
باور کنید که حقیقت بسیار ساده است، همه ما انسانها به دنبال افرادی هستیم که حس دوست داشته شدنی که در دوران کودکی خود تجربه کردهایم را برای ما بازسازی میکنند.
اما عشقی که ما در کودکی تجربه کردهایم گاهی با جنبههای دردناکی هم در هم آمیخته بوده است: حس دیده نشدن، عشق شکننده و بیثبات والدین یا حتی تجربهی سوءاستفاده و سوءرفتار از سوی آنها.
این مسأله ما را مستعد این میکند تا شریکی را برای زندگیمان انتخاب کنیم که شیوهی ارتباط او با ما، تداعیکننده الگوهای ارتباطی مشخصی است که در کودکیمان آنها را تجربه کردهایم و نسبت به آنها احساس آشنایی داریم، اما این افراد ممکن است لزوماً با ما رفتار مهرآمیزی نداشته باشند.
همهی ما در مورد انتخاب فردی که میخواهیم با او باشیم کاملاً آزادیم. در واقع حق انتخابهای ما بسیار بیشتر از آن چیزی است که تصور میکنیم.
با این حال برخی از مهمترین عواملی که در انتخاب شریک زندگی ما نقش دارند، از جایی نشأت میگیرند که فکرش را هم نمیکنیم: دوران کودکی ما، تجربیات روانشناختی گذشته، آسیبهای روانی و تروما یا حتی تجربیات دوران بلوغ.
همهی اینها به صورت ناخودآگاه، الگوی دلبستگی ما را شکل میدهند و ما را به سمت افراد خاصی سوق میدهند که تأمینکنندهی کاستیهای روانی ما هستند.
در حقیقت این بازآفرینی تجربیات عاطفی دوران طفولیت ما است که حس عاشقی را در ما ایجاد میکند، بنابراین در روابط عاطفی خود عاشق افرادی میشویم که به هر طریق احساسات و عواطفی را که در دوران کودکی خود تجربه کردهایم، در ما زنده میکنند.
اما همانطور که اشاره شد این تجربهی عاشقی ممکن است گاهی با جنبههای دردناکی نیز همراه باشد، مانند احساس خوب نبودن، احساس رها شدن یا احساس رنجش.
این تجربیات در واقع ما را مستعد این میکند که در بزرگسالی عاشق افرادی شویم که نه تنها نسبت به ما رفتاری سخاوتمندانه دارند، بلکه از همه مهمتر احساس حمایت و امنیت را برای ما فراهم میکنند. در واقع ما بیشتر از همه به دنبال احساس پذیرفته شدن هستیم.
مشکلات ما اغلب به این دلیل ایجاد میشوند که ما به چنین افرادی، درست به همان شکل پاسخ میدهیم که در کودکی یاد گرفتهایم. به عنوان مثال، شاید ما والدین نسبتاً خشمگینی داشتهایم که اغلب صدای خود را بلند کرده و ما را دعوا میکردهاند.
ما هم آنها را دوست داشتیم و به همین خاطر واکنش ما به رفتار آنها به این شکل بوده که وقتی آنها عصبانی میشدند ما خودمان را مقصر و گناهکار تلقی میکردهایم در نتیجه رفتاری متواضعانه و مبتنی بر ترس از خود بروز میدادهایم.
حالا اگر شریکی (که به صورت مغناطیسی به سمت او جذب شدهایم) چنین رفتارهایی را از خود نشان بدهد، ما هم متقابلاً به او به عنوان کودکی آسیبدیده و مظلوم پاسخ میدهیم: عصبانی میشویم، احساس میکنیم که تعارض پیش آمده تقصیر ماست و در عین حال مستحق انتقاد و برخورد نامناسب هستیم.
در نتیجه ما احتمالاً به سمت کسی جذب میشویم که به سرعت بابت هر مسألهای عصبانی میشود و ما هم متقابلاً به نوبهی خود آن الگوی عاطفی آموخته شده در دوران کودکی را تجربه میکنیم.
یا اگر والدینی شکننده و حساس داشتهایم که به راحتی آسیب میدیدهاند، ناخودآگاه به دنبال شریکی میگردیم که او نیز کمی ضعیف و شکننده باشد و از ما انتظار داشته باشد که از او مراقبت کنیم.
اما پس از مدتی از ضعف و آسیبپذیری آنها، خسته میشویم و سعی میکنیم با وسواس زیادی با آنها رفتار کنیم، در واقع سعی میکنیم که از آنها حمایت کنیم و به آنها اطمینان خاطر بدهیم (همانطور که در دوران کوچکی این کار را انجام میدادیم) اما در عین حال این شخص را به خاطر ناتوانی و بیلیاقتیاش سرزنش میکنیم.
حقیقت این است که ما نمیتوانیم الگوی دلبستگی به این افراد خاص را تغییر دهیم. اما همیشه راهحلی برای پاسخ دادن به روشی بالغتر (بالعکس کودکان) به چنین موقعیتهایی وجود دارد. روانشناسان معتقدند که ما این توانایی را داریم که در هر موقعیتی به شیوهای بالغانه و منطقی رفتار کنیم.
هدف این راهحل بالغانه هم لزوماً پایان دادن به این نوع روابط نیست، بلکه درک معایب و ایرادات رفتاری یکدیگر و کار کردن روی آنها به روشی قانعکننده و بالغانهتر است.
