید و انگار کلی چیز سنگین توی دلش ریخته بود. به آشپزخونه دوید و سرش رو توی دامن مامانش برد و بلندتر از هر وقتی توی عمرش گریه کرد. مامان با تعجب گفت: "چی شده؟ چی شده؟" و پسربچه مدام با خودش تکرار می‌کرد: "داداش منو زد.. داداش منو زد.." مامان دست بچه رو گرفت و دنبال خودش تا اتاق برد. متاسفانه مامان اون روز اصلا اعصاب درست و حسابی ای نداشت. شب قبل با شوهرش بحثش شده بود و امروز هم از صبح داشت تلفنی با خواهرش سر یه جنجال تازه توی خانواده جنگ و دعوا می‌کرد. اون روز حتی برای خودش هم غذا درست نکرده بود و تا اون موقع که وسط ظهر بود گرسنه مونده بود. بچه‌ها هم از صبح گرسنه بودن. پسرها توی اتاق مشغول ایده پردازی برای تمیز کردن میز و کتاب‌ها بودن اما نمی‌دونستن چی کار کنن. دستپاچه شده بودن و می‌ترسیدن الان اگه مامان بیاد و این وضع رو ببینه خیلی عصبانی میشه. انقدر دستپاچه شده بودن که اصلا فکری به ذهنشون نمی‌رسید. مامان همین که وارد اتاق شد بلند جیغ زد: "بیا اینجا ببینم. بچه رو چرا زدی؟" و بدون این که به حضور مهمون‌شون (دوست برادر بزرگ) توی اتاق توجهی بکنه محکم پس کله‌ی برادر بزرگ‌تر زد به حدی که کم مونده بود بچه از روی صندلی پرت شه پایین و وقتی متوجه خاک و خل و کرم خاکی روی میز شد دیوانه شد و جیغ زد: "خاک تو سرت کنن. این چه وضعیه؟؟ اینجا چرا این جوریه؟ ذلیل مرده چرا کثیف کردی همه جا رو؟" و برادر بزرگ‌تر رو به باد کتک گرفت. دوتا محکم به کمرش زد و با این دوتا ضربه دیگه بچه از روی صندلی پرت شد پایین و دستش رو محافظ سرش قرار داد و با این حال دو سه تا چک محکم توی سر و صورتش خورد و بعدش هم چنتا ضربه با دمپایی سفت که توی کتف و بازوش فرود اومد. ضربه‌ی دمپایی آمیزه‌ای از سوزش پوست و درد گوشت و استخون بود. مامان دیگه حدی برای خشم خودش قائل نبود و مست از خشونت همینطور با دمپایی بچه رو می‌زد انگار که داره سوسکی رو له می‌کنه و مدام هم جیغ می‌کشید: "خاک تو سرت.. خاک تو سرت.. بیشعور.. خاک تو سرت.. خدا بکشدت راحت شم از دستت.. همیشه کارت همینه. فقط همه چی رو خراب می‌کنی.." برادر بزرگ‌تر روی زمین ول شده بود و مثل جنین خودش رو جمع کرده بود. فقط ضجه می‌زد و گریه می‌کرد و اصلا نمیتونست نفس بگیره که بگه این خاک و خل کار اون نبوده و کار پسربچه بوده. دوست برادر بزرگه وحشت کرده بود و زبونش گرفته بود چون فکر می‌کرد الان نوبت اونه که کتک بخوره. و پسر کوچیکه هاج و واج تمام این کتک کاری رو نگاه می‌کرد. هم ترسیده بود و هم گیج شده بود. اصلا نمی‌دونست چه خبره. دلش برای برادرش می‌سوخت اما از طرفی هم ته دلش خوشحال و کاملا راضی بود که برادر بزرگه داشت کتک می‌خورد و ضجه می‌زد. مامان دست از کتک برداشت و رفت از آشپزخونه یه دستمال کهنه و کثیف آورد و محکم تو صورت برادر بزرگه پرت کرد. برادر بزرگه گوشه‌ی اتاق کز کرده بود و داشت اشک‌هاش رو با مشت پاک می‌کرد. جیغ کشید: "من گشنمه." مامان بلندتر از اون جیغ کشید: "خفه شو. کوفت بخوری. امروز غذا خبری نیست. همه‌شو تمیز می‌کنی صداتم درنمیاد اگرنه می‌زنم تو دهنت!" و رو به دوست برادر بزرگه گفت: "بیا خاله. بیا بریم بیرون براتون غذا درست کنم." دست پسربچه و دوست برادر بزرگه رو گرفت و از اتاق بیرون‌شون برد. برادر بزرگه جیغ زد: "منم غذا می‌خوام." مامان دوباره سرش داد کشید: "ای کوفت! ای زهرمار! لال بمیری ایشالا." و پشت سرش در رو محکم کوبید. بعد هم رفت توی آشپزخونه تا برای بچه‌ها میوه بشوره. دست‌هاش می‌لرزید و خودخوری می‌کرد. دو دقیقه بود که فقط داشت یه سیب رو زیر شیر آب می‌سابید. بعد محکم سیب رو توی سینک کوبید و بلند زد زیر گریه. کنار کابینت نشست و گریه کرد. پسربچه هم زد زیر گریه و دوید و مادرش رو بغل کرد. مامان محکم پسربچه رو توی بغلش گرفت و بوسید. دوست برادر بزرگه هم گیج و سردرگم وسط پذیرایی نشسته بود. تمام این ماجرا برای ذهنش زیادی بود و کم مونده بود اونم بزنه زیر گریه. دوست داشت بره خونه‌ی خودشون.
