
?سه اقتصاددان مشهور در مقاله مشترکی در نشریه اکونومیست درخواست کردند که برای کنترل پاندمی کرونا حقوق مالکیت معنوی تولیدات دارویی و واکسنهای کرونا تعلیق شود.
?ساخت سریع واکسن کووید ۱۹ توسط شرکتهای پیشرو شاهکاری تکنولوژیک محسوب می شود که ماحصل تلاش بخش خصوصی و حمایتهای گسترده ای است که در بخش عمومی از تحقیقات در این زمینه حاصل شده است.با این حال تا زمانیکه به توزیع عادلانه واکسن در سراسر جهان نرسیم به نظر این نوآوری ها بی فایده محسوب می شوند. با وجود این شکاف عمیق در توزیع واکسن که اکثریت آن سهم چند کشور ثروتمند شده است و عموم کشورهای دیگر محروم از آن هستند نگرانی ها از طولانی شدن این پاندمی افزایش یافته است.انواع جهش یافته این بیماری نیز تلاشهای موجود را با چالشهای جدیدی مواجه ساخته است. به عقیده نویسندگان این "آپارتاید واکسن" می تواند منجر به فاجعه های اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی در سراسر جهان گردد.براساس تخمین های موجود در صورت لغو حقوق مالکیت معنوی این واکسنها ، ۶۰٪ جمعیت جهان امسال و مابقی جمعیت جهان نهایتا در آخر سال ۲۰۲۲ واکسینه خواهند شد. در صورت ارائه دانش فنی ده ها کمپانی در سراسر جهان آماده تولید میلیون ها دوز از این واکسن ها هستند.این در حالیکه است که سه شرکت مشهور فایزر، استرازنکا و جانسوس اند جانسون حتی نتوانسته اند به تعهدات خود در تامین واکسن برای کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی عمل کنند.برخلاف توصیه سازمان بهداشت جهانی در اولویت دهی به واکسیناسیون کادر بهداشتی و درمانی این کمپانی ها به استراتژی واکسیناسیون عمومی کشورهای خود پرداخته اند.
? حال ممکن است این سوال پیش بیایید که تکلیف حقوق مالکیت معنوی که بدون تردید از موتورهای محرکه انقلابهای صنعتی بوده است و میلیونها دلار سرمایه گذاری های بخش خصوصی در ثبت اختراع ها و نوآوری های جدید چه می شود؟ در صنعت داروسازی که تولید داروهای جدید هزاران میلیون دلار هزینه دارد ، تضمین حقوق مالکیت معنوی ضروری است و بدون تردید بدون حمایت از مالکیت معنوی ، اقتصاد مدرن نمی تواند کار کند. چرا که در غیر این صورت انگیزه کمی برای نوآوری باقی می ماند. نوآوران باید بتوانند بخشی از ارزش چیزی را که خلق کرده اند بدست آورند. اما حتی پیش از پاندمی کرونا هم بحث های داغی پیرامون مالکیت معنوی در جریان بود. برای مثال آیا کشورهای فقیر باید از الزامات ثبت اختراع مستثنی شوند تا بیمارانشان بتوانند به داروهای ضد ایدز ، کرونا و دیگر بیماریها دست یابند؟ آیا نرم افزارهای کامپیوتری باید رایگان شوند؟
هر روشی که انتخاب شود کاستی هایی خواهد داشت. مسئله اصلی یافتن توازنی مناسب است. اما یک چیز مسلم است: منافع حاصل از اعطای پاداش ثبت اختراع باید از هزینه هایش بیشتر باشد. می توانیم با نظریه پردازی از پشت میز و بدون در نظر گرفتن دنیای واقعی، سنجش واقعی هزینه ها و منافع این تصمیمات را به فراموشی بسپاریم. بنابراین براساس معیار هزینه - فایده ، تداوم حمایت از مالکیت معنوی در برخی موارد توجیه ناپذیر است. آنالی ساکسنیان در کتاب "برتری منطقه ای " مهمترین دلیل موفقیت دره سیلیکون را در فرهنگ تحرک و به اشتراک گذاری ایده ها می داند. مختصات فنی دره سیلیکون "بهترین ایده را اموال مشترک و عمومی می دانند" . اما هیچ میزان کاملی برای حمایت از مالکیت معنوی وجود ندارد. اینکه حمایت از مالکیت معنوی باید قوی باشد یا ضعیف بسته به شرایط دارد. در این موارد دولتها می توانند حق و حقوق مربوط به این نوآوری را بخرند و سپس حق اختراع را در عرضه عمومی عرضه کنند و به همه مردم اجازه استفاده رایگان را بدهند.
