
📖 ۲۵. مادها؛ وقتی غرب ایران وارد عصر شمشیرهای آهنیِ نظامیافته شد
✍️ پس از لرستان، مسیر شمشیر ما به سرزمینی میرسد که نامش در تاریخ ایران بسیار پررنگ است: ماد.
اما اینجا باید همان دقتی را که در مورد لرستان داشتیم حفظ کنیم. برای مادها، برخلاف هخامنشیان، مجموعه بزرگی از سلاحهای دارای محل کشف و زمینه باستانشناختی کاملاً مطمئن در اختیار نداریم. حتی در پژوهشهای باستانشناسی تأکید شده که نسبت دادن یک شیء صرفاً بر اساس شکل آن به «مادی» یا «پارسی» میتواند بسیار خطرناک باشد.
بنابراین در مورد مادها باید سه دسته شواهد را کنار هم قرار دهیم.
آثار باستانشناختی → منابع آشوری و بابلی → تصویرهای سده هفتم و ششم پیش از میلاد
و در میان سلاحها، یک نام بیش از همه اهمیت پیدا میکند:
آکیناکس — Akinakes
اما آیا آکیناکس واقعاً شمشیر مادی بود؟
پاسخ ساده نیست.
یک مطالعه تخصصی از موسسه ملی پژوهشهای فرهنگی ژاپن، «آکیناکس را اساساً یک گونه مادی–سکایی میداند و میان این سلاح و شمشیرهای دیگر ایرانی تمایز میگذارد. از سوی دیگر، شواهد باستانشناختی نشان میدهد که این نوع سلاح پیش از هخامنشیان در شبکهای بسیار وسیع در قفقاز، شمالغرب ایران و سرزمینهای سکایی وجود داشته است.
پس بهتر است آن را نه «شمشیر اختراعی مادها»، بلکه یک گونه شمشیر کوتاه آهنی در شبکه فرهنگی ماد–سکا–قفقاز بدانیم.
🟢 میزان اطمینان: بالا برای وجود و ویژگیهای گونه؛ متوسط برای نسبتدادن یک نمونه منفرد به مادها.
۲۶. آکیناکس؛ شمشیری کوتاه که جهان بزرگی را پیمود

نام: Akinakes / Akinaka / Acinaces
نوع: شمشیر کوتاه / خنجر بلند دو لبه
دوره: عمدتاً هزاره اول پیش از میلاد
جنس: عمدتاً آهن در دورههای متأخرتر؛ نمونههای برنزی نیز وجود دارند
طول معمول: حدود ۵۰ تا ۷۰ سانتیمتر در بسیاری از نمونههای سکایی
تیغه: مستقیم، دو لبه و باریکشونده
دسته: گونههای متعدد؛ از پومل میلهای تا پوملهای شاخکی و جانوری
محافظ: قلبی، پروانهای، کلیوی یا اشکال نزدیک به آنها
کارکرد: جنگ نزدیک، مخصوصاً ضربه فروبرنده
حوزه گسترش: از قفقاز و شمال دریای سیاه تا ایران و بخشهایی از آسیای مرکزی
اما یک نکته مهمتر وجود دارد:
آکیناکس یک مدل واحد و استاندارد نبود.
در طول زمان، شکل محافظ و پومل تغییر کرد. در یک مطالعه تخصصی، دو خانواده اصلی برای گونههای اولیه معرفی شده است: یکی با پومل کوتاه و میلهای و دیگری با پومل دوشاخه و شاخکمانند. همچنین برخی ویژگیهای تزئینی آن با هنر اورارتویی و فرهنگهای شمالغرب ایران ارتباط نشان میدهد.
بنابراین «آکیناکس » را باید یک خانواده از شمشیرها دانست، نه یک شمشیر با اندازه و شکل ثابت.
۲۷. نمونه واقعی« آکیناکس» ؛ موزه بریتانیا
یکی از نمونههایی که برای شناخت دقیق این نوع شمشیر بسیار ارزشمند است در موزه بریتانیا نگهداری میشود:

شماره ثبت: 1913,1108.70 / شماره موزه: 108723
فرهنگ: هخامنشی
تاریخ: ۵۰۰ تا ۳۵۰ پیش از میلاد
محل کشف: گورستان هخامنشی Deve Hüyük
جنس: آهن
روش ساخت: آهنگری
طول ثبتشده: ۳۴ سانتیمتر برای تیغه/بدنه ثبتشده موزه
طول دسته: ۸ سانتیمتر
عرض تیغه: حداکثر ۴ سانتیمتر
ضخامت: حداکثر ۰٫۵ سانتیمتر
وزن: ۳۲۸ گرم
موزه آن را یک نمونه مشخص هخامنشی میداند و تصریح میکند که این گونه در منابع یونانی با نام akinakes شناخته میشود. تیغه دو لبه و دارای مقطع عدسیشکل و برآمدگی مرکزی بسیار کمارتفاع است.