همه اون روز رو تا شبش از یاد بردن. بچه‌ها زود فراموش می‌کنن. مامان و بابا باز آشتی کردن. جنگ و دعواهای خانوادگی به زودی تموم شد. خانواده باز دور هم جمع شد. دوباره همه سر یه میز غذا خوردن. و همه طبق عشق ذاتیشون به خانواده دوباره همدیگه رو از ته دل دوست داشتن. سال‌ها از اون روز گذشت. پسرها به سن جوونی رسیدن و بیست سالگی رو رد کردن. هر دو پسرهای باهوش و توانایی بودن و به نظر نمی‌رسید که کم و کاستی و مشکلی توی زندگیشون داشته باشن. اما هردو توی عذاب شدیدی بودن.
در طول این سال‌ها دیگه کتک کاری‌ای به شدت اون روز پیش نیومد. اما الگوهای خشونت، شکست و تحقیر به گونه‌های دیگه‌ای تکرار شدن. دیگه کسی چک نخورد اما باز هم گاهی شماتت شد. سر نمره‌های مدرسه. سر رتبه‌ی کنکور. سر مصاحبه‌ی کاری. سر رابطهی عاشقانه. توی محل کار. یا توی دوران خدمت.
پسر بزرگ‌تر بی‌نهایت مغرور و خودبین بود. همواره حساس بود که کی داره چه حرفی رو بهش می‌زنه و چه رفتاری رو باهاش می‌کنه و چه منظوری از کارهاش داره. در ظاهر هیچ اهمیتی برای دیگران، حرف‌هاشون و کارهاشون قائل نبود. به نظرش هیچکس درست نمی‌گفت و هیچ آدمی در حدی نبود که لایق احترام باشه. همه‌ی آدم‌ها حقیر و بی‌شرف و احمق بودن و در حدی نبودن که بخوان به اون چیزی یاد بدن یا حرف درستی بزنن. همه زباله بودن. همه مزخرف می‌گفتن. اگر ذره‌ای احساس می‌کرد که کسی می‌تونه بهتر از اون و موفق‌تر از اون باشه یک روز کامل اون آدم رو توی دلش به فحش می‌کشید و به انواع روش‌ها سعی می‌کرد اون آدم رو بی‌لیاقت و کم ارزش جلوه بده. خودش رو در مرکز دنیا می‌دید و ابدا نمیتونست تحمل کنه که حرفی غیر از حرف خودش و ایده‌ای غیر از ایده‌ی خودش عملی بشه. سر همین هم مدام با بقیه دعوا داشت یا رابطه‌اش رو با اطرافیان‌اش قطع می‌کرد چون به حرفش گوش نمی‌دادن. توی شروع روابطش با دخترها مشکلی نداشت. با جسارت و اعتماد به نفس پیش می‌رفت چون دختر رو موجود بی‌ارزشی می‌دونست اما بیشتر از پنج روز نمیتونست با اون‌ها باشه چون تک تک حرف‌های دختر رو یه نیش و کنایه بر علیه خودش تفسیر می‌کرد و به نظرش دخترهای این دوره زمونه "پررو" شده بودن و هیچ درکی از طرف مقابل نداشتن و حرف گوش کن نبودن و هزار و یک بهانه‌ی دیگه. گاهی دیگران رو بدون هیچ دلیلی خرد می‌کرد و اگر بنیه‌ی ضعیف و سر به زیری توی شخصیت یه آدم دیگه می‌دید گیرش میاورد و به بهانه‌های مختلف با بی‌رحمی تمام تحقیرش می‌کرد و از این کار به یه شادی عصبی و دلخوشی خشمگینانه ته دلش می‌رسید که بی‌نهایت گذرا و ناپایدار بود. اون اغلب زمان روز رو مشغول پرستیدن خودش بود اما با این همه حال خوبی نداشت. با این همه انرژی که صرف اثبات خوب بودن خودش می‌کرد باز هم حس خوبی به خودش نداشت و نمیتونست نقش "بهترین آدم دنیا" رو به خوبی ایفا کنه. گاهی شدیدا خودش رو سرزنش می‌کرد و به خودش فحش می‌داد و بعضی شب‌ها از شدت عصبی بودن وقتی که تنها بود محکم توی دیوار مشت می‌زد یا کله‌اش رو به در می‌کوبید. به حدی که هم در و دیوار تو می‌رفت و هم دست و سر خودش درد می‌گرفت.
