در میانه ی جنگ رمضان با دشمن آمریکایی و صهیونیستی، ایمیلی از یکی از همکاران دانشگاه صنعتی شریف به دستم رسید که مطالبی در خور گفتگو در آن بود. بر آن شدم که ایمیل ایشان و پاسخ خود را در این پست تدوین کنم و به اشتراک بگذارم. برای تاریخ و برای آیندگان: (تاریخ نگارش نامه ها اواخر تیرماه 1405 است)
من این ایمیل را خصوصی برای شما دو نفر میفرستم.
1- من از دست جمهوری اسلامی دلم خون است ولی تلاش میکنم این باعث کینه نشود تا در این شرایط جنگی اشتباهی خدایی ناکرده راضی به ضربه به جمهوری اسلامی شوم چرا که معتقدم در این شرایط جمهوری اسلامی از ایران جدا نیست.
2- من علیرغم اختلاف نظر بعضا 180 درجه با شما و برخلاف بعضی همفکرانم که شما را با ادبیات نامهربانانه خطاب میکنند شما را وطن پرست و دارای هوش و ذکاوت و قدرت تحلیل میدانم و معتقدم جمهوری اسلامی بدست افرادی مثل شما میتواند مسیر درستش را پیدا کند اگر شما تحلیل درستی داشته باشید و اگر نظر همه مردم را در نظر بگیرید.
3- من شما را طرفدار مقاومت و خودم را طرفدار صلح میدانم. نه شما با صلح مخالفید و نه من با مقاومت مخالف. صرفا تحلیلهای متفاوتی از اوضاع و احوال داریم.
4- به نظرم میرسد بسیاری از طرفداران صلح، منتقد یا مخالف و یا حتی معاند جمهوری اسلامی هستند. بعد از موافقت نظام با توافق امضا شده توسط ترامپ و پزشکیان، قاعدتا این توافق نظام و حاکمیت بوده و باید همه پشت آن میایستادیم و البته نقد مشفقانه (و شاید مخفیانه) از آن میکردیم. طبعا ما طرفداران صلح در دفاع از حاکمیت قرار گرفتیم. من دو چیز را نمیفهمم. اول اینکه چرا بسیاری از طرفداران مقاومت به مخالفت علنی و شدید با آن پرداختند (کاری که اگر در شرایط مشابه طرفداران صلح میکردند و به خیابان میآمدند ضد نظام تلقی میشدند- در ضمن دقت کنید شرایط با برجام متفاوت بود و ما عملا در جنگ بودیم و در شرایط جنگی قاعدتا مخالفت با تصمیمهای حاکمیت قابل تحمل نیست). دوم اینکه که چرا رهبری نظام به جای اینکه پیامی بدهد که یک صدایی را نشان دهد؛ با آن "علیالاصول" عملا هم به دنیا نشان داد حاکمیت یک صدا نیست و شاید باعث تحریک طرفداران مقاومت شد تا با توافق مخالفت کنند. به نظر من رهبری باید در نامه خود مینوشت که من علیرغم اینکه نظر دیگری داشتم ولی با نظر 11 نفر از 12 نفر شعام، این تصمیم را گرفتم و مسئولیت آن را نیز میپذیرم و از همه میخواست از آن حمایت کند و اگر هم میدانست که امریکا باز هم زیر میز میزند اجازه مذاکره و توافق نمیداد (مگر رهبری چند بار باید مسئولین را بیازماید؟). من میدانم شما احتمالا در ذهنتان هم احتمال خطای ولی فقیه را نمیدهید و (با عرض معذرت) به خودتان اجازه نقد او را نمیدهید، ولی به نظر من رهبری خطای فاحشی با این کار کرد. من این اختلاف نظر جدی در برجام را هم با شما دارم که معتقدم 100 در 100 مسئولیت برجام با رهبر شهید است، چه برجام خوب باشد چه خسارت محض.
5- من ایران را در خطر میبینم و در همه تحلیلهای خودم شک میکنم. من نه بدنبال نابودی اسرائیل هستم و نه میخواهم امپریالیسم را شکست دهم. من فقط میخواهم ایران عزیزمان آسیب نبیند. الان واقعا نمیدانم چکار باید کرد. از شما خواهش میکنم به این فکر کنید که شاید اکثریت مردم مثل من فکر میکنند. من حاضرم با شما چند روز برویم و در بین مردم بگردیم تا به شما ثابت کنم ما مردم غیرمبعوث از شما مردم مبعوث بیشتریم. بنابراین حتی اگر حق هم با شما باشد، بالاخره باید نظر ما را هم در نظر بگیرید.
