
(برگرفته از یک روایت واقعی)
حاجی، «پدربزرگ» سعید، دوستم بود.
با اینکه میدانستم وضع مالی حاجی خیلی خوب است، هیچوقت با سعید درباره ثروتش حرف نمیزدم.
در تمام این چند سال رفاقت، فقط میدانستم حاجی و پسرش، یعنی پدر سعید، خدا را شکر چندین کارخانه و شرکت تولیدی دارند و افراد زیادی در مجموعههایشان مشغول به کار هستند.
اما یک صبح جمعه، برای اولین بار، بعد از این همه سال رفاقت، همراه سعید راه افتادیم تا به یکی از ییلاقات اطراف شهرستان محل تولد پدربزرگش برویم و حاجی را ببینیم.
هنوز ظهر نشده بود که رسیدیم.
اواخر تابستان بود و کمکم هوای ملایم پاییزی از راه میرسید. وقتی از ماشین پیاده شدیم و پیرمرد باصفا به استقبالمان آمد، گزندگی هوای ییلاق خیلی زود جای خودش را به گرمای مهر و محبت او داد.
حاجی مهمان داشت.
غیر از ما.
با تعارفهای معمول وارد خانه روستایی پدربزرگ شدیم.
بیرون خانه ساده و بیآلایش بود؛ اما هر کس دیگری هم وارد میشد، با دیدن وسایل داخل خانه میفهمید که صاحب این خانه، آدم معمولیای نیست.
وسایل آنتیک، اشیای قدیمی و تابلوهای عجیبوغریب، فضای خانه را پر کرده بود.
من و سعید با راهنمایی پدربزرگ به اتاقی در انتهای هال رفتیم.
پیرمرد عبایی زرد و ضخیم روی دوشش انداخته بود و عصای چوبی قدیمیاش را به دست گرفته بود.
رفت تا به مهمانهایش برسد.
آنچه میدیدم، بیشتر شبیه یک جلسه بود.
زن و مردی میانسال که کاملاً مشخص بود از روستاهای اطراف آمدهاند، همراه پسر جوانشان آنجا بودند.
سعید برای آوردن چای از اتاق بیرون رفت.
من ماندم و کنجکاوی.
از گوشه نسبتاً تاریک اتاق، زن و مرد را میدیدم که جلوی پای پدربزرگ بلند شدند و تا زمانی که او روی صندلی چوبی روبهرویشان نشست، سر پا ایستادند.
وقتی سعید با سینی و دو استکان چای برگشت، حواسم از جلسه حاجی پرت شد.
گاهی لابهلای حرفهای سعید، نیمرخ پدربزرگ را میدیدم.
عینک کوچک و گردی را روی پیشانی بالا کشیده بود. عصای عنابیرنگش را اریب روی پایش تکیه داده و کاغذهایی را که زن و مرد به او داده بودند، با دقت میخواند.
اما عجیب بود.
رشته افکارم چند مسیر مختلف را همزمان دنبال میکرد.
انگار از لحظهای که وارد آن خانه شده بودم، حسی ناشناخته در من به جریان افتاده بود.
نه حرفهای سعید را درست میفهمیدم، نه صدای حاجی و مهمانهایش را واضح میشنیدم.
یک حس کنجکاوی عجیب و انبوهی سؤال در ذهنم شکل گرفته بود.
تا اینکه متوجه شدم مهمانها رفتهاند.
سعید گفت:
ـ رفتند. بریم بیرون.
از اتاق بیرون آمدیم.
پدربزرگ مهمانها را بدرقه کرده بود و عصازنان به سمت ما میآمد.
چوب سیگار و سیگار نیمهسوختهاش را از زیر سبیلهای پرپشت و سفیدش از لب جدا کرد و با همان دست، جای نشستن مرا نشان داد.
چند تکسرفه کوتاه کرد؛ سرفههایی که انگار سالها دود سیگار را با خودشان حمل میکردند.
بعد لبخند مهربانی روی صورتش نشست.
هنوز درست ننشسته بود که از سعید احوال خانواده را پرسید و بعد شروع کرد به شماتت نوهاش:
ـ چرا از دوستت پذیرایی نمیکنی؟
بعد، بیآنکه من چیزی پرسیده باشم، توضیح داد که آن زن و مرد روستایی برای استخدام پسرشان آمده بودند؛ جوانی که تازه از خدمت سربازی برگشته بود.
چند دقیقه که گذشت، از هر دری صحبت کردیم.
یخ غریبی من هم آب شد.