پسر بزرگ‌تر تمام شکست‌ها و ناکامی‌های زندگیش رو تقصیر دیگران می‌دونست و عمیقا از تمام آدم‌ها متنفر بود و دوست داشت دنیا با تمام آدم‌های توش یکجا نابود شه. و بعد این بتونه با خیال راحت به عنوان تنها انسان روی زمین تمام کارهاش رو عملی کنه. تا جهان ایده آلی که توی سرش داشت شکل بگیره.
پسر کوچیک‌تر وضعیت متفاوتی داشت. خوش قلب و مهربون و عاقل بود. می‌تونست به راحتی با دیگران همدردی کنه و همدلی داشته باشه و به تمام درد دل آدم‌ها گوش کنه و اگه در توانش بود کمک‌شون کنه. همه به عنوان یه پسر مهربون و باعاطفه و یه رفیق خوب می‌شناختنش. خیلی خوب بود. اما اون هیچ وقت جرئت کارهایی که می‌خواست بکنه رو توی خودش نمی‌دید. نه تنها جرئت بلکه حتی فکر می‌کرد توانایی این کارها رو هم ابدا نداره. این کارها برای آدم‌های "قوی" بود اما اون خودش رو به شدت "ضعیف" و بی‌مایه می‌دونست. اصلا هیچ قوه و نیرویی درون خودش احساس نمی‌کرد که بخواد به سمت خواسته‌هاش حرکت کنه. توی روابطش با دخترها کاملا ناموفق بود. می‌تونست زمان زیادی با اون‌ها حرف بزنه و شنونده‌ی فوق العاده‌ای برای حرف‌های دخترها بود اما اصلا نمیتونست پیش بره و به دختری که خوشش میاد ابراز عشق کنه و ازش بخواد که باهاش ملاقات کنه. دو سه باری امتحان کرده بود اما هربار جواب نه گرفته بود و تمام این‌ها مهر تاییدی بود روی این که آدم بی ارزشیه و برای دخترها دوست داشتنی نیست. و بدتر از همه از دختری که بیشتر از تمام دنیا و حتی خیلی بیشتر از خودش دوستش داشت شنیده بود که اون دختر خیلی علاقه‌ای بهش نداره. و تمایل نداره بیشتر از یه "صحبت عادی" کنارش باشه. این حرف عمیقا ویران‌اش کرده بود. دیگه دلش نمی‌خواست باز هم درد دست رد به سینه خوردن رو تجربه کنه. پس همیشه فاصله‌اش رو با دخترها حفظ می‌کرد و اغلب تنها بود. برای همین هم اغلب دل به عشق‌های ممنوعه‌ای می‌بست که هیچ راهی برای رسیدن بهشون نبود و با اون‌ها سرگرم می‌شد. چون به نظرش توی یه عشق ممنوعه دیگه امکان ریجکت شدن و دلشکستگی براش نبود و از این لحاظ احساس امنیت می‌کرد. فکر می‌کرد با این کار می‌تونه کسی رو هرچقدر که دلش می‌خواد دوست بداره بدون این که در حقش بی‌انصافی بشه و دیگه هم مسئولیتی برای جلو رفتن و عمیق‌تر کردن اون رابطه رو دلش احساس نکنه. برای همین هم آسیب و آزاری نبینه. اما درواقع داشت با این کار خودش رو عمیقا و شدیدا آزار می‌داد و تمام روحش توی یه حسرت دائمی برای کسی که مطلقا نمیتونست بهش برسه می‌سوخت.