این نمونه برای ما اهمیت زیادی دارد، چون برخلاف بسیاری از شمشیرهای بیمحلکشف، زمینه باستانشناختی مشخص دارد.
۲۸. چرا آکیناکس کوتاه بود؟
اینجا باید به سؤال اصلی فرهنگنامه برگردیم:
این شمشیر چه مشکلی را حل کرد؟
آکیناکس قرار نبود جای نیزه یا شمشیر بلند را بگیرد.
جنگجویی که با کمان، نیزه یا سلاح دیگری وارد نبرد میشد، به یک سلاح ثانویه نیاز داشت که:
سریع کشیده شود،
فضای زیادی برای حرکت نخواهد،
روی اسب قابل استفاده باشد،
برای ضربه نزدیک مناسب باشد،
و حمل آن در کنار تجهیزات دیگر دشوار نباشد.
بنابراین آکیناکس یک سلاح جانبی بسیار کارآمد بود.
و همین مسئله توضیح میدهد چرا چنین شمشیری در فرهنگهای جنگجوی سوارکار اهمیت زیادی پیدا کرد.
۲۹. سکاها؛ شمشیر در دست جنگجوی سوارکار
در نیمه دوم هزاره اول پیش از میلاد، جهان شمال دریای سیاه و استپهای اوراسیا شاهد ظهور قدرتی بود که برای تاریخ سلاح اهمیت فوقالعادهای دارد:
سکاها — Scythians
سکاها مردمانی ایرانیزبان بودند که از سده هفتم تا چهارم پیش از میلاد در استپهای شمال دریای سیاه قدرت داشتند. منابع آشوری و یونانی درباره آنان اطلاعاتی ارائه میکنند و باستانشناسی نیز مجموعه بزرگی از گورها، سلاحها، سازوبرگ اسب و آثار موسوم به سبک حیوانی را در اختیار ما گذاشته است.
اما سکاها فقط یک شمشیر نداشتند.
سامانه جنگی آنها شامل:
کمان مرکب + ترکش/گوریوتوس + نیزه + شمشیر کوتاه + خنجر + اسب
بود.
در چنین سامانهای، شمشیر کوتاه نقش مهمی پیدا میکرد؛ مخصوصاً زمانی که فاصله جنگجویان بسیار کم میشد و دیگر امکان استفاده آسان از کمان وجود نداشت.
۳۰. آکیناکس کلرمس؛ یکی از مشخصترین الگوهای سکایی
در میان گونههای سکایی، یکی از مشهورترین انواع:
Kelermes Type Akinakes
این نام از مجموعه یافتههای منطقه Kelermes در قفقاز شمالی گرفته شده است.
ویژگیهای شاخص این گونه عبارتاند از:
تیغه آهنی دو لبه
تیغه نسبتاً باریک
برآمدگی مرکزی برای افزایش استحکام
محافظ پروانهای یا نزدیک به آن
پومل میلهای
و در برخی نمونههای اولیه، حلقه یا بست آهنی زیر پومل
در یک نمونه منتشرشده از اوکراین، طول کل آکیناکس ۳۹٫۵ سانتیمتر و وزن آن ۵۱۵ گرم است. تیغه دو لبه است، در یکسوم انتهایی باریک میشود و محافظ آن شکل پروانهای دارد.
نمونههای دیگر از این خانواده حتی تا حدود ۵۱ سانتیمتر طول دارند.
در پژوهشهای گونهشناسی، تیغههای آکیناکس کلرمس بر اساس طول تیغه به چند گروه تقسیم شدهاند؛ از نمونههای کوتاهتر از ۲۵ سانتیمتر تا نمونههایی با تیغه ۳۵ تا ۵۵ سانتیمتر.
بنابراین باز هم با یک عدد ثابت روبهرو نیستیم.