احساس میکردم سالهاست حاجی را میشناسم.
پیرمرد، ترکیبی عجیب از زهد و تجربه داشت.
صحبتش آرامآرام رسید به درست زندگی کردن، خدا را فراموش نکردن و امید داشتن.
و یک جمله را بارها تکرار میکرد:
«اگر خدا بخواهد، همه چیز درست میشود.»
آن روز هنوز نمیدانستم این جمله قرار است چند ساعت بعد، برای خود من معنای دیگری پیدا کند.
صحبتهای ما کمکم به گذشته حاجی رسید.
پدربزرگ شروع کرد از جوانیاش گفتن؛ از روزهایی که هیچکس فکر نمیکرد روزی صاحب چنین زندگیای شود.
من و سعید، میخکوب پای حرفهایش نشستیم.
گفت:
«اواخر دهه ۳۰ بود.
سه، چهار سالی میشد که با دختری از همسایهها ازدواج کرده بودم.
طبق سنت خانوادگی، کنار دست پدرم گیوهدوزی میکردم.
بعد از ازدواج از پدرم جدا شدم و چون اوستاکار شده بودم، برای مستقل شدن، سر بازارچه محله دکهای اجاره کردم.
مدتی کار و بارم بد نبود.
پینهدوزی و تختکشی گیوه، در حد بخورونمیر، زندگی را میچرخاند.
اما زمانه داشت عوض میشد.
صنعت کفش و کفاشی داشت رونق میگرفت.
دیگر حتی در دهات هم مردم به جای گیوه، کفش ارسی میپوشیدند؛ کفشهای چرمی جورواجوری که از تهران و تبریز میآمد.
روزبهروز عرصه بر من تنگتر میشد.
دو بچه کوچک هم داشتم و زندگی سختی روی سختی میگذاشت.
گاهی روزها و هفتهها در دکه مینشستم و خبری از مشتری نبود.
گاهی هم در قهوهخانه زیر بازارچه با دوستانم سر میکردم.
حسابی درمانده شده بودم.
پیش زن و بچهام شرمنده بودم.
تا اینکه یک روز در قهوهخانه، دو نفر از رفقای همسنوسالم را دیدم.
از یک محله بودیم، اما مدتها بود از حالشان خبر نداشتم.
آن روز فهمیدم چند سالی است به خاطر بیکاری برای کارگری به هندوستان رفتهاند و اوضاع کارشان هم بد نیست.
وقتی درد دلهایم را شنیدند، گفتند:
ـ تو هم بیا با ما بریم بمبئی. آنجا کارگری هم بکنی، درآمدش خوبه. هر دو سال هم چند ماه برمیگردیم پیش زن و بچه.
آنها از کار و درآمد آنجا تعریف کردند.
من هم که از فشار زندگی خسته شده بودم، وسوسه شدم.
با همسرم صحبت کردم.
وسایل دکه را با قیمت ناچیزی فروختم و فقط به اندازه هزینه سفر پول جور کردم.
یک ماه طول کشید تا روادیدم آماده شد.
و بالاخره راه افتادم.
هند برای من دنیای دیگری بود.
چند روزی مهمان دوستانم بودم تا به کمک آنها در یک رستوران در حومه دهلی مشغول شدم.
کارم نظافت و جورهایی حمالی بود.
صاحب رستوران فقط دنبال آدم زرنگی بود که کارها را بهموقع انجام بدهد.
حقوق ماهیانه بود و اتاقی بالای رستوران برای کارگران و آشپزها داشتیم.
دو نفر ایرانی بودیم و بقیه غریبه.
هر کس کمد خودش را داشت و مسئول حفظ پول و وسایلش هم خودش بود.
کار از قبل طلوع آفتاب شروع میشد و نیمهشب تمام.
چند ساعت بیشتر برای استراحت نمیماند.
اما کمکم زبانشان را یاد گرفتم و با محیط خو گرفتم.
دو سال گذشت.
بدون اینکه به ایران برگردم.
چند بار نامه فرستادم و چند نوبت هم برای زن و بچهام پول فرستادم.
گاهی رفقای ایرانی را میدیدم.
اما اواخر سال دوم دیگر طاقتم کم شده بود.
دلم برای خانه و زن و بچهام پر میکشید.
پساندازی هم در یک صندوقچه داخل کمدم داشتم.
تصمیم گرفتم ماه بعد برگردم.
فقط چند ماهی بروم خانه و دوباره برگردم.
اما آنچه اتفاق افتاد، همهچیز را عوض کرد.