پسر کوچک‌تر تمام شکست‌ها و ناکامی‌های زندگی رو از صفر تا صد سر خودش و بی‌عرضگی خودش خراب می‌کرد. آدم‌های دیگه همه بزرگ و موفق و خوشبخت بودن. اون هم تمام این موفقیت‌ها و خوشبختی‌ها رو می‌خواست اما نیرو و شایستگی خودش رو در حد اون خوشبختی‌ها نمی‌دید. به نظرش از جایی که اون ایستاده بود تا چیزهایی که می‌خواست هزار کیلومتر راه بود اما جفت پای خودش رو شکسته احساس می‌کرد. از همه چیز و همه چیز ناامید بود و حتی توی کوچک‌ترین تصمیمات زندگیش هم اهمیتی نداشت که چه تصمیمی بگیره. از عمق وجودش بی‌انگیزه و سرد بود و از طرفی از این کمبود و ناکافی بودن خودش خسته شده بود. حس می‌کرد توی دنیا اضافیه و جایگاهی توی این زمین و بین آدم‌ها نداره. دوست نداشت هیچ کاری رو آغاز کنه چون توی دل هر کاری تهدید بزرگی نشسته بود بود که "نکن! دوباره شکست می‌خوری! دوباره تحقیر میشی! دوباره مُهر تایید می‌خوره روی ضعفت!" برای همین به شدت تنها و بیکار بود. اما از بیکاری خودش بدش میومد و احساس مزخرفی به خودش داشت. همیشه درگیر ملال بود. شب‌ها با دلشکستگی و گاهی با گریه می‌خوابید. به غذا اشتهایی نداشت. هرروز با عذاب از خواب بیدار می‌شد. مدت‌ها بود که خواب خوبی نکرده بود و تا سر ظهر می‌خوابید. افسرده شده بود و در آخر به عنوان آخرین درمان به خودکشی دل بسته بود و گهگاهی بهش فکر می‌کرد..
خب. برگردیم به صحبت خودمون. داستان این دو برادر ماجرای عجیب و غریبی نیست. هرکدوم از این دو نفر مدلی از دو سر یه طیف هستن. البته این دو مدل ابدا خیالی و اغراق شده نیستن. بلکه بارها و بارها بین جمعیت انسانی دیده میشن. گاهی حتی خیلی شدیدتر از چیزی که با هم خوندیم. و مهم‌تر از همه. این دو نفر به اشکال مختلفی درون خود ما هستن.
مشکل این دو نفر مشکل متضاد و متفاوتی به نظر می‌رسه. یعنی پسر بزرگ‌تر اصطلاحا "خود شیفته"اس و توی توانایی‌ها و اهمیت و ارزش وجودی خودش اغراق می‌کنه و پسر کوچک‌تر برعکس "خود کم بینه" و توانایی‌ها و اهمیت و ارزش وجودی خودش رو بی‌اندازه دست کم می‌گیره. اما این دو نفر درواقع از یه مشکل مشترک رنج می‌برن و فقط نحوه‌ی برخوردشون با این مشکل متفاوته. مشکل اصلی این دو نفر یه وضعیت روانی مهمه که توی تک تک افراد انسانی پیدا میشه و چیزیه به اسم "عقده‌ی حقارت".
آدلر مفهوم عقده‌ی حقارت رو در نقص عضوهای جسمی انسان می‌بینه و معتقده کسی که مثلا دست ضعیف و ناقصی داره در مقایسه‌ی خودش با دیگران دچار احساس حقارت میشه و این یا به صورت تخریب خود بروز می‌کنه یا به شکل رانه و محرکی برای این که روی اون ضعف کار کنه و به وسیله‌ی تمرین توانایی قوی‌تری از دیگران توی اون قسمت ضعیف به دست بیاره.
اما به نظر من عقده‌ی حقارت مسئله‌ی پیچیده‌تر و گسترده‌تری از نقص‌های جسمیه. مهم‌ترین چیزی که در رابطه با حقارت قرار می‌گیره مفهوم "ارزش و استحقاق فردی" در برابر دنیا و به طور کل جایگاه و مقام یک فرد در برابر اطرافیانشه. هر انسانی یه نگاه کلی از خودش داره و مدام در حال بررسی و قضاوت خودشه. این قضاوت گاهی منصفانه و معتدله و گاهی شدید و خشن. داستانمون رو نگاه کنیم. هرکدوم از این افراد طبق نگاهی که به خودشون داشتن امیال و توقعاتی درشون شکل گرفته بود و در پی ارضای این امیال بودن. پسر کوچیکه میل شدید و سرزنده‌ای داشت تا چیز جدیدی رو به دیگران نشون بده. پسر بزرگ‌تر میل داشت با دوستش صحبت آروم و جالبی بدون مزاحمت داشته باشه و دفتر و کتابش تمیز بمونه. و مامان میل داشت که با شوهرش و خواهرش رابطهی خوب و بدون مشکلی داشته باشه، بچه‌ها با هم دعوا نکنن و خونه تمیز بمونه. بنا به دلایل زیادی این سیستم متشکل از ۳ نفر که در رابطه با هم قرار داشتن نتونستن امیال خودشون رو به شکل درست و صحیحی هدایت کنن و از ارضا شدن اونا لذت ببرن. برادر کوچیکه سیلی خورد و وحشت کرد. برادر بزرگه شدیدا کتک خورد و تحقیر شد. و مامان خشونت زیادی به بچه‌اش اعمال کرد که طبعا بعدها عذاب وجدان بدی ازش گرفت. حالا ما اینجا دو مشکل داریم. امیال ارضا نشدن و ناعدالتی شدیدی هم در حق هر سه نفر شد و بیشتر از همه در حق برادر بزرگ‌تر.