۳۱. شمشیر و هنر «سبک حیوانی»
یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای شمشیرهای سکایی این است که سلاح به بوم هنری تبدیل شد.
در دسته، غلاف و گاهی تزئینات فلزی شمشیر میتوانیم با:
شیر، گوزن، عقاب، گریفین و جانوران ترکیبی
روبرو شویم.
این همان چیزی است که در تاریخ هنر با عنوان:
Scythian Animal
شناخته میشود.
اما اینجا یک رابطه بسیار جالب میان جنگ و هنر شکل میگیرد.
شمشیر دیگر فقط وسیلهای برای کشتن نیست.
شمشیر میگوید:
این جنگجو متعلق به چه جهانی است.
در گورهای اشرافی سکایی، سلاحهای تزئینشده با فلزات گرانبها نیز پیدا شدهاند و پژوهشهای جدید نشان میدهند که شمشیرهای تشریفاتی آکیناکس در میان جوامع کوچرو اوراسیا بخشی از فرهنگ نمایش منزلت بودهاند.
۳۲. آیا آکیناکس را سکاها اختراع کردند؟
اینجا باید بسیار محتاط باشیم.
شواهد موجود اجازه نمیدهد با قطعیت بگوییم:
«سکاها آکیناکس را اختراع کردند.»
برعکس، شواهد از یک شبکه پیچیدهتر خبر میدهد.
برخی ویژگیهای گونههای اولیه با قفقاز، اورارتو و شمالغرب ایران ارتباط دارند و برخی نمونههای سکایی نیز آشکارا تأثیرات خاور نزدیک را در خود دارند.
برای مثال، در گورهای سلطنتی یا اشرافی سکاییِ سده هفتم پیش از میلاد، شمشیرهایی پیدا شدهاند که ترکیبی از ویژگیهای سکایی و خاورنزدیکی دارند و احتمال داده شده که بعضی از آنها به دست صنعتگران خاور نزدیک برای مشتریان سکایی ساخته شده باشند.
پس اینجا بهتر است به جای واژه «اختراع» از عبارت زیر استفاده کنیم:
آکیناکس محصول یک شبکه تبادل فناوری و سبک در شمالغرب ایران، قفقاز و استپهای اوراسیا بود و سکاها نقش بسیار مهمی در گسترش آن داشتند.
🟢 وجود شبکه ارتباطی: قوی
🟡 منشأ دقیق نخستین گونه: همچنان محل بحث
۳۳. مادها و سکاها؛ رابطهای که هنوز همه جزئیاتش روشن نیست
این بخش از تاریخ بسیار جذاب است.
منابع باستانی از تماس شدید سکاها با مادها خبر میدهند. منابع آشوری نیز حضور سکاها را در ارتباط با سرزمین ماننا و ماد در سده هفتم پیش از میلاد ثبت کردهاند. ایرانیکا نیز ورود و فعالیت سکاها در مناطق پیرامون ماد را از اوایل سده هفتم پیش از میلاد مستند میداند.
اما روایت مشهور «۲۸ سال حکومت سکاها بر ماد» را نباید به شکل یک واقعیت قطعی و ساده بیان کرد.
خود پژوهشهای تاریخی درباره مدت و ماهیت این «سلطه» اختلاف دارند و شواهد نشان میدهد که فعالیت سکاها بیشتر به صورت لشکرکشیها و یورشهای گسترده بوده است تا اینکه لزوماً یک حکومت اداری پایدار بر سراسر ماد ایجاد کرده باشند.
این موضوع برای تاریخ شمشیر مهم است؛ زیرا نشان میدهد انتقال فناوری نظامی الزاماً از راه «فتح و حکومت» صورت نمیگرفت.
تماس، جنگ، تجارت، مزدوری، غنیمت و مهاجرت نیز میتوانستند فناوری یک سلاح را منتقل کنند.
۳۴. سکاها فقط شمشیر کوتاه نداشتند؛ شمشیر بلند وارد میدان میشود
اگر تصور کنیم تمام سکاها فقط آکیناکسهای ۵۰ سانتیمتری داشتند، اشتباه کردهایم.
در دورههای بعدی، شمشیرهای بلند نیز ظاهر شدند.