دو روز بعد از تصمیمم، حدود دو ساعت مانده بود به تعطیلی رستوران.
چند مشتری هنوز سر میز بودند.
هم غذا خورده بودند و هم مشروب.
مست بودند.
ناگهان با هم درگیر شدند.
اول دعوا بود.
بعد بزنبزن.
صاحب رستوران خواست جداشان کند، اما دعوا شدیدتر شد و تا آشپزخانه کشیده شد.
در همان لحظه فهمیدم رستوران آتش گرفته.
ساختمان چوبی بود.
آتش مثل جانوری گرسنه همهجا را میبلعید.
ناگهان یاد کمدم افتادم.
یاد صندوقچه.
تمام پسانداز دو سال کارگریام آنجا بود.
خودم را از میان دود و آتش به طبقه بالا رساندم.
اما...
صندوقچه نبود.
گویی در همان شلوغی، کسی آن را برده بود.
طاق دنیا روی سرم خراب شد.
حاصل دو سال زحمت و غربت، در یک لحظه دود شده بود.
نه کسی را میشناختم که بتوانم از او کمک بخواهم، نه میتوانستم ادعایی بکنم.
پایین که آمدم، تقریباً همهچیز زغال و خاکستر شده بود.
پلیس مردم را متفرق کرده بود.
صاحب رستوران گوشهای نشسته بود و به بدبختی خودش گریه میکرد.
حالا من مانده بودم با یک دست لباس کارگری و چند روپیه پول خرد؛ همان انعامی که آن شب گرفته بودم.
آن شب نه جایی برای خواب داشتم، نه کسی برای مشورت.
با تنها ایرانی دیگری که آنجا کار میکرد، تا نیمههای شب در خیابانها سرگردان بودیم.
او تصمیم گرفت به حیدرآباد برود.
من هم مجبور شدم خودم را به رفقایی برسانم که دو سال قبل با آنها به دهلی آمده بودم.
وقتی ماجرا را برایشان تعریف کردم، متأسف شدند.
اما کاری از دست کسی برنمیآمد.
من هم دیگر توان شروع دوباره نداشتم.
با شرمندگی درخواست پول کردم؛ فقط به اندازهای که بتوانم به ایران برگردم.
رفقا پول را بهعنوان قرض به من دادند.
و من راه افتادم.
بالاخره، بعد از آن سفر سخت، یک طلوع آفتاب قدمهایم به خاک ایران رسید.
از مرکز استان تا شهرستان محل زندگیام حدود ۲۵ کیلومتر فاصله بود.
اما دیگر حتی یک قران برای کرایه نداشتم.
دو شب بود که غذای درستوحسابی نخورده بودم.
فقط مقداری نان خشکیده همراهم بود.
چارهای نداشتم.
باید پیاده میرفتم.
خیابانها را رد کردم و از شهر بیرون زدم.
بعد به جادهای رسیدم که به شهر خودمان میرفت.
کنار جاده، رودخانهای تا خود شهر امتداد داشت.
نمیدانم چرا، اما به جای اینکه از جاده بروم، وارد بستر رودخانه شدم.
شاید سایه بیشتری داشت.
شاید نمیخواستم کسی مرا ببیند.
شاید هم فقط دلم میخواست از آدمها دور باشم.
درونم غوغا بود.
بعد از دو سال دوری، حالا داشتم با دست خالی به خانه برمیگشتم.
زن و بچهام چه میگفتند؟
اقوام چه میگفتند؟
چطور سرم را بالا بگیرم؟
گاهی با خدا حرف میزدم.
گاهی دلم قرص میشد و میگفتم شاید حکمتی در کار است.
گاهی هم از شدت ناامیدی، همهچیز را سیاه میدیدم.
تشنه شده بودم.
گاهی باریکهای از آب چشمه پیدا میکردم و فقط لب و زبانم را خیس میکردم.
غروب شد.
کمکم میتوانستم بعضی عمارتهای شهر را ببینم.
هرچه نزدیکتر میشدم، ترسم بیشتر میشد.
نمیتوانستم با دست خالی وارد شهر شوم.
به عقب نگاه کردم.
حدود صد متر عقبتر، صخره بزرگی کنار دیواره رودخانه بود.
پشتش میشد پناه گرفت.
برگشتم.
کنار صخره، روی ماسههای خنک و مرطوب دراز کشیدم.
گفتم صبر میکنم تا هوا کاملاً تاریک شود.
