از دولت سر داستان کوتاه تازهام که تا همین دم رویش را با تمام رکیکواژههای عالم فانی زمین انداختهام و اما او به قربانش گردم، نه تنها چیزی از پُریاش کم نشده، که همچنان به رویم باز است و لبریزخاه، با کتابی به نام «آیا این یک انسان است؟»¹ آشنا شدم. (هوف.)
البته شرح این حقیقت که رابطهمان در همان سلامعلیک اولیه ماند و کار به ماچ و بوسه نکشید، واجب است.
چرا پیشروی نکردیم؟ که کلاهم پس معرکه نماند. از شما چه پنهان، اگر بیفتم به عشقبازی اللهبختکی با او، ورقهای باز دیگر رو میترشند که: «پس ما چه؟ به ما چه هیتلر چه عنی بوده و چه عنزادگانی پرورانده؟ حق نداری رهایمان کنی. آن هم اینطوری با لنگ باز. حداقل لنگمان را ببند.» من هم میگویم که: «باغتان آباد. بنای خیانت ندارم و جایتان امن است و روزی دست کم یک صفحه را، مهمان چشمهایم هستید.»
البته در رابطه با «صد سال تنهایی» این صدق نمیکند، چراکه با رها کردن بیجایش، هزاری آئورلیانوی اضافی میریزد بیخ چشم آدم. آنوقت چشمها مهمان میشوند و ورقها میزبان. مهمانهایی چهارچشمی که یک وقت آئورلیانویی از دستشان در نرود.
اصلن اینها بخورد توی سر صاحبش. آدم که نمیتواند تمام دوپامینش را خرج صفحهی اول کتابی بکند و بعد هم هرییییی. پس تکلیف بقیهاش چه؟ آنوقت نمیگوید: «شهوتت ارضا شد و بعد کون لق من؟»
من آدم کونلقبگو به چنین کتابهایی نیستم. بهویژه «اسطوره در جهان امروز»² بَلامَلایم.
راستی فصل چندم «کجرفتاری»³ بودم؟ ایبابا. این سوال خود به نوعی کجرفتاری محسوب میشد. نمیشد؟
اصل بحث چه بود؟ آهان. لقمههایی که با معدهی داستانم جور بودند، برداشتم و بعد کتاب را گذاشتم کنار. نگفتم کون لقت هان! نه اینکه چون مهربانم هان! بلخره روزی گذر این لکنتهپوست به دباغخانهاش میافتد.
اما دربارهی آن لقمههایی که صید کردم. نمیدانم. چرا نمیدانم؟ چون سه بند بیشتر نخاندم و هنوز آنقدر گرفتار بندهایش نشدم. در نتیجه بند را آب میدهم و غلط را درست میگویم. شاید هم برعکس. جفتش خطرناک است.
بمیرد این رودهی دراز. اگر گذاشت لقمهای تعریف از گلویمان پایین برود. بند را آب دادهام گویا.
لاخفهی خونی و یک لقمهی بدون تشریفات:
کتاب دربارهی مردی یهودی است که از بد روزگار به تور نازیجماعت میخورد و بعد آب مردار میخورد و بلهقربانگوی اجباری میشود و حمام نمیکند و خال میبیند و خال میبیند و...
هنوز به خالی که برای خودش میکوبند، نرسیدهام. چراچرا رسیدهام. شمارهاش چند بود؟ یادم نیست.
بیخیال. مهم پیشرفتیست که در هیتلرشناسی داشتهام. نازیشناسی شاید. چه فرقی میکند. مادر و بچه از یک قماش بودهاند. البته نازی که از اول بچهی هیتلر نبود. او زورکی چپاندش زیر بغل خودش.
یک سوال؟ دهان قلم آبستن میشود اگر بگویم که لقمهای اصلی چیز دیگری است؟ نه. اگر اینطور بود که تا حالا دهتا دهتا زاییده بود. پس این هم لقمهی اصلی و بعد والسلام:
من فکر میکنم، البته نمیدانم فکر است یا چی. به هر حال آنچه میکنمش چنین است: «آیا همهاش لازم بود؟ همهی همین که کم نگذارند و سالاد اضافه روی مرگ بریزند و بعد هم سس اضافه روی آن سالاد؟ آن خالکوبیها، کورههای آدمپزی، بخورنمیرهای آغشته به نان و... اینها لازم بود؟ اصلن شاید دیکتاتورشدگی دیکتاتورها به دلیل کشتن خالیخالی نیست، بلکه بهخاطر سالادهای اضافهی قبل و بعد کشتن است.
شلختگی نثرمان را به شستهرفتگی نثرهاتان ببخشید. اتاق موش دارد و موش هم ترس.
¹نوشتهی پریمو لوی، ترجمهی رویا طلوع
²نوشتهی جلال ستاری
³نوشتهی ریچارد تیلر، مترجمان: صدیقه مؤمن، علیرضا فندرسکی