6- من حرفم این نیست که باید تسلیم شویم ولی من قدرت مقابله با جنایتکاران اسرائیلی و امریکایی را نمیبینم. من امروز این تحلیل را در جایی دیدم و میترسم درست باشد:
(آمریکا به این زودی ها به شمال حمله نخواهد کرد. تجربه جنگ عراق و جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه نشان داده است که حمله به تهران کلید موافقت جمهوری اسلامی با ترک مناقشه است. یادمان هست که تا زمانی که موشکهای صدام به تهران نرسیدند شعار امام خمینی «اگر این جنگ بیست سال هم طول بکشد» بود. بعد از اولین حمله به تهران ۴ ماه هم طول نکشید.پس تا زمانی که تهران را نمی زند، تمایلی به پایان حمله ها ندارد. تا آن زمان فرصت دارد که جنوب را به شکلی که میخواهد نابود کند. هر وقت نیاز به توقف داشته باشد چند حمله به تهران خواهد کرد. آن زمان دیگر جمهوری اسلامی برگ برنده ای در دست برای و مذاکره نخواهد داشت.)
من میدانم اصولا چارچوب فکری ما با شما متفاوت است ولی خواهش میکنم اولا با نگاه ما هم به قضایا نگاه کنید و ثانیا دلیلی برای ما بیاورید که مقاومت چاره ساز است. من میترسم مقاومت ما مثل مردم غزه باشد که آخر سر به سرزمینی با تلی از خاک خواهیم رسید. من اگر به این نتیجه برسم که تنها راه مقاومت است با تمام وجودم از آن حمایت خواهم کرد.
ارادتمند
ممنون از صرف وقت و عذر از تاخیر در پاسخ گویی.
چند نکته به اختصار عرض میکنم.
سالهاست که تصمیم گرفته ام در مورد اشخاص به سرعت قضاوت نکنم و قضاوت را عمدتا و در وهله ی اول معطوف به گفتارها و کردارها کنم. (موضوع تکرار و اصرار به اشتباه توسط اشخاص مقوله ای جداگانه است.)
واژه ی مقامت در مقابل صلح نیست. واژه ی مقاومت در مقابل مقاومت نکردن و تسلیم شدن است. در این مرحله از تاریخ کشور و با در نظر گرفتن نزدیک به 8 دهه تاریخ تعاملات با ایالات متحده، خصوصا دهه ی اخیر، تسلیم شدن را روشی مناسب برای رسیدن صلح نمیدانم. ضمن اینکه با توجه به تجربه ی تاریخی، مقاومت نکردن (و تسلیم شدن) به عنوان روشی برای رسیدن به صلح پایدار، به دلایل بیشتر و محکمتری نیاز دارد تا روشی که در همین مدت سه چهار ماهه نتایج بهتری نشان داده است.
در تشیع و در نظام فکری ولایت فقیه، توزیع مسولیتها مفصل تر از آن است که در این کوتاه بنگنجد. اما به اختصار عرض میکنم که به طور کلی ولی فقیه بر خلاف امام، معصوم نیست و ممکن است، خطا کند. امام شهید (ره) در مورد یکی از مواردی که خودشان خطا کرده بودند (بحث توصیه به سیاست کاهش جمعیت در زمان اقای هاشمی) صراحتا اظهار کردند که اشتباه کرده اند. ایشان در زمان خود بارها نقدهای مختلف را می شنیدند و در بسیاری موارد سیاست خود را اصلاح میکردند. این نشان از این دارد که باب نقد عالمانه ولی فقیه باز است. بنده شخصا از کسانی هستم که در مورد اعلام عمومی حکم فقهی ایشان مبنی بر حرام بودن ساخت تسلیحات هسته ای به ایشان نقد داشتم و برای ایشان هم این مطلب را نوشتم و ارسال کردم. اما از بعد شرعی، در باب تمکین به نظر ولی فقیه و حتی مرجع تقلید (حتی اگر او اشتباه کند) فرد تبعیت کننده مسولیت شرعی ندارد.
از سوی دیگر، رویه ی امام شهید (ره) این بود که در مواردی که منتخبین مردم صراحتا با شعار یا وعده ی مشخصی به پذیرش مسولیت میرسیدند، از مداخله ی قهری در آن امور خاص پرهیز میکردند. برای مثال، در مساله ی حجاب در زمان اقای پزشکیان که مشخصا مردم به این طرز فکر (که از قضا حتی خلاف صریح قرآن است) رای دادند، دستور به عدم مداخله ی قهری نیروهای تحت فرمان ایشان دادند. در مورد برجام هم رویه ی ایشان همین بود چرا که حسن روحانی دقیقا و صریحا با همین شعار توافق و مذاکره با کدخدا و وابستگی آب خوردن مردم به تمکین به قدرت آمریکا رای آورد و مجلس شورا نیز به برجام رای داد. صد البته در این موارد رهبری در جهت ارشاد و رشد فکری و عبرت آموزی مردم نظر خود را اظهار میکردند، اما نقش مسدود کننده نخواهد داشت. به نظر میرسد این همان رویه ای است که امیرالمومنین (ع) در قبال مردم داشتند. یعنی جایی که محرز شده است که قاطبه ی مردم از یک ایده (ی نادرست) حمایت میکنند، ظاهرا اولویت ولی فقیه با ارشاد و رشد دادن مردم است نه تحمیل.