شاید وقتی وارد شهر شوم، کسی مرا نبیند.
دو ساعت گذشت.
هوا تاریک شد.
چراغهای ورودی شهر از دور سوسو میزدند.
صدای سگ و شغال از سمت کوهستان میآمد.
بلند شدم.
اما دوباره ترس به سراغم آمد.
نمیخواستم برگردم.
بعد ناگهان فکری به ذهنم رسید:
«باید برای بچههایم چیزی بخرم. دو سال است منتظر من هستند.»
اما چه چیزی؟
با کدام پول؟
پاهایم دیگر توان نداشتند.
سنگهای کف رودخانه را حس نمیکردم.
فقط میرفتم.
دوباره به همان صخره رسیدم.
پشتش دراز کشیدم و به آسمان نگاه کردم.
ستارهها بالای سرم بودند.
همه اتفاقات دو سال گذشته را در ذهنم مرور کردم.
و برای اولین بار، کاملاً تسلیم شدم.
با خودم گفتم:
«من مقصر نیستم.»
و بعد:
«تنها یار و باورم خداست؛ هرچه خیر من باشد، خودش محقق میکند.»
نمیدانم چند ساعت گذشت.
چند بار خوابم برد و با سرمای ماسهها بیدار شدم.
نسیم نیمهشب گزنده بود.
چادرشبم را که دیگر از آذوقه خالی شده بود، باز کردم و روی ماسهها پهن کردم.
کفشهایم را هم درآوردم و زیر سرم گذاشتم.
اما زیر پایم چیزی اذیتم میکرد.
انگار سنگی از زیر ماسه بیرون زده بود.
نشستم.
با دست شروع کردم به کنار زدن شنها.
در تاریکی، فکر کردم سنگ است.
کشیدمش.
جدا شد.
اما...
سنگ نبود.
یک خمره سفالی بود.
حدود چهل سانتیمتر ارتفاع داشت.
مرطوب بود و گل به بدنهاش چسبیده بود.
آنقدر ذهنم درگیر بدبختیهایم بود که حتی پیدا شدن یک خمره هم برایم عجیب نبود.
خواستم کنارش بیندازم.
اما یک چیز توجهم را جلب کرد.
دهانه خمره بسته بود.
با خودم گفتم اگر بسته است، پس داخلش خاک نیست.
کنجکاو شدم.
و در آن تاریکی، خمره را شکستم.
چیزهایی سیاهرنگ و بههمچسبیده روی زمین ریخت.
در نور مهتاب، اول نفهمیدم چه هستند.
با تکهای از سفال آنها را کنار زدم.
و ناگهان...
درخشیدند.
زرقوبرق عجیبی زیر نور ماه.
سکه.
سکههای طلا.
سکههایی که بر اثر رطوبت به هم چسبیده و جرم گرفته بودند.
چند لحظه فقط نگاه کردم.
خواب از سرم پرید.
خستگی از یادم رفت.
زن و بچه، رستوران، آتش، هند، فقر...
همهچیز برای چند لحظه محو شد.
چیزی را میدیدم که حتی تصورش را هم نکرده بودم.
طلا.
سکههای طلا.
میخکوب شده بودم.
بعد یک ترس عجیب به سراغم آمد.
چند قدم از خمره فاصله گرفتم.
با خودم گفتم:
«نکند خواب میبینم؟»
اما خواب نبود.
تنها بودم.
هیچکس آنجا نبود.
جز خدا.
در کسری از ثانیه، دو سال گذشته از جلوی چشمم گذشت.
و ناگهان فکری در ذهنم جرقه زد:
«غم و غصهها تمام شد.»
برگشتم.
بیمحابا سکهها را داخل چادرشب ریختم و بقچه کردم.
انگار خون دوباره در رگهایم جریان پیدا کرده بود.
خوشحالی بود و ترس.
هیجان بود و نگرانی.
و در میان همه این احساسات، زمزمهای در دل که فقط میگفت:
«خدایا شکرت.»
از آنجا دور شدم.
ناگهان یادم افتاد:
این بقچه نباید دست کسی بیفتد.
اگر کسی بفهمد...
دیگر صاحبش نیستم.
محلی مناسب در دیواره صخره پیدا کردم.
اطراف را با دقت نگاه کردم و نشانههایی برای خودم به خاطر سپردم.
بقچه را خوب استتار کردم.
اما قبل از آن، چهار سکه برداشتم.
چهار سکه.
نه بیشتر.
دیگر خسته نبودم.
پاهایم جان گرفته بودند.
