(مجله آذر، انجمن اسلامی دانشجویان پیشرو، دانشگاه تربیت مدرس)
سید محمدرضا متقی
دانشجوی دکتری حقوق عمومی
«مراقب باش سیاسی نشی»، «سیاست آخر و عاقبت نداره»، «سیاسی بشی از کارو زندگی میافتی» و... شاید از این جملات زیاد شنیده باشید؛ بالاخص زمانی که برای اولین بار قرار بود پا در نهادی به نام دانشگاه بگذارید. نکته جالب آن است که از دهه بیست تا کنون این جملات تکرار میشود و گویی قرار است سالیان سال هم تکرارش ادامه یابد. گویندگان این جملات اصولا آدمهایی بودهاند که در زندگی شما چهرهای دلسوز دارند و قاعدتا خیرخواه شما هستند. جالبتر آنکه گاهی حتی پیش از سایر توصیهها، مانند نگشتن با دوست ناباب و معتاد نشدن و... این این نصایح به گوشتان میخورد. اما واقعا دلیل آن چیست؟ چرا باید از سیاسی شدن ترسید؟ مگر دانشجوی سیاسی چه کار میکند که خانوادهها و عزیزانش را اینگونه به دلهره میاندازد؟
واقعیت
آن چیزی که در جامعه شاهد آن هستیم خبر برخوردهای متعدد با فعالان دانشجویی، سیاسی، اجتماعی، محیط زیستی و... است؛ برخوردهای نهادهای امنیتی و قضایی که منجر به بازداشتها، زندانها و... میشود. رصد همین اخبار یکی از عواملی است که خانوادهها را از فعالیتهای دانشجویان نگران میکند. روند موجود در نهایت کار را به جایی خواهد رساند که اگر دانشجو بخواهد برای تمیز کردن بخشی از جنگلی هم اقدام کند با ممانعت خانوادهاش روبهرو میشود و لاجرم در صورت اصرار، این کار را مخفیانه انجام خواهد داد.
تصور از واقعیت
در مقوله «مدیریت افکار عمومی» تفکیکی میان «واقعیت» و «تصور از واقعیت» وجود دارد. این تفکیک بدین معناست که میان چیزی که در واقع رخ میدهد و چیزی که ذهن نسبت به حجم، نفوذ، کثرت و... آن میاندیشد تفاوت وجود دارد. به طور مثال میان ناامنی و احساس ناامنی تفاوت وجود دارد. مورد اول توسط آمار مشخص میشود و مورد دوم به وسیله افکارسنجی (به صورتی که میتواند برعکس آمار باشد). هدف این متن از بیان این مطلب آن است که بگویم میزان برخورد با دانشجویان سیاسی و تاثیرات منفی فعالیت سیاسی بر زندگی فردی و حرفهای یک دانشجوی بسیار کمتر از انگاره تصوری از این موارد است. حال باید پرسید چرا این انگاره توانسته در جامعه نفوذی به این گستردگی پیدا کند؟
من، رسانه و قدرت میخواهیم!
میتوان سه عامل را در این حیطه دخیل دانست. اول از همه خود ما دانشجویان هستیم. ما برای آنکه بتوانیم سرمان را بالا بگیریم و نگوییم نسبت به برخی مسائل سکوت کردهایم یا ترسیدیم که فریاد سردهیم، پای نهادهای انضباطی و حتی امنیتی را به میان میکشیم. در کشوری که مراجع رسیدگی و احضار زیاد است و نهادهای متعددی به هر بهانهای میتوانند افراد را بازجویی، بازداشت و... کنند این بیان یکی از سادهترین راهها برای جبران بیعملی برخی از فعالان دانشجویی است.
مورد دیگر تبلیغات رسانهای و اصطلاحا «داغ کردن خبر» توسط بنگاههای خرد و کلان خبریست؛ به صورتی که گاهی برخوردها را آنچنان در نمایش افکار عمومی قرار میدهند که هر بینندهای را هراسان میکند و به جای آنکه برای مقابله با ظلم وی را بشوراند، به این نتیجه میرساند که نباید به سمت فعالیت در آن حوزه رفت.
اما فارغ از دو مورد قبلی که یکی زاده ناتوانی و دیگری عدم آگاهی درست مبانی مبارزات مدنی بود، گروه سوم کاملا با برنامه، با هدف زمین زدن جریانهای سیاسی، اجتماعی و... وارد میدان شدهاند. نهادهای قدرت با رسانههای صوتی، تصویری، مکتوب و... گسترده خود (چه رسمی و چه غیررسمی و چه رسانههای در ظاهر دشمنی که در واقع عامل آنها هستند) در کنار نیروهای سرکوبگر میکوشند انگاره پرهزینه بودن فعالیت را تقویت کنند و نهایتا باعث آن شوند بازداشت یک تن بتواند تاثیر صدها بازداشت و برخورد قهری را داشته باشد. میوه این رفتار آن میشود که مخالفان ترسیده و منفعل میشوند و در نهایت همراهان و یاران قدرت در فضای مورد بحث، صاحب تفوق شده و عنان امور را به دست میگیرند و اصطلاحا «جنبش را توسط جنبشیها مدیریت میکنند»
واقعیت، حلّال مشکلات
به نظر میرسد برای حل این بحران که گریبانگیر جامعه شده و مانع نشاط و جوششهای اجتماعی میشود، میتوان سه گام را در پیش گرفت که هر سه در یک عبارت خلاصه میشوند: «به نمایش گذاشتن واقعیت».
برای شرح آن باید گفت در این طریق لازم است در گام اول بپذیریم قهرمان نیستیم و گاهی اشتباه و کوتاهی کردهایم، گام دوم به انتشار اخباری که از صحت آن آگاه نیستیم دست نبریم و گاه آخر ریشه و اهداف انتشار اخبار را دریابیم و بعد آنها را باور کنیم. با این سهگام میتوان امید داشت از این چرخه رعب و وحشت رهایی یابیم.