به اعتقاد من، تاریخ در مورد اینکه «مسولیت» این گونه تصمیمات که منجر به خسارتی برای کشور شده باشد، همانگونه قضاوت خواهد کرد که در قضیه ی حکمیت در مورد امام معصوم و مردم.
شخصا در این جنگ کنونی نمیتوان (و لذا نباید) اهداف غیر واقع بینانه از قبیل نابودی اسراییل و چیزهایی شبیه به این را هدف گذاری کرد. اما رسیدن به امنیت پایدار (اطمینان از عدم تحمیل جنگ بعدی توسط دشمن در کوتاه مدت) هدفی است که نه تنها دست یافتنی است بلکه بدون آن، بی شک مجددا جنگ بعدی با تجهیز و امکانات و اطلاعات بیشتر به ما تحمیل میشود. این دقیقا «هدف گذاری» متفاوت است که واژه ی مقاومت را از جنگ طلبی (یا توسعه طلبی) متمایز میکند و واژه ی تسلیم را به جنگ طلبی و تحریک دشمن برای حمله ی مجدد نزدیک میکند. (در مورد رخدادهایی که منجر به اتمام جنگ 8 ساله شد گزارشات متنوعی وجود دارد. اما به اعتقاد من امام (ره) هم اگر به این جمع بندی نمیرسیدند که تداوم جنگ برای تثبیت صلح پایدار ضروری است، به اینکار ادامه میداند. والله اعلم. ایشان هرگز عباراتی از قبیل «راه قدس از کربلا میگذرد» که توسط مرحوم منتظری اظهار شده بود یا «جنگ جنگ تا پیروزی» را بیان نکرد. ایشان فرمود «جنگ جنگ تا زمانی که فتنه نباشد» که ترجمه ی آیه ای از قرآن است و «فتنه» در ادبیات فقهی همان جنگ است. البته ایشان بر این باور بود که فتنه تا وجود کفر در عالم ادامه خواهد داشت و از نگاهی دیگر جنگ ابدی خیر و شر یا اسلام و کفر برای آینده در جریان خواهد بود.)
برخلاف آنچه به نظر میرسد، اظهار نظر کردن در مورد آینده ی جنگ جاری ساده نیست. اما چند نکته ی کلی را میتوان گفت.
جنگ دوطرف دارد، یعنی ضمن اینکه دشمن ما و متحدانش قوی و بودجه ی نظامی و تسلیحاتی بیشتر از 200 تا 300 بیش از ما دارند، طرف ایرانی هم اهرمهای قوی و موثری دارد که جنس آن به شکل نقدی قابل محاسبه نیست اما اثربخشی آن میتواند از بودجه ی نظامی دشمن بیشتر باشد.
باید بپذیریم که اطلاعات ما در مورد متغیرهای متخلفی که در این جنگ تعیین کننده است کامل نیست. لذا است که باید بپذیریم که اظهار نظر قاطعانه در مورد مسایلی که مبهم است نکنیم. همچنین بپذیریم که افراد تصمیم گیر اطلاعاتی که دارند از ما بیشتر است و لذا باید ضمن اینکه نقدهای خود (با لحاظ کردن نقص اطلاعاتی خودمان) را منعکس میکنیم، نباید اتحاد عمومی حول محورهای تصمیم گیری را خدشه دار کنیم. (مگر این که خیانت تصمیم گیران محرز شود مثل مورد بنی صدر.)
عمیقا بر این باورم که در هر برهه از زندگی انسانها و ملتها، بیش از آنچه رسیدن به اهداف مهم باشد، عمل به وظیفه مهم است. حتما هدف گذاری درست برای تصمیم گیران مهم است ولی عمل به وظیفه توسط آحاد مردم مهم تر است. صد البته، عمل به وظیفه (در مورد ما مقاومت در برابر دشمنی که دوبار در یکسال به ما حمله کرده و کودکان ما را به قتل رسانده، تا زمانی که مطمان شویم نمیتواند حمله ی دیگری را تدارک کند) سخت و پرهزینه هست. اما به تجربه، هزینه ی مقاومت نکردن و تسلیم در برابر دشمن بی شک بیشتر است. (سوریه، لیبی، عراق و افغانستان)
در مورد قضاوت شما در خصوص عملیات 7 اکتبر همینقدر بگویم که اطلاعات همه ی ما از این رخداد و شرایط حاکم بر غزه قبل و بعد از 7 اکتبر، ناقص است و فقط نتایج روی زمین را نگاه میکنیم. بیشتر افراد بر این باورند که غزه در حال قورباغه پز شدن و اضمحلال به دلیل فروپاشی اقتصادی و محاصره ی طولانی مدت بود و دیر یا زود توان حماس برای حفظ غزه از میان میرفت. در عین حال، آخرین آمارگیری که در ایالات متحده از جوانان زیر 24 سال شده است حاکی از آن است که 60 درصد آنها میان حماس و اسراییل، اولی را انتخاب میکنند. والله اعلم.