بخش دوم : از سپیده دم عصر فلز تا شمشیرهای [ ایلام و ماد ]
۱). آستانه عصر برنز : شکل گیری دست افزارهای ساطوری (پیش از ایلام اول)
با کشف مس خالص در ظبیعت و شاید بیش از ۵ قرن تکامل و شناخت کامل این فلز و رسیدن نیاکان ما به شناخت و نحوه استخراج آن از دل طبیعت ، هنوز ابزارها نا همگون و بدوی بودند به این معنا که از این دست افزارها در کارهای روزمره استفاده می شدند .

در اواخر هزاره چهارم قبل از میلاد ، در فلات ایران (مناطقی مثل تپه سیلک کاشان یا شوش ) انسان ها متوجه شدند که فلز مس به تنهایی برای ساخت سلاح های بلند کارآمد نیستند . در این دوره ابزارهایی شبیه به ساطورهای پهن سنگی و خنجرهای بسیار کوتاه مسی برای کارهای روزمره استفاده می شدند .

جنگ افزارها هنوز شکل تخصصی به خود نگرفته بودند تا اینکه بشر راز آلیاژ گری و ممذوج کردن فلزات را کشف کرد. ترکیب مس با قلع یا آرسنیک و تولید مفرغ (برنز) .

این ترکیب جادویی ، سختی لازم را برای ساخت اولین تیغه های بلند به انسان بخشید .
۲). شاهکارهای متالوژی در سه دوره تمدن ایلام ایلامی ها در جنوب غرب ایران امروزی ، یکی از پیشگامان صنعت فلزکاری در جهانباستان بودند . سیر تکامل سلاح در سه دوره اصلی این تمدن به این صورت رقم خورد :
☀️ایلام قدیم (هزاره سوم تا دوم ق . م ) : دراین دوره ، هنوز خنجرها پادشاهی می کردند . تیغه ها کوتاه ، پهن و مثلثی شکل بودند و بیشتر با ضربات فرو رفتنی (Stabbing) کاربرد داشتند . دست افزارهایی شبیه به ساطورهای مفرغی سنگین برای نبردهای تن به تن ساخته شدند که می توانستند استخوان را خرد کنند .
☀️ایلام میانه (دوران طلایی حدود ۱۵۰۰تا۱۰۰۰ ق . م ) این دوره زمان تولد اولین شمشیرهای واقعی ایلامی است .

با پیشرفت کوره های ذوب فلز در «شوش» و «چغازنبیل» ایلامی ها توانستند شمشیرهای مفرغی بلندتر و باریک تری بسازند . دسته ها معمولا به صورت یکپارچه با تیغه ریخته گری می شدند و با موست یا چوب تزئین می شدند تا از دست سربازان سر نخورند .
☀️ایلام نو (قرن ششم ق . م ) در این دوره با ورود به عصر آهن ، ایلامی ها آرام آرام شروع به استفاده از آهن در لبه شمشیرها کردند . هر چند که به دلیل مهارت بالایشان در ریخته گری مفرغ ، همچنان سلاح های مفرغی ارجحیت داشتند . شمشیرهای این دوره دارای تیغه های دولبه و صاف بودند که برای سواره نظام اولیه کارایی داشتند .
۳). تمدن ماد (ورود آهن و تولد «آکیناکه» )
با آمدن اقوام آریایی و شکل گیری تمدن ماد (قرن هشتم تا ششم ق . م ) در غرب و مرکز ایران (تپه هگمتانه ؛ نوشیجان و حسنلو ) یک انقلاب تمام عیار در ساخت جنگ افزار رخ داد.

مادها اسب سواران ماهر بودند و نوع نبرد آن ها نیاز به سلاحی چابک ، سبک و به شدت کشنده داشت . ☀️انقلاب آهن : مادها استادان کار با آهن بودند . شمشیرها و خنجرهای مادی دیگر مانند مفرغ شکننده نبودند و به راحتی خم نمی شدند .
☀️خنجر و شمشیر آکیناکه (Akinakes) (باید گفت این نام در آن دوران رایج نبوده و آکیناکه یا آکیناس ، یک واژه یونانی می باشد ) این نمادی ترین سلاح دوران ماد بود . آکیناکه که یک شمشیر کوتاه یا خنجر آهنی دولبه بود ؛ که معمولا طولی بین ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر داشت .
☀️ویژگی تجربی آکیناکه : غلاف این شمشیرها به گونه ای طراحی شده بود که به ران راست سربازان و جنگجوییان بسته می شد تا یک سوارکار مادی بتواند در کسری از ثانیه ؛ بدون اینکه سلاح به زین اسب گیر کند آن را بیرون بکشد .

محافظ دست «گارد » این شمشیرها معمولا به شکل دو نیم دایره یا شبیه به باله های ماهی ساخته می شدند که از لیز خوردن دست به سمت تیغه نیز جلوگیری کنند . با تکامل آکیناکه در دوره ما ، فلات ایران عملا صاحب یکی از پیشرفته ترین صنایع نظامی جهان باستان شد. سلاحی که بعد ها پایه و اساس ارتش بزرگ «هخامنشیان » قرار گرفت .

بررسی و معرفی سیر تکامل و پیشرفت سلاح در دوران باستان را در دوره هخامنشیان در قسمت بعد ادامه میدهیم ....
ادامه دارد ..... «ارادتمند سروش