
مهمترین نکتهای که همهٔ ما باید بدانیم این است که افسردگی درمان کوتاهمدتی ندارد. و ما این پروسهٔ بهبودی را باید برای خودمان محترم بشماریم. افسردگی برخلاف بیماریهای جسمی، بسیار چموش است. که گلودرد نیست با قرص و شربت و چند روز پرهیز غذایی سرش را پایین بیندازد و از همان دری که آمده است برود. افسردگی آمده است که مهمان چتربازی باشد.
برای افسردگی یک طول درمان نیاز داریم. صدالبته، یا شاید هزاران البته، این پروسهٔ درمانی باید زیر نظر افراد متخصص در زمینهٔ علوم اعصاب و روان صورت گیرد. همانگونه که تشخیص این بیماری باید تحت نظر این افراد باشد.
در درمان افسردگی، اولویت ما در وهلهٔ اول دستیابی به شادی نیست. در بسیاری از موارد، مهمترین دستاورد ما این است که دیگر رنج نکشیم. که به دوز نرمالی از احساسات ناخوشایند برسیم. که عادی باشیم. در قدمهای بعدی شادی هم میآید، ولی برای کسانی که اختلال افسردگی یا افسردگی بالینی را تحمل میکنند، شادی هدفشان نیست. آرزو هم نیست. تنها میخواهند کمتر رنج بکشند.
مسئلهٔ بعدی مربوط به قابل بازگشت بودن آن است. که شاید افسردگی بعد مدتی خانه را ترک کند، ولی ممکن است بعد چند وقت صدای در را بشنویم و از چشمی که نگاه کنیم، افسردگی با یک جعبه شکلات بدمزه پشت در باشد.
ولی جای نگرانی نیست. هر بار در طول این پروسهٔ درمانی، مدت زمان برگشت افسردگی طولانیتر میشود. تا جایی که دیگر برنمیگردد.
در تمام مدت تلاش کردم وجود افسردگی را، هرچند لبریز از رنج و شکل تحملناپذیری از درد، باشکوه نشان دهم. که قابل ستایش است. که همانقدر که زشت و بدترکیب است، زیباییهای منحصربهفردی هم دارد. که همان اندازه که در زندگی، خلأ ایجاد میکند، اما سرشار هم هست. که افسردگی گرچه تجربهٔ فوقتصوری است، اما به همان اندازه لحظات باشکوه هم دارد.
زمانی که بپذیریم اینجا جایی است که باید از تقلا دست برداریم. که دستوپای بیمورد نزنیم. فرار نکنیم. که در ذهنمان دادگاه راه نیندازیم و دنبال مقصر نگردیم.
بپذیریم برای مدتی، هرچند اندکی طولانی، قرار است حالمان خوب نباشد. و این طبیعی است. و ما خوب میشویم.
بپذیریم که حال بد ما، مقصری ندارد. که اگر دارد، ولی باز هم ندارد. که اگر یقهٔ چند نفر را در ذهنمان گرفتهایم و دوست داریم با مشت به فک پایینیشان بزنیم چون آنها این بلا را سر ما آوردهاند، ولی باز هم این درد مقصری ندارد.
که اگر خودمان را گوشهٔ دیوار خفت کردهایم، ولی اینجا جایی است که باید یقهٔ خود را رها کنیم.
چون ما که حالمان خوب نیست. اصلاً همهٔ آنها که فکر میکنیم مقصرند، واقعاً هم مقصرند. که اصلاً قبول! فکر میکنیم خودمان مقصریم؛ بله، حتماً مقصریم. ولی اینها به چه دردی میخورد؟ به هیچ دردی. چه چیزی را تغییر میدهد؟ هیچ چیز را. چه کمکی میکند؟ هیچ کمکی. پس رهایش کنید.
اصطلاحی دربارهٔ افسردگی وجود دارد به نام افسردگی به توان دو. یعنی فرد از اینکه افسرده است، افسرده است. که فکر کردن به اینکه افسردگی دارد و حالش خوب نیست، حالش را بدتر میکند.
گاهی اوقات خانوادهها به شکلی آتشبهاختیار و بدون هماهنگی با درمانگر، برای فرد مبتلا به افسردگی نسخهٔ شادی مینویسند. که بلند شو برویم تولد و عروسی و مهمانی، آنجا که چهار نفر را ببینی دلت باز میشود. این کار دو ایراد دارد.
یک اینکه هنگامی که به فرد افسرده میگویی بلند شو و به فلان جا برو که آنجا همه شادند. یا چرا پایت را از خانه بیرون نمیگذاری که پوسیدی در این خانه؟ یا از این دست تشویقها یا سرزنشها، درست مانند این است که به فردی که گلوله به شکمش خورده است بگویی چرا بلند نمیشوی خودت تا دکتر بروی؟ مُردی، آنقدر یکجا افتادی و خونریزی کردی.