خب. اولین سوالی که برای این دو پسر پیش میاد اینه که ما چی کار کرده بودیم که مستحق این مجازات باشیم. سیستم عصبی، منطقی و احساسی ما تا الان یاد گرفته که کار بد = مجازات. پس کار بدی کردیم؟ اما ما که انگیزه‌های بدی نداشتیم. پس نکنه این یه کار بد جدیده؟ همینه. و اگر این نباشه پس کلیت وجود ماست که بد و مستحق مجازاته.
همه چیز از همینجا شروع میشه. تا اینجا یه نتیجه گیری کاملا منطقی از سیستم پاداش/تنبیه حاصل شد. اما نه "فرم" منطقی این نتیجه گیری سالمه و نه "مواد" منطقی این استدلال به نظر خیلی درست میاد. یعنی: "اگر کار بد آنگاه مجازات" و "من مجازات شدم پس حتما کار بد کردم" اما این یه مغالطه‌ی منطقیه که بهش میگن وضع تالی. چرا که مجازات شدن فقط مشروط به کار بد نیست و می‌تونه به هزار و یک دلیل دیگه باشه. مثلا "خراب بودن اعصاب مامان". و از طرفی دیگه نشون دادن کرم خاکی که کشف تازه‌ی یه کودکه چیزی نیست که مستحق مجازات باشه و اتفاقا مستحق تشویق و پاداشه.
وقتی این نتایج توی ذهن پدید میاد پس فرد باید بپذیره که یه احمق به درد نخور و بی‌فایده اس و باید از روی زمین حذف شه. اما پذیرش این حقیقت برای ذهن یعنی پایان کار. و غریزه‌ی ذهن معطوف به بقا و ادامه دادنه و نه پایان گرفتن. به همین دلیل اگر این تعارض پذیرفته شه یه دوپارگی وحشتناک توی هویت و تک تک لحظات فرد به وجود میاد و کار فرد رو به جنون می‌کشونه. ذهن برای جلوگیری از این اتفاق خطرناک شروع می‌کنه به اعوجاج حقیقت. حقیقتی جعل شده که از یه منطق اشتباه به ما ثابت شد (بی ارزشی و ناکافی بودن) حالا باید دوباره مورد بازنگری ذهن قرار بگیره و دوباره کج و کوله بشه. و "دروغ به خود" شکل بگیره.
خودشیفتگی: این داستان رو به عنوان نمادی از زندگی این دو برادر در نظر بگیریم. اگر به چیزی که سر برادر بزرگ‌تر اومد نگاه کنیم می‌بینیم که نسبت به برادر کوچک‌تر در مقیاس خیلی بزرگ‌تری له شد و آسیب دید. هم در حقش ناعدالتی شد، هم کتک بدی خورد و هم تحقیر شد و بارها بهش گفته شد که مایه‌ی ضرره و مستحق مرگ. فرض کنیم در ادامه‌ی زندگی برادر بزرگ‌تر باز هم آسیب‌هایی که دید در مقیاسی به همین شدت رخ داد. حالا این آدم باید چه واکنشی به وقایع زندگیش نشون بده. فردی عمیقا له شده و تحقیر شده. بارها و بارها به بدترین اشکال بهش فهمونده شده که هیچ ارزشی نداره و لایق هیچ چیزی که می‌خواد نیست. بنابراین پذیرش این حقیقت جعلی گفته شده برای این آدم مساویه با پذیرش مرگ و نابودیش. بنابراین مجبوره با چنگ و دندون بجنگه که در ارتباط با آدم‌های دیگه و پیش چشم خودش تمام و کمال مساوی با صفر نباشه. پس مجبوره در برابر سهمناک‌ترین حقیقت عالم بزرگ‌ترین دروغ ممکن رو به خودش بگه. و بنابراین خودش رو خدا و شاه جهان می‌بینه. و این حقیقت جعلی که یه بی‌ارزش مطلقه رو از صفر تا صد روی دوش دیگران میندازه. اما مسئله‌ای که هست اینه که در کنه وجودش و در بازنگری‌های مدام نسبت به خودش عمیقا از اون حقیقت که بی‌نهایت حقیر و مستحق بدترین چیزهاست با خبره. مگه میشه با خبر نباشه؟ تمام تلاشش برای پوشوندن همون حقیقت ناپاکه. و میلش به تخریب و تحقیر دیگران هم از همینجا میاد که با پایین کشیدن و همسطح کردن بقیه با حقیقت درونی خودش بتونه "به راستی" از اون‌ها بالاتر باشه. نه به دروغ. بنابراین هرجا کسی رو شکست خورده می‌بینه بی اندازه خوشحال میشه و اگر هم کسی رو موفق ببینه از اون فرد پیش خودش یه شکست خورده می‌سازه. اما می‌دونه که حکمران اصلی وجودش: ارباب بداخلاقی که میگه هیچ ارزشی نداره، وادارش می‌کنه که اون فرد موفق رو بی‌اندازه تحسین کنه و حتی اون فرد شکست خورده رو هم بالاتر از خودش بدونه.
