
بنا بر تجربیات خودم، افسردگی جایی است که روح انسان برای ادامه زندگی، جسم را یاری نمیدهد. انگار خسته است. مجروح است و هر لحظه دارد درد میکشد. جایی که زورمان به زیستن نمیرسد. جایی که چشمانمان دنیا را مثل فیلمهای قدیمی، سیاهوسفید میبیند. انگار تنهایی تا مغز استخوانمان زوزه میکشد. انگار قلبمان هر ثانیه از دردی مرموز تکهوپاره میشود. انگار در ذهنمان، جنگ جهانی شده است؛ هر لحظه یک جایی از آن نابود میشود. انگار مغزمان صدای خردهشیشه میدهد؛ که دیگر این حجم از افکار درهمگرهخورده را نمیکشد.
افسردگی یعنی درد عمیقی که هیچکس در آن با تو همدرد نیست. که چقدر تلاش کنی توضیح بدهی؟ هیچکس نمیتواند درک کند که چقدر درد دارد چیزی که تو تا خرخره درگیرش هستی؛ مگر کسانی که خود، طعمش را چشیده باشند. افسردگی یعنی جایی که فرقی نمیکند جسمت کجاست؛ روحت سرگردان سرزمین خاکستریهاست. جایی که شبها بدنت روی تخت است، ولی روانت کنج دیوار نمزده غم زندانی شده است.
چه کسی میتواند ادعا کند که افسردگی یعنی ناراحتی؟ یعنی غمگین بودن؟ افسردگی لشگرکشی احساسات ویرانگر است؛ جایی که از اضطراب تا ترس، همه تیشه برداشتهاند و به ریشه روحت میزنند.
برای من، افسردگی کلبهای بود در میان سرزمین خاکستری؛ جایی که آسمان طوسیرنگ بود، ابر طوسیرنگ بود، خاک طوسیرنگ بود، حتی خون رگهایم طوسیرنگ بود. جایی که هیچ خانهای و رد حیاتی جز کلبه متروک من و خود ویرانم نبود. من هر شب به این سرزمین کشیده میشدم و در یکی از اتاقهای آن کلبه تا صبح جان میدادم و صبح به زندگی برمیگشتم؛ جایی که هیچکس نمیدانست من شب قبل با چه حالی، کجا بودم.
جسمم در اینجا بود؛ کنار آدمهای آشنای زندگیام. جسمم همینجا بود؛ درگیر روزمرگی و مسئولیتها و درس و دانشگاه. روحم... ولی روحم در ناکجاآباد گریه میکرد. شده بودم بندانگشتیِ سرزمینِ جوهری؛ جایی که به جای باران، جوهر سیاه از آسمان خیسم میکرد. جایی که یک غول بزرگ پایش را روی قفسه سینهام فشار میداد.
بخش عظیمی از زندگی من در تصرف دلتنگی بود؛ دلتنگی چه کسی و چه جایی و چه اتفاقی را نمیدانم. فقط انگار به دور قلبم، سیم خاردار کشیده بودند و به آن برق وصل میکردند؛ هر ثانیه قلبم متلاشی میشد.
بعضی مواقع هم جناب اضطراب به من سلام میکرد. انگار صبح روز کنکور خواب مانده بودم. انگار امتحان ریاضی داشتم، ولی چیزی بلد نبودم. انگار مادرم را وسط شلوغی بازار گم کرده بودم.
از غم و اندوه هم چه بگویم؟
شبها به این فکر میکردم خودم را از پنجره اتاقم به بیرون پرت کنم؛ شاید غمها از ارتفاع بترسند و با من همراه نشوند.
و چه دردی...! چه دردی...! چه دردی هر لحظه وصلهپینههای روحم را میشکافت.
الآن ولی مدتهاست گذرم به این جهان خاکستری نیفتاده است. گرچه هنوز هم افسردگی گهگاهی یقه لباسم را میگیرد و مرا از صخره به دریا پرت میکند، ولی حالم خوب است.
روزی که تصمیم گرفتم درباره افسردگی بنویسم، به کسانی فکر کردم که شاید مثل من در رفتوآمد به سرزمین خاکستری بودند، ولی هیچکس نمیدانست؛ که شاید کلبههایشان در نزدیکی کلبه من بود، ولی کسی نمیدانست. چون من خود به چشم خویشتن دیدم که چه جانهایی را افسردگی میدرد.
نوشتم که شاید روزی اگر شنیدیم کسی افسردگی دارد، تمامقد به خودش و وسعت دردش احترام بگذاریم؛ به جای گفتن اینکه: «تو که چیزی کم نداری، چرا افسردهای؟ مگر کسی مرده که افسردهای؟ زندگی به این خوبی، چرا افسردهای؟ برو و زندگی مردم را ببین بعد این حرفها را بزن» و هزاران تیر خلاصی که به روح زخمیشان میزنیم، فقط به افسردگیشان احترام بگذاریم. که اگر فهمیدیم کسی افسرده است، نپرسیم چرا؟ افسردگی چرایی خود را به هیچکس دقیقاً نشان نمیدهد. اگر بخواهیم کسی چرایی افسردگیاش را برایمان بگوید، باید بیل و کلنگ برداشت و به تمام گذشتهاش نقب زد. مگر میشود؟ که بگردی دنبال تکههای روحت در گذشته؟ که جواب بدهی چرا افسردهام؟
نوشتم که ببینیم تنها نیستیم. اگر افسردگی زورش به همه دلخوشیهایمان رسیده، اما تنها نیستیم. که درست است اگر الآن حالمان خوش نیست، ولی تنها نیستیم.
نوشتم که بگویم افسردگی سخت است، اما همیشگی نیست. قوی است، ولی شکستناپذیر نیست. که بگویم ما در این وسعت اندوه، یکدیگر را داریم.
عمیقاً معتقدم که افزایش آگاهی عمومی نسبت به این موضوع، آن هم به شکلی درست، میتواند برای افرادی که خود یا اعضای خانوادهشان درگیر این مسئله هستند، بسیار کمککننده باشد؛ کما اینکه افزایش آگاهی نسبت به هر موضوعی که افراد زیادی را در جامعه درگیر میکند، راهی است برای بهتر شدن آن جامعه. و به راستی، هر کدام از ما چه رسالتی بالاتر از این داریم که دنیا، قبل و بعد از وجود ما، تغییر مثبتی کرده باشد؟ که اسممان با جسممان در خاک تجزیه نشود؟ که زندگیمان هیچ نباشد؟ که دستمان برسد دردی را کم کنیم؟ که رنجی را تعدیل کنیم؟ که دنیا را جای بهتری برای زندگی کنیم؟
پس اگر شما کسی هستید که اتاقی در سرزمین خاکستری دارد یا کسی را ساکن آنجا میشناسید، خوشحال میشوم با من همراه شوید تا قدمبهقدم در کنار هم، بتوانیم روزی کلید اتاقهایمان را تحویل دهیم و به زندگی برگردیم؛ چرا که افسردگی شاید رنج روح باشد، ولی انهدام روح نیست؛ که حتی جانفرساترین افسردگیها هم میتواند درمان شود.
ادامه دارد...