یکی از نمونههای بسیار چشمگیر در موزه تاریخی دولتی مسکو:

محل کشف: جنوب قزاقستان، گورستان جنوبی تاگیسکن
تاریخ: سده پنجم تا چهارم پیش از میلاد
جنس: آهن
طول: ۱۰۲ سانتیمتر
تزئینات: طلا و نقره
فرهنگ: حوزه سکایی
کارکرد موزهای: تشریفاتی
موزه آن را نمونهای کمیاب از شمشیر بلند در جهان سکایی معرفی میکند و توضیح میدهد که در حالی که آکیناکسهای کوتاه بسیار رایج بودند، شمشیرهای بلند در سدههای پنجم و چهارم پیش از میلاد پدیدار شدند.
این تغییر بسیار مهم است.
چون حالا شمشیر از:
سلاح جانبی کوتاه
به سمت:
سلاح بلند مناسب ضربه از روی اسب
حرکت میکند.
و این تغییر با تحول تاکتیک جنگ سوارکاران ارتباط دارد.
۳۵. چرا شمشیر بلند دوباره متولد شد؟
یک سوارکار وقتی با شمشیر کوتاه میجنگد، برای واردکردن ضربه مؤثر باید نسبتاً به دشمن نزدیک شود.
اما اگر تیغه بلندتر باشد، شعاع ضربه افزایش پیدا میکند.
از بالای اسب، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین:
اسب + سرعت + تیغه بلند
یک ترکیب نظامی جدید ایجاد میکند.
البته نباید نتیجه بگیریم که «شمشیر بلند همیشه بهتر بود».
شمشیر بلند:
سنگینتر است،
کنترل آن دشوارتر است،
در فضاهای تنگ مشکل بیشتری ایجاد میکند،
و برای حمل در کنار تجهیزات دیگر به غلاف و سامانه آویز مناسب نیاز دارد.
پس دوباره همان اصل فرهنگنامه خودمان را میبینیم:
هر شکل جدید شمشیر، پاسخی به یک مشکل جدید بود.
۳۶. از ماد و سکا به هخامنشی؛ آکیناکس وارد امپراتوری میشود
با تشکیل دولت هخامنشی، داستان آکیناکس وارد مرحله جدیدی میشود.
دیگر با یک قوم یا یک شبکه محلی روبهرو نیستیم.
امپراتوری هخامنشی سرزمینهایی از آسیای مرکزی تا مصر و آناتولی را در بر گرفت و ارتش آن از گروههای گوناگون تشکیل میشد.
در چنین ارتشی، برخی سلاحها از یک فرهنگ خاص آمده بودند اما به تجهیزات استاندارد یا شناختهشده بخشهایی از ارتش تبدیل شدند.
آکیناکس یکی از آنها بود.
نقشبرجستههای تخت جمشید نیز جنگجویانی را نشان میدهند که شمشیر کوتاه از کمربندشان آویخته است و ایرانیکا این سلاح را احتمالاً دارای منشأ سکایی میداند.
این یکی از بهترین نمونههای انتقال فناوری نظامی است:
سلاحی با ریشه در شبکه سکایی–قفقازی، وارد دستگاه نظامی هخامنشی میشود و در هنر رسمی شاهنشاهی نیز بازنمایی میگردد.
۳۷. آکیناکس هخامنشی؛ تفاوت با آکیناکس سکایی
در اینجا باید بین این دو تمایز بگذاریم:
آکیناکس سکایی
اغلب:
تیغه دو لبه
محافظ پروانهای/قلبی
پومل میلهای یا گونههای شاخکی
تزئینات سبک حیوانی
استفاده در فرهنگ جنگجوی سوارکار
آکیناکس هخامنشی
همچنان:
کوتاه
مستقیم
دو لبه
مناسب حمل در کنار تجهیزات دیگر
اما میتواند بخشی از یک سامانه رسمیتر و چندقومیتی نظامی باشد.
نمونه موزه بریتانیا با طول ۳۴ سانتیمتر نشان میدهد که حتی در هخامنشیان نیز همه آکیناکسها به اندازههای ۵۰ یا ۶۰ سانتیمتری محدود نبودند.
۳۸. آکیناکس در تخت جمشید؛ وقتی شمشیر تبدیل به نماد میشود
در هنر هخامنشی، شمشیر فقط وسیله جنگ نیست.
در نقشبرجستههای تخت جمشید، سلاح بخشی از هویت نظامی و جایگاه اجتماعی شخص است.
نمایندگان ملتهای گوناگون با پوششها و تجهیزات متفاوت به حضور شاه میآیند.