یعنی بهجای اینکه در چنین مواقعی تصمیم بگیریم شریک زندگی خود را عوض کنیم، ممکن است تصمیم عاقلانهتر این باشد که نحوهی واکنش و رفتارمان را با این افراد مشکلساز اصلاح کنیم.
در ادامه ما به بررسی دلایل مختلفی میپردازیم که باعث میشود ما جذب افراد مشکلساز و آسیبزا شویم و با آنها وارد رابطهی عاطفی شویم. سپس روش درست تعامل با چنین افرادی را از منظر روانشناسان بررسی میکنیم. با ما همراه باشید.
یک ضربالمثل قدیمی هست که میگوید: «عشق کور است.» روانشناسان هم معتقدند که ما واقعاً در مورد کسی که عاشق او میشویم، حق انتخاب چندانی نداریم.
برخی به عشق در نگاه اول معتقدند، برخی دیگر نیز نظریههای عاشقانهی خود را دارند. با این حال، وقتی که ما عاشق شخصی ناسازگار و مشکلساز میشویم، گاهی اوقات نمیتوانیم زیرساختهای روانی این انتخاب را به درستی تشخیص بدهیم.
در واقع وقتی که عاشق میشویم، این احساس را به زور به خودمان تحمیل نمیکنیم، بلکه این اتفاق خود به خود رخ میدهد. اما سؤال مهم این است که این اتفاق چگونه رخ میدهد؟
احساس ما به کسانی که دوستشان داریم و جذبشان میشویم از جایی نشأت میگیرد که معمولاً توجهی به آن نداریم، زیرا حس میکنیم دیگر اهمیتی در زندگی ما ندارد، اما حقیقت این است برخی تجربیات و اتفاقات در زندگی انسان از نظر روانی اهمیت زیادی دارند.
معیار انتخاب ما در مورد افرادی که دوستشان داریم و احساس میکنیم جذب آنها میشویم، ریشه در دوران کودکی ما دارد.
تجربیات ما در دوران کودکی، ما را به سمت افرادی سوق میدهد که ویژگیهای رفتاری خاصی دارند.
ما در تمام طول حیات خود به دنبال کسانی هستیم که احساس عشقی را که در کودکی خود تجربه کردهایم، برایمان بازسازی میکنند و به ما کمک میکنند تا آن تجربیات عاطفی را دوباره احساس کنیم.
اما مسئلهی مهم این است که عشقی که اکثر ما برای اولین بار در دوران کودکی خود تجربه کردیم، به احتمال زیاد با مهربانی و محبت همراه نبوده است.
با توجه به این واقعیت روانشناختی، برخی از ما در بزرگسالی خود را در معرض روابطی قرار میدهیم که با جنبههای دردناکی همراه است.
در حقیقت تجربه کردن خشونت خانگی، کودکآزاری، افسردگی والدین، عدم دریافت محبت کافی از سوی والدین، از دست دادن والدین در سنین کم و تجربیات دردناک دیگر باعث میشود وقتی که به بزرگسالی میرسیم، دنیا را به شکل متفاوتی ببینیم.
تحقیقات روانشناسان نشان میدهد که در مورد روابط عاطفی ما صرفاً به دنبال شریکی خوب و مهربان نیستیم، بلکه بیشتر به دنبال فردی هستیم که تجربیات و رویدادهای عاطفی دوران کودکیمان را برایمان بازسازی کند.
این نیاز روانی باعث میشود افرادی که ممکن است واقعاً لایق محبت ما باشند را نادیده بگیریم و بر اساس تجربیات دوران کودکیمان، دست به انتخابهایی بزنیم که ممکن است چندان به صلاح ما نباشد و گاهی حتی برای ما آسیبزا باشند.
برخی از ما به چنین افرادی توصیه میکنیم که شریک آزارگر و سمی خود را ترک کنند و به دنبال فردی با ملاحظهتر باشند که لیاقت عشق و علاقهی آنها را داشته باشد.
اما حقیقت این است که این کار غیرممکن است، زیرا ما نمیتوانیم به شکلی جادویی ناگهان به احساسمان نسبت به کسی پایان دهیم و عاشق فردی با شخصیت سالم شویم.
در چنین روابطی بهجای اینکه ما از این افراد آزارگر بخواهیم که رفتار خود را اصلاح کنند، این خودمان هستیم که شروع به انطباق دادن رفتارمان با آنها میکنیم.
در واقع ما به این شرکای آزارگر و سمی به همان روشی پاسخ میدهیم که در دوران کودکی خود به والدین آزارگرمان پاسخ میدادیم.
در مورد همسر عصبانیتان که صدای خودش را بلند میکند و همیشه به شما صدمه میزند، شما احساس گناه و مقصر بودن میکنید، درست همانند همان احساس گناهی که در دوران کودکیتان با والدین خشمگینتان تجربه میکردید.
در چنین مواقعی ما اخم میکنیم، ساکت میمانیم و احساس میکنیم که همهی این مسائل تقصیر ماست، درست مانند زمانی که یک کودک بودیم. اما از سوی دیگر این مسأله باعث ایجاد کینه نسبت به طرف مقابل در قلب ما میشود.
ما نمیتوانیم الگویی را که به واسطهی آن به دیگران علاقهمند میشویم و عاشق آنها میشویم را تغییر دهیم. تنها چیزی که ما میتوانیم تغییر دهیم این است که نسبت به رابطه رویکردی سازندهتر داشته باشیم و نسبت به خودمان و طرف مقابل با ملاحظه تر رفتار کنیم.