دوم اینکه بسیاری از افراد بعد از شرکت در اینگونه مراسم، میزان افکار خودکشی در سرشان بیشتر میشود.
چرا؟ چون فکر میکنند ایراد از خودشان است که حالشان اینگونه است. که اگر در مهمانی، همه مشغول بگوبخند هستند و اینها در دریایی سیاه هر لحظه پایینتر میروند، پس ایراد از خودشان است. افسرده میشوند از اینکه چرا افسردهاند.
پس اگر برای کمک به بهبودی فردی افسرده، موردی به ذهنتان رسیده است، قبل از بیان و اصرار برای اجرا کردنش با درمانگر آن فرد مشورت کنید.
این را گفتم که بگویم اینکه افسردهایم به معنای این نیست که ما حتماً کاری را به نسبت دیگران اشتباه انجام دادهایم. یا آنها کاری کردند و ما نکردهایم. یا ما گناهکاریم. یا که در حال مجازات شدن هستیم یا که تاوان چیزی را پس میدهیم. نه، ابداً!
اصلیترین دلیلی که در هنگام افسردگی ما را در یک چرخهٔ ویرانگر پرتاب میکند، دو چیز است.
یک اینکه در هنگام افسردگی چون نمیتوانیم کارها و وظایفمان را درست انجام دهیم، احساس حقارت و عذاب وجدان میکنیم.
چونکه افسردهایم، نمیتوانیم کارهایمان را در طول روز انجام دهیم و چون نمیتوانیم کارهایمان را در طول روز انجام دهیم، افسردهایم. این یک چرخهٔ باتلاقگونه است. هرچقدر بیشتر در آن گیر کنیم، پایینتر میرویم.
چرخهٔ دوم، برای احساسات است. افسردهایم چون حالمان خوب نیست و حالمان خوب نیست چون افسردهایم.
راهحل رهایی از اینگونه چرخهها، پذیرش است.
بیایید قبول کنیم. که سخت است قبول کنیم، ولی بیایید قبول کنیم که تا مدتی ماجرا این است. ما حالمان خوش نیست. انرژی انجام کارهایمان را نداریم. نیروی فکری انجام مسئولیتهایمان را نداریم. توان مدیریت کردن زندگیمان مانند گذشته را نداریم.
همهٔ اینها طبیعی است. و این میان کسی تقصیری ندارد. که برای خیلیها هست. که اگر فکر میکنیم افسردگی برای بدبختها و بیچارهها و فلکزدههاست، نیست.
که افسردگی برای آنها که تیک کنار اکانتشان آبیرنگ میباشد هم هست.
برای آنها که زندگیشان پر از مدال و جایزه و افتخار است هم هست.
برای آنها که در خیابان راه میروند و همه ازشان امضا میگیرند هم هست.
که افسردگی برای پولدارها و قدرتمندان و بانفوذها هم هست.
که یک مسئلهٔ عمومی است. گریبان هر کسی را میتواند بگیرد. حتی همانها که زندگیشان از دور پر از جینگیلی و بینگیلی و زرق و برق و خنده و خوشبختی است.
که افسردگی چکلیست ندارد. که بیا ببینم چقدر پول داری؟ خوشگلی یا زشتی؟ قد بلندی یا کوتاهی؟ مدرک تحصیلیات چیست؟ ای بابااااااا، تو امتیازات تبدیل شدن به فردی افسرده را نداری.
نه، اینگونه نیست.
پس بیایید همین حالا ماجرا را همانگونه که هست؛ با همهٔ نخواستنی بودنش بپذیریم. که ما خوب میشویم. که درست میشود. سخت است. طولانی است، ولی درست میشود.
پس بیایید گیسهای خود را رها کنیم. که ما قرار است مدتی ساکن سرزمین خاکستری باشیم. ولی موقتی است. که درست میشود.
که ما در این سرزمین، هرچند تنها، خدا را داریم. که اگر فکر میکنیم نداریم، داریم. خدا تنها همسفر ماست. تنها هممسیر و همخانهٔ ماست. که ما تنها نیستیم. خدا را داریم و آیا خدا برایمان کافی نیست؟!
در آخر، باز هم تأکید میکنم که درمان افسردگی باید توسط افراد متخصص در زمینهٔ بیماریهای اعصاب و روان، مانند روانشناسان بالینی، روانپزشکان، متخصصین علوم توانبخشی شناختی و ... صورت گیرد.
این مطالب برگرفته از تجربیات شخصی خودم و ماهها مطالعه دربارهٔ این موضوع است، ولی هیچکدام جای مراجعه به رواندرمانگر را نمیگیرد.
ادامه دارد...