?از دیگر سو این بحث وجود دارد که آیا می توان در شرایط ظهور چنین پاندمی هایی کالاها و خدمات بهداشتی مرتبط با آن را کالایی عمومی به حساب آورد. یعنی کالاهایی که اولا غیر رقابتی هستند و دوم اینکه همه می توانند از آن به رایگان استفاده کنند. به این مفهوم که هیچ حق مالکیتی در کالاهای عمومی وجود ندارد. سود حاصل از آن همگانی است و نمی توان آن را به بازار سپرد. همانند لذت از هوای پاک ،امنیت حاصل از نیروی پلیس ، مراقبت های درمانی و حق تحصیل و نهایتا ریشه کن کردن بیماری های مسری که منافع گسترده ای برای جامعه دارد. همچنین حقوق مالکیت معنوی در سطح جهانی توسط توافق نامه ای در سازمان تجارت جهانی کنترل می شود. در این توافق نامه پیش بینی شده که در موارد استثنایی همچون پاندمی کووید ۱۹ با پیشنهاد گروهی از کشورها می توان درخواست معافیتهای ویژه ای را کرد. لذا بنابر نظر مخالفان حقوق مالکیت معنوی ،اول اینکه این توافق نامه هرگز برای استفاده در طول بیماری های همه گیر طراحی نشده است و استثناهای کلی در گذشته وجود داشته تا اطمینان حاصل شود که مانعی برای سلامت عمومی نیستند ، مانند استثنا در تولید پنی سیلین در طول جنگ جهانی دوم. دوم اینکه تحقیق و توسعه و نوآوری های موجود در برابر اپیدمی های این چنینی هرگز به انگیزه های کلاسیک مبتنی بر بازار مانند حق ثبت اختراع نبوده است . بلکه بودجه تحقیقات دولتی و تعهدات پیش خرید دولتها انگیزه اصلی در این نوآوری ها بوده است. برای مثال در برابر ابولا ، تحقیق و توسعه بدون سرمایه گذاری عمومی اتفاق نمی افتاد و اکنون دوباره درباره کووید ۱۹ که سرمایه گذاری های عظیم عمومی باعث تسریع و کاهش ریسک تلاش های صنعت دارو شده است ، این مسئله وجود دارد . فقط در آمریکا ۱۲ میلیارد دلار از ثروت عمومی در شش کمپانی واکسن سازی سرمایه گذاری شده است. در تولید واکسن استرازنکا تقریبا ۹۷٪ از منابع عمومی استفاده شده است.این یارانه ها و قراردادهای پیش خرید ریسک سرمایه گذاری ها را در این زمینه بسیار کاهش داده است. همین امروز هم شرکت های دارویی بازگشت سرمایه قابل قبولی را داشته اند. برای مثال درآمد شرکت فایزر از فروش واکسن ۱۵ میلیارد دلار پیش بینی شده است که برابر کل درآمد شرکت در دهه قبل است.
?این حال حفظ این دانش در بخش خصوصی فقط غیراخلاقی نیست ، بلکه هدف اصلی سرمایه گذاری عمومی را که مقابله با بحران است ، از بین می برد. کووید ۱۹ یک وضعیت اضطراری اقتصادی و بهداشتی جهانی است. این پایان نخواهد یافت مگر اینکه ما جرات داشته باشیم از راه حل های جدید برای اشتراک دانش و همکاری برای برآوردن نیازها و تأیید انسانیت خود استفاده کنیم.