پس برادر بزرگ‌تر درگیر دو لایه دروغ عمیقه. در مواجهه با مورد خودشیفته خود من خیلی امیدی ندارم که بشه از این وضعیت نجاتش داد. چون اولا فکر می‌کنه هیچ مشکلی نداره و مشکل از بقیه اس. دوما این که معمولا عذابش رو تقصیر بقیه می‌دونه یا مدام انکارش می‌کنه. اولین رانه‌ای که فرد رو به سمت درمان سوق میده دردیه که درون خودش حس می‌کنه. سوما این که با خودش فکر می‌کنه دست برداشتن از لایه‌ی دوم دروغ (دروغ شاه جهان) طبعات ویرانگری براش داره. اما لازمه‌ی درمان این آدم و اولین قدم برای شکل گیری رابطهی صحیحش با خودش و با دیگران اینه که قبول کنه اون خدای جهانی که فکر می‌کنه نیست. و این باعث میشه که اون آدم سقوط کنه به یه دره‌ی وحشتناک. و بعد باید دوباره راضیش کرد که خب عزیز من تو اونقدرا هم که عمیقا باور داری بی ارزش نیستی و می‌تونی زندگی کنی. بنابراین بزرگ‌ترین موهبت برای یه خودشیفته اینه که تصویر بزرگنمایی شده از خودش پیش چشمش خرد بشه و به اون تصویر بی‌اعتماد بشه. درواقع دروغ بودنش رو بفهمه. اما بعد از این اتفاق خدا از یه ویرانی بزرگ و نابودی حفظش کنه.
برادر بزرگه آدم بیچاره‌ای بود. همه‌ی اطرافیانش رو اذیت می‌کرد. اما همیشه و هر لحظه و در مواجهه با هرچیزی توی زندگیش یک نفر توی عمق روحش زار می‌زد و با صدای بلند گریه می‌کرد. محکم به سینه اش می‌کوبید و می‌گفت: "من چه گناهی داشتم؟ آخه مگه من چی کار کرده بودم؟"
خود کم بینی: برادر کوچیکه توی داستان ما سیلی خورد و وحشت کرد اما در مقیاس کوچک‌تر. با این که تمام ذوقش کور شد اما باز عشق و حمایت مادرش رو در انتها به دست آورد. توی زندگی این آدم شکست‌های دیگه‌ای هم پیش اومد اما این شکست‌ها به قدری عظیم و ویرانگر نبود که کل وجود و ارزش زندگی این آدم رو زیر سوال ببره. بلکه در نهایت توانایی (capability) این آدم رو در نیل به خواسته‌های کوچیک و بزرگش زیر سوال برد و مورد مخاطره قرار داد. این آدم همچنان به زندگی و آدم‌های زنده ایمان داشت و توانایی همدلی فوق العاده‌ای با دیگران رو توی وجود خودش احساس می‌کرد. در کُنه وجود خودش پذیرفته بود که زندگی چیز خوبی می‌تونه باشه اما نه برای این آدم. چیزهای زیادی برای رسیدن هست اما نه برای قوای ضعیف اون. پول برای بقیه. خونه و خوشبختی برای بقیه. دخترهای خوشگل برای بقیه. ازدواج برای بقیه. شادی و موفقیت برای بقیه. و برای خودش چی؟ هیچی. از دور دیدن. از دور گریستن. سوختن و غصه خوردن و فرسوده شدن و دست آخر هم در جوانی رفتن و گم و گور شدن و مردن. چرا؟ چون سرنوشت اون رو آدم ضعیفی طراحی کرده بود و اون هم باید نقش حقیر خودش رو ایفا می‌کرد و می‌رفت. فردی گیر کرده لای زندگی و غول‌های بزرگی به اسم "مسئولیت"، "دانشگاه"، "مدرک"، "شغل"، "رابطه"، "نمره"، "پدر و مادر"، "دوستان" و هزار چیز دیگه که فقط خسته و مضطرب و عصبیش می‌کردن. گاهی متوجه حقارت خودش می‌شد و عمیقا غمگین و ناراحت توی خودش فرو می‌رفت. خشمگین می‌شد اما خشمش به سرسپردگی در برابر سرنوشت ختم می‌شد و نه مثل برادرش به عصیان افراطی و کور. برعکس برادرش هر آدمی رو بالاتر از خودش می‌دونست و حتی در مواجهه با آدم حقیر و شکست خورده اون رو دلداری می‌داد و متوجه نقاط قوت اش می‌کرد اما در مورد خودش هیچ چیزی نمی‌دید که خوب و جالب باشه. از بازنگری مدام خودش و سرکوفت زدن به خودش خسته شده بود و خیلی وقت بود که خودش رو هم رها کرده بود. در کل یه زندانی تنها و عمیقا ناامید توی زیرزمینی که کیلومترها در عمق زمین و دور از زندگی و بازی‌هاش قرار داشت.
برادر کوچیکه حقیقت جعلی خودش رو پذیرفته اما این حقیقت نابودگر نیست و فقط ناامید کننده است. اون در مورد زندگیش دست به استقرا زده. با خودش میگه دیروز شکست خوردم، امروز هم شکست خوردم پس تجربه حکم می‌کنه فردا هم شکست خواهم خورد. بازی‌های زندگی براش تهدیدهای بزرگی هستن که توشون یه شکست دیگه نهفته شده. نکته‌ی خیلی خیلی جالب‌تر اینه که این آدم موفقیت‌های کویک و بزرگ زندگی خودش رو باور نداره. اون‌ها رو اتفاقی یا کم اهمیت می‌دونه. چون مجبوره پیروزی‌هاش رو به نفع استقرایی که از زندگی کرده انکار کنه. اگرنه اون حقیقت جعلی که میگه "تو ناتوانی" آسیب می‌بینه. دوباره به زندگی امیدوار میشه. دوباره درگیر بازی‌ها میشه و دوباره شکست می‌خوره و دوباره دلشکسته و دلسرد به زیرزمینش برمی‌گرده. همیشه همین بوده. بارها و بارها و بارها..
شانس بازگشت این پسر به زندگی استاندارد و شاد خیلی از برادرش بالاتره. چون فقط یک لایه دروغ داره و همین حالا هم توی دره‌ی وحشتناک قرار داره. ترس از سقوط نداره و سقوطی هم پیش پاش نیست که در صورت وقوع ویرانش کنه. بنابراین ما برای درمان این آدم فقط لازمه که متوجه اش کنیم حساب ارزش وجودی خودش و توانایی‌هاش رو از نتایجی که تا حالا گرفته جدا کنه. به مسائل جور دیگه‌ای نگاه کنه و این احساس رو درش به وجود بیاریم که ناتوان و ضعیف نیست و بخش خیلی زیادی از این احساس به دلیل فشاریه که خودش روی خودش ایجاد می‌کنه. گیر داستانی افتاده که خودش برای خودش تعریف کرده.
پسر کوچیکه مثل برادر بزرگش بیچاره نیست. زاری نمی‌کنه اما نونمید بیماره. و این بیماری منتهی به مرگ نیست.
میل به تخریب: هردوی این افراد در نسبت بد و ناهنجاری با خودشون قرار دارن. امیالشون و خواسته‌هاشون به دلیل تصویر خاصی که از خودشون دارن مدام سرکوب، انکار و کور میشه. از ارضا نشدن امیال و خواسته‌هاشون عصبی و کلافه ان. مثل گرسنه‌ای که غذایی براش نیست. تشنه‌ای که آبی نداره. آدمی ح*شری که نمی‌تونه خودش رو خالی کنه و فقط داره عذاب می‌کشه (این‌ها فقط تمثیل نیستن و به معنای واقعی کلمه توی این دو فرد هستن. هردوی این افراد احتمالا کم اشتها شدن و میل جنسی طبیعی ای ندارن. به خصوص این که هردو پسر هستن و برای میل جنسی و کارکرد درست سیستم تناسلی‌شون به آسایش و سرزندگی ذهنی نیاز دارن) وقتی که خود در نسبت درستی با خودش قرار نمی‌گیره و امیدش رو هم برای درست کردن این رابطه با خود از دست میده پس تصمیم می‌گیره که کل سیستم رو نابود کنه. انتحار آخرین راه و آخرین میل برای ادامه دادن به لذته. گاهی به عنوان یه انتقام یا یه تنبیه فرد خودش رو در مسیر نابودی قرار میده: "نتونستی زندگیتو درست اداره کنی؟ نتونستی زنده‌ی خوبی باشی؟ پس بمیر! این آخرین زمین تو برای خوب بازی کردنه. کاری هم نداره. فقط کار خودت رو تموم کن. یه باره یا ذره ذره. فرقی نداره. فقط نحس وجودت رو از میون ببر." و در مواجهه با این حرکت غم انگیز فرد همراه با خودش حق زندگی رو از تمام موجودات زنده سلب می‌کنه چون تمام اون‌ها یا زندگی خوبه دارن که حسادت برانگیزن یا زندگی بدی دارن که مثل خودشن. من ته دره میرم پس هم باید با من ته دره بیان. گاهی کشتن یک حیوون و یا حتی کشتن یک انسان احساس خوبی به یک آدم میده که می‌تونه ریشه در همین دلایل داشته باشه. در حالت عادی میل شناخته شده و کارکردی ای در انسان به کشتن یا آزار دادن موجود زنده‌ی دیگه وجود نداره. و در آخر کار به جایی می‌رسه که فرد نفرین ابدیش و لعنت بی‌کرانش رو نثار کلیت "زندگی" و بعدتر از اون "وجود" و "موجود بودن" می‌کنه.