در میان این تجهیزات، شمشیر کوتاه و غلاف آن نیز دیده میشود.
بنابراین در دوره هخامنشی، میتوانیم سه سطح را همزمان ببینیم:
سلاح واقعی
↓
تجهیزات نظامی یک ارتش چندقومیتی
↓
نماد تصویری قدرت شاهنشاهی
این همان نقطهای است که شمشیر وارد تاریخ سیاسی نیز میشود.
۳۹. غلاف؛ نیمه پنهان داستان آکیناکس
در بسیاری از مطالعات، تمام توجه به تیغه است.
اما برای آکیناکس، غلاف اهمیت فوقالعادهای دارد.
چرا؟
چون شیوه آویزانکردن غلاف به کمربند تعیین میکرد که جنگجو چگونه شمشیر را بکشد.
در برخی گونهها، قطعهای تزئینی و مقاوم در دهانه یا انتهای غلاف قرار میگرفت که هم نقش تقویتی داشت و هم میتوانست نشانهای از سبک و منزلت باشد.
لوور حتی نمونههایی از bouterolle یا انتهای غلاف آکیناکس هخامنشی را نگهداری میکند. یکی از آنها با نقش شیر و بز کوهی ساخته شده و تاریخ آن به دوره هخامنشی، حدود ۵۳۹ تا ۳۳۰ پیش از میلاد، نسبت داده شده است. محل کشف آن مصر و محل ساخت پیشنهادی فنیقیه است؛ بنابراین نمیتوان آن را یک محصول ایرانی قطعی دانست.
این نمونه یک درس مهم دارد:
یک سلاح هخامنشی الزاماً تمام اجزایش در ایران ساخته نشده بود.
امپراتوری، شبکه تولید و انتقال بود.
۴۰. یک نمونه دیگر؛ شمشیر کوتاه ایرانی پیش از هخامنشیان
در موزه دانشگاه کوئینزلند نمونهای از یک شمشیر کوتاه برنزی وجود دارد که:

تاریخ: حدود ۱۱۰۰–۹۰۰ پیش از میلاد
جنس: برنز و چوب
ابعاد: ۴۳٫۵ × ۷ × ۳ سانتیمتر
تیغه: مثلثی
محافظ: مستطیلی
پومل: هلالی
دسته: دارای هسته چوبی باقیمانده
محل پیشنهادی: شمالغرب ایران، در ارتباط با گونههایی که به «آملش» نسبت داده شدهاند.
موزه آن را یک شمشیر کوتاه ایرانی میداند و اشاره میکند که این نوع سلاح با نمونههای گورستانهای شمالغرب ایران مطابقت دارد.
این نمونه به ما اجازه میدهد یک مرحله عقبتر برویم:
پیش از آنکه آکیناکس هخامنشی به شکل شناختهشدهاش ظاهر شود، سنت شمشیرهای کوتاه در شمالغرب ایران از قبل وجود داشت.
اما اینکه آیا این نمونه مستقیماً «جد آکیناکس» بوده، چیزی نیست که بتوان با قطعیت اثبات کرد.
🟡 رابطه تکاملی مستقیم: محتمل، اما اثباتنشده.
۴۱. یک مشکل دیگر: «مادی» بودن شمشیر را از روی ظاهر تشخیص ندهیم
این شاید یکی از مهمترین قواعد این فرهنگنامه باشد.
اگر یک شمشیر در ایران پیدا شود، نمیتوانیم فوراً بگوییم:
«این شمشیر مادی است.»
اگر یک شمشیر در گور سکایی پیدا شود، نیز نباید فوراً نتیجه بگیریم:
«این را خود سکاها ساختهاند.»
ممکن است:
در منطقه دیگری ساخته شده باشد؛
به عنوان غنیمت وارد شده باشد؛
توسط صنعتگر مهاجر ساخته شده باشد؛
کالای تجاری باشد؛
یا حتی نمونهای از یک سبک بینفرهنگی باشد.
نمونههای سکایی سده هفتم پیش از میلاد دقیقاً همین پیچیدگی را نشان میدهند؛ برخی سلاحها ترکیبی از عناصر سکایی و خاورنزدیکی دارند و احتمال تولید آنها توسط صنعتگران خاور نزدیک برای مشتریان سکایی مطرح شده است.
