اصول یک سبک زندگی همه پسند چیست؟

بایدهای کلیدی یا اصولِ موضوعه‌ای که برای یک برنامه‌ریزی خوب-جهت رسیدن به یک سبک‌زندگی خوب- باید در نظر بگیریم کدام‌ها هستند؟ برای اینکه سبک‌زندگیِ غلطی طراحی نکنیم، چه بایدهایی را باید درنظر بگیریم؟ اساساً غلط یا درست‌بودن سبک‌زندگی را از کجا می‌توانیم بفهمیم؟

درجامعه‌ای که انواع و اقسام آدم‌ها-با گرایش‌ها و سلیقه‌های متنوع و سطح عقلانی مختلف- در آن زندگی می‌کنند، برای رسیدن به یک سبک‌زندگیِ درست، باید یک «قدر مشترک» را در نظر بگیریم. ما نمی‌توانیم اول، دین همه را درست کنیم بعداً برویم سراغ سبک‌زندگی! بلکه سبک‌زندگی به نوعی مقدمِ بر دین‌داری آدم‌ها است.

اگر بخواهیم جزئیات سبک‌زندگی را طراحی کنیم، خیلی کار می‌برد، اما می‌توانیم اول در کلیات به یک توافقی برسیم و بعد، هرکدام از خانواده‌ها، با در نظر گرفتنِ این کلیات، خودشان می‌توانند در خانه-برای جزئیات سبک‌زندگی- طر‌ح‌های قشنگ و برنامه‌های خلاقانۀ جالبی طرح‌ریزی کنند. آدم‌ها خیلی‌ جاها باید خلاقیت به خرج بدهند.

اهداف

این اصول موضوعه‌ای که برای سبک‌زندگی می‌خواهیم مطرح کنیم، بر اساس چه اهدافی است؟ اهداف سبک‌زندگی مد نظر ما چه چیزهایی است؟ ما را به کجا باید برساند؟

• ما را به «لذت بیشتر از حیات» برساند. (اگر آخرت هست، در آخرت، بیشتر لذت ببریم و اگر نیست، در همین دنیا بیشتر لذت ببریم)
• ما را به «قدرت بیشتر» برساند؛ قدرت روحی، جسمی، فکری، اجتماعی، قومی و...
• استعدادهای انسان را بیشتر شکوفا کند.

اصول موضوعه سبک زندگی

بعد از بیان اهداف، حالا برویم سراغ اصول موضوعه‌ای که برای رسیدن به یک سبک‌زندگی خوب باید در نظر بگیریم.

اصل اول: رسیدن به «دانش و تفکر منطقی و قدرت تحلیل عمیق»

• این «آگاهی و تفکر» یکی از نیازهای حیاتی انسان است، خداوند برای تفکر انسان خیلی ارزش قائل است. سبک‌زندگی ما نباید به‌گونه‌ای باشد که در آن تفکر و قدرت تحلیل نداشته باشیم!
• قرآن‌خواندن یکی از برنامه‌های سبک‌زندگیِ درست است، یکی از کارهای قرآن هم این است که «آدم را به تفکر وادار می‌کند» سبک‌زندگی باید طوری باشد که مدام دانش و قدرت تفکر و تحلیل منطقی و خلاقیت فکریِ ما افزایش پیدا کند. سبک‌زندگی‌ای که در آن موسیقی زیاد است و تلویزیون نگاه کردن زیاد است، کم‌کم باعث می‌شود آدم «کندذهن» شود!

از ویژگی های افراد مراقب آن است که گوش خود را وقف علم سودمند می کنند. ( حضرت علی (ع) ، خطبه متقین)

اصل دوم: سعی و تلاش و مقابله با راحت‌طلبی

• باید سبک‌زندگی من طوری باشد که در آن سعی و تلاش باشد، اگر در سبک‌زندگی‌ام دویدن و رنج نباشد غلط است؛ هم از نظر جسمی و هم از نظر روحی! آدم باید کار سخت انجام دهد و این از هفت‌سالگی شروع می‌شود. آدم باید با دشواری آشنا بشود و با زندگی کُشتی بگیرد!
• الان ببین چه سختی‌هایی را داری تحمل می‌کنی؟ البته سختی‌های منفعلانه را حساب نکن! سختی‌هایی را حساب کن که به استقبالش رفتی و پذیرفتی. (مثلاً تحمل اذیتِ بچه‌ها برای پدر