سلام. بگذارید این موضوع را با یک مثال ساده و قابل لمس توضیح بدهم. فرض کنید میخواهیم کیفیت یک خودرو را تست کنیم. برای تست موتور، نیازی نداریم کل خودرو را در جاده ببریم. میتوانیم موتور را روی یک پایه قرار دهیم و آن را به صورت جداگانه تست کنیم. در دنیای نرمافزار، به این کار میگوییم Mocking.
Mocking یعنی جایگزین کردن یک بخش واقعی از کد با یک نسخه ساختگی و کنترل شده در زمان تست. این کار را انجام میدهیم تا تستهایمان:
وابسته به منابع خارجی نباشند (مثل اینترنت، دیتابیس، یا ساعت سیستم)
سریع اجرا شوند
قابل پیشبینی و تکرارپذیر باشند
فقط منطق خودمان را تست کنند، نه منطق کتابخانههای دیگر را
فرض کنید یک تابع داریم که از یک ماژول دیگر برای ارسال ایمیل استفاده میکند:
javascript
// services/emailService.js import { sendEmail } from './emailProvider'; export function notifyUser(email) { const result = sendEmail(email, 'خوش آمدید'); return result.success; }
در زمان تست، ما نمیخواهیم واقعا ایمیل بفرستیم. پس ماژول emailProvider را به صورت ساختگی در میآوریم:
javascript
// tests/emailService.test.js import { notifyUser } from './emailService'; import * as emailProvider from './emailProvider'; // این کار باعث میشود که تابع sendEmail یک نسخه ساختگی بگیرد jest.mock('./emailProvider'); test('وقتی ایمیل با موفقیت ارسال شود، true برمیگرداند', () => { // نسخه ساختگی را طوری تنظیم میکنیم که همیشه موفق باشد emailProvider.sendEmail.mockReturnValue({ success: true }); const result = notifyUser('[email protected]'); expect(result).toBe(true); }); test('وقتی ایمیل با خطا مواجه شود، false برمیگرداند', () => { emailProvider.sendEmail.mockReturnValue({ success: false }); const result = notifyUser('[email protected]'); expect(result).toBe(false); });
نکته کلیدی این است که ما واقعا کاری به نحوه کار sendEmail نداریم. فقط میخواهیم بدانیم که تابع خودمان در شرایط مختلف چه رفتاری از خود نشان میدهد.
این مورد در برنامههای React و Next.js بسیار رایج است. فرض کنید یک کامپوننت داریم که اطلاعات کاربر را از سرور میگیرد:
javascript
// components/UserProfile.jsx import { useEffect, useState } from 'react'; import axios from 'axios'; export function UserProfile({ userId }) { const [user, setUser] = useState(null); const [loading, setLoading] = useState(true); useEffect(() => { axios.get(`/api/users/${userId}`) .then(response => { setUser(response.data); setLoading(false); }); }, [userId]); if (loading) return <div>در حال بارگذاری...</div>; return <div>{user?.name}</div>; }
برای تست این کامپوننت، هرگز نباید به سرور واقعی متصل شویم. به جای آن، axios را با یک نسخه ساختگی جایگزین میکنیم:
javascript
// tests/UserProfile.test.jsx import { render, screen } from '@testing-library/react'; import axios from 'axios'; import { UserProfile } from './UserProfile'; // کل کتابخانه axios را با نسخه ساختگی جایگزین میکنیم jest.mock('axios'); test('پس از دریافت اطلاعات، نام کاربر را نشان میدهد', async () => { // تنظیم پاسخ ساختگی برای درخواست GET const mockUser = { id: 1, name: 'علی رضایی' }; axios.get.mockResolvedValue({ data: mockUser }); render(<UserProfile userId={1} />); // ابتدا باید متن بارگذاری را ببینیم expect(screen.getByText('در حال بارگذاری...')).toBeInTheDocument(); // سپس منتظر میمانیم تا نام کاربر ظاهر شود const userName = await screen.findByText('علی رضایی'); expect(userName).toBeInTheDocument(); // اطمینان از اینکه درخواست با آدرس درست زده شده expect(axios.get).toHaveBeenCalledWith('/api/users/1'); });
این مورد یکی از چالشبرانگیزترین موارد است چون تاریخ و زمان همیشه در حال تغییر هستند. فرض کنید یک تابع داریم که تخفیف ویژه را بر اساس روز هفته محاسبه میکند:
javascript
// utils/discount.js export function getSpecialDiscount() { const today = new Date(); const day = today.getDay(); // 0 = یکشنبه, 6 = شنبه if (day === 5) { // جمعه return 0.3; // تخفیف ۳۰ درصدی } return 0.1; // تخفیف معمولی ۱۰ درصدی }
برای تست این تابع، باید بتوانیم تاریخ را کنترل کنیم. در جاوااسکریپت، این کار را با جایگزین کردن Date اصلی انجام میدهیم:
javascript
// tests/discount.test.js import { getSpecialDiscount } from './discount'; // قبل از همه تستها، یک تاریخ ثابت تنظیم میکنیم beforeAll(() => { // تاریخ را روی یک جمعه خاص تنظیم میکنیم jest.useFakeTimers(); jest.setSystemTime(new Date('2026-08-15')); // این تاریخ یک شنبه است }); afterAll(() => { // بعد از تستها، حالت عادی را برمیگردانیم jest.useRealTimers(); }); test('در روزهای جمعه تخفیف ویژه اعمال میشود', () => { // برای این تست، تاریخ را روی جمعه تنظیم میکنیم jest.setSystemTime(new Date('2026-08-14')); // این تاریخ جمعه است const discount = getSpecialDiscount(); expect(discount).toBe(0.3); }); test('در روزهای غیر جمعه تخفیف معمولی است', () => { jest.setSystemTime(new Date('2026-08-15')); // شنبه const discount = getSpecialDiscount(); expect(discount).toBe(0.1); });
یک توسعهدهنده ارشد در بحث Mocking به این موارد توجه میکند:
اول: همیشه از تستهای واقعی در کنار تستهای ساختگی استفاده میکند. مثلا یک تست مجزا برای اتصال واقعی به API دارد که هر شب اجرا میشود.
دوم: زیاد Mock نمیکند. اگر چیزی خیلی ساده است، نیازی به ساختگی کردن ندارد.
سوم: کد را طوری مینویسد که Mock کردن آسان باشد. مثلا وابستگیها را به جای اینکه داخل تابع بسازد، به عنوان پارامتر یا از طریق تزریق وابستگی دریافت میکند.
چهارم: در Next.js با App Router، برای تست کردن Server Components از mock کردن ماژولهای سروری استفاده میکند و برای Client Components از mock کردن fetch یا axios.
پنجم: همیشه بعد از هر تست، mockها را پاک میکند تا تست بعدی تحت تاثیر قرار نگیرد (jest.clearAllMocks()).
در پاسخ به مصاحبهکننده، این را هم اضافه کنید که هدف از Mocking، تست کردن منطق کسب و کار است، نه تست کردن کتابخانههای شخص ثالث یا سرویسهای خارجی. اگر مجبور هستید خیلی از چیزها را Mock کنید، احتمالا طراحی کد شما مشکل دارد و باید وابستگیها را کاهش دهید.