راه افتادم.
به مسیر قبلی رودخانه برگشتم، اما این بار به سمت خانه نرفتم.
به سمت مرکز شهر رفتم.
هوا کمکم گرگومیش میشد.
در لحظه شفق، قبل از طلوع، از آبراهه رودخانه وضو گرفتم.
و نماز شکر خواندم.
بعد به جاده رسیدم.
کامیونی به سمت شهر میرفت.
سوار شدم.
نمیدانم قیافهام بعد از آن چند روز چه شکلی شده بود، اما راننده حتماً چیزی در چهرهام دیده بود.
چیزی نگفت.
دستمالی را از پشت صندلی بیرون آورد.
بازش کرد.
بوی نان تازه داخل کابین پیچید.
با نگاه تعارف کرد.
انگار میدانست چقدر گرسنهام.
مثل قحطیزدهها خوردم.
آنقدر که سیر شدم.
مدام تشکر میکردم.
تمام مسیر را تقریباً در سکوت گذراندیم.
اما ذهن من آرام نمیشد.
فقط به چهار سکه فکر میکردم.
چطور بفروشم؟
به چه کسی؟
به چه قیمتی؟
با چه تضمینی؟
بالاخره پیاده شدم.
کامیون دور شد و آن راننده مهربان هم رفت.
کنار سقاخانهای آب خوردم.
همانجا فکری به ذهنم رسید.
بازار طلافروشها.
یکی از اقوام پدرم را میشناختم که طلاسازی داشت.
با خودم نقشه کشیدم.
اگر سکهها را نشانش بدهم، میگویم در هند کار میکردم و اینها را بابت دستمزدم گرفتهام.
در جایی خلوت، چهار سکه را از جیبم بیرون آوردم.
زرد بودند، اما جرم گرفته و کثیف.
به هم ساییدمشان.
کمی تمیز شدند.
بعد کنار جوی خیابان شستمشان.
اما باز هم ظاهرشان مشکوک بود.
دل به دریا زدم.
و با توکل به خدا، وارد مغازه حاجی زرگر شدم.
با دیدن من، از برگشتنم شوکه شد.
بعد از کمی احوالپرسی، شروع کردم به تعریف کردن.
گفتم در هند، رستوران آتش گرفته و تمام پساندازم سوخته.
بعد قصهای سرهم کردم که باورپذیر باشد.
گفتم صاحب رستوران در آبادان از شخصی طلب داشته و نامهای داده تا طلبش را از او بگیرم.
آن شخص را پیدا کردهام و او فقط همین چهار سکه را بابت طلب داده.
گفتم:
ـ نمیدونم کار درستی کردم یا نه، ولی چون دستم به جایی بند نبود، مجبور شدم قبول کنم.
حاجی زرگر سکهها را نگاه کرد.
چند لحظه ساکت ماند.
بعد گفت:
ـ نه پسر حاجی... ضرر نکردی.
سکهها باارزشاند.
بعد کمی مکث کرد و گفت:
ـ ای کاش از اون آدم آبادانی خبری داشتی. شاید بیشتر هم داشته باشه. همهشون رو به قیمت عالی ازت میخرم.
من چیزی نگفتم.
حاجی آن روز مبلغی به من داد که چندین برابر بیشتر از ارزش واقعی آن چهار سکه بود؛ شاید حتی بیشتر از تمام پساندازی که در دو سال کارگری در هند جمع کرده بودم.
اما آن چهار سکه فقط پول نبودند.
آنها زندگی من را زیرورو کردند.
آن روز فهمیدم گاهی زندگی آدم، در یک لحظه، در جایی که هیچ امیدی به آن نداری، تغییر میکند.
و شاید برای همین است که هنوز بعد از این همه سال، آن جمله پدربزرگ در ذهنم مانده:
«اگر خدا بخواهد، همه چیز درست میشود.»
من آن شب، کنار یک رودخانه، وقتی چیزی جز فقر و شرمندگی نداشتم، این را فهمیدم.
گاهی آدم فکر میکند همه راهها بسته شدهاند.
اما شاید درست همانجایی که خیال میکنی به آخر خط رسیدهای، چیزی زیر خاک منتظر توست.
چیزی که فقط باید به وقتش پیدایش کنی.
خوب دوستان، کمی طولانی شد.
ببخشید.
گفتم شاید این خاطره برای شما هم جالب باشد.
(ارادتمند....❤️.....سروش
میشود و در بخش خمره، اطلاعات را یکباره لو نمیدهیم.