اما میل به تخریب یک سراب بزرگه. هربار با هر تخریب تشنه و تشنه‌تر میشه و در آخر به جایی می‌رسه که یه بیابون بزرگ پشت سرش به جا میذاره.
ختم کلام و جمع بندی: همه‌ی ما روایت‌هایی از زندگی مون برای خودمون تعریف می‌کنیم. حقیقت مطلقی وجود نداره. شاید فکر کنید این یه بحرانه که حقیقت مطلقی وجود نداره اما درواقع یه رهایی خیلی خیلی بزرگه. ما برای زندگی‌مون بیشتر از حقیقت به یه سیستم نیاز داریم که برای ما کارکرد داشته باشه. هردوی این افراد به یک حقیقت مطلق ایمان آورده بودن. این که "بی ارزش" هستن و غیر از این هم نیست. این که شایستگی و لیاقت ندارن، نمی‌تونن تغییر کنن و چاره‌ی دیگه‌ای هم غیر از این حقیقت مطلق ندارن. اما اون‌ها به چی ایمان آورده بودن؟ به یه مشت خزعبل. یه مشت چرت و پرت و یه مشت دروغ در مورد خودشون. امیالشون. خواسته‌هاشون و لیاقت و شایستگی و ارزش‌هاشون. به جایی رسیده بودن که عجیب‌ترین و دور از ذهن‌ترین تصورات در مورد خودشون و روح بزرگ و یکتاشون رو باور کرده بودن و کاملا سرسپرده به اون تصور زندگی می‌کردن و سر در مسیر تباهی خودشون و آزار و اذیت اطرافیان‌شون گذاشته بودن. با خودشون کاری کرده بودن که زندگی عادی و شاد و سرزنده رو کیلومترها دورتر از خودشون می‌دیدن و چیزی که باید در اصل به طور طبیعی می‌زیستن براشون شده بود یه رویای شیرین که فقط در خیال ممکنه. دو انسان دوست داشتنی، پر استعداد، مسئولیت پذیر، قابل و توانا و باهوش هرروز داشتند گلوی خودشون رو فشار می‌دادند و ذره ذره خودشون رو تباه می‌کردن و می‌کشتن. چرا؟ چون به هیچ چیزی ایمان نداشتن جز دروغ‌هایی که یک عمر به خودشون می‌گفتن. نمی‌دونستن و نمی‌تونستن تصور کنن که احساس بد نسبت به خود نه یک میل طبیعیه و نه سرنوشت و تقدیر ازلی و ابدی اون‌ها. فقط یه دلشکستگی و آزردگی عمیقه که باید درمان شه. یه زخم که باید ترمیم شه به جای این که هرروز از نو خراش داده بشه. اون‌ها در عذاب خودشون موندند. یک قِسم به خاطر این آسیب دیده بودند و ۱۰ قِسم به خاطر این که به خودشون کمک نکردن و به زندگی ایمان نداشتن.
ما آسیب‌های کوچیک و بزرگی در طول زندگی می‌بینیم. اما تا لحظه‌ای که زنده‌ایم می‌تونیم زندگی کنیم بدون این که با خودمون در جنگ و جدال باشیم. بدون این که احساس حقارت، فلک زدگی یا درماندگی کنیم و بدون این که شادی و سرزندگی رو فقط در رویا تصور کنیم.
فقط کافیه به خودمون دروغ نگیم و ایمان داشته باشیم.