بنابراین:
شکل شمشیر = سرنخ
اما:
محل کشف + لایه باستانشناختی + تاریخ + فناوری ساخت + مقایسه گونهشناختی = شناسایی معتبرتر
۴۲. شناسنامه تطبیقی؛ از لرستان تا هخامنشی
نمونه
تاریخ
جنس
طول
فرهنگ/منطقه
وضعیت
شمشیر کوتاه ایرانی، UQ 75.002

۱۱۰۰–۹۰۰ ق.م
برنز
۴۳٫۵ cm
شمالغرب ایران
🟢 ثبت موزهای
آکیناکس Kelermes-type
عمدتاً سده ۷ ق.م
آهن
گونههای مختلف
سکایی
🟢 گونهشناسی قوی
Chorny Lis Akinakes

سده ۷ ق.م، تقریبی
آهن
۳۹٫۵ cm
سکایی
🟢 یافته با مشخصات فنی
Akinakes هخامنشی، BM 108723
۵۰۰–۳۵۰ ق.م
آهن
۳۴ cm
هخامنشی
🟢 محل کشف مشخص
Sword, 62.40.1

سده ۸–۷ ق.م
آهن
۵۱ cm
ایران، احتمالاً لرستان
🟢 ثبت موزهای، منشأ احتمالی
شمشیر بلند جنوبی تاگیسکن
سده ۵–۴ ق.م
آهن
۱۰۲ cm
حوزه سکایی
🟢 ثبت موزهای
۴۳. رشته تکامل؛ این بار یک شاخه نه یک خط مستقیم
اکنون تصویر بسیار جالبتر شده است.
شمشیر در ایران و پیرامون آن یک خط مستقیم طی نمیکند.
بلکه چند شاخه از یک درخت شکل میگیرد:
لرستان
شمشیرهای برنزی بلند
↓
آهن
↓
شمشیرهای کوتاه آهنی تزئینشده
همزمان:
قفقاز و شمالغرب ایران
↓
گونههای اولیه آکیناکس
↓
سکاها
↓
آکیناکسهای Kelermes
↓
گونههای گوناگون سکایی
↓
شمشیرهای بلندتر در دورههای بعد
و در شاخه دیگری:
مادها و غرب ایران
↓
تماس شدید با جهان سکایی
↓
پذیرش و گسترش برخی فناوریهای نظامی
↓
هخامنشیان
↓
آکیناکس در ارتش و هنر رسمی شاهنشاهی
این همان چیزی است که تاریخ شمشیر را جذاب میکند:
شمشیرها فقط از پدر به پسر به ارث نرفتند؛ از فرهنگی به فرهنگ دیگر سفر کردند.
۴۴. و حالا یک تغییر بزرگ در راه است
تا اینجا بیشتر با شمشیرهای:
کوتاه، مستقیم و دو لبه
سر و کار داشتیم.
اما در شرق ایران و آسیای مرکزی، اتفاق دیگری در حال شکلگیری بود.
جنگ سوارکاران اهمیت بیشتری پیدا کرد.
اسب دیگر فقط وسیله حملونقل نبود.
اسب تبدیل به سکوی جنگ شد.
و وقتی جنگجو روی اسب با سرعت به سمت دشمن حرکت میکند، یک تیغه بلند میتواند فاصله بیشتری را پوشش دهد.
اینجاست که داستان از آکیناکس کوتاه به سمت:
شمشیرهای بلند سوارکاری
حرکت میکند.
این تحول بعدها در جهان اشکانی به اوج بسیار مهمی خواهد رسید؛ جایی که برای نخستین بار در این فرهنگنامه با شمشیرهای بلند و مستقیم دو لبه روبهرو میشویم که برای جنگ سواره طراحی شدهاند.
اما پیش از رسیدن به اشکانیان، یک حلقه بسیار مهم باقی مانده است:
سکاها و سکاهای شرقی؛ آسیای مرکزی، سغد، باختر و سرزمینهای شرق ایران.
در آنجا شمشیر دیگر فقط یک سلاح جانبی نیست؛ آرامآرام به سلاح اصلی جنگجوی سوار تبدیل میشود.
و همین تغییر، مقدمه ظهور شمشیرهای بلند اشکانی خواهد بود .
«همراهان عزیز در پست بعدی همراه ما باشید تا شمشیرهای واقعی دوران پارتیان (اشکانیان) را بررسی کنیم
« ارادتمند ........❤️........سروش»
Kelermes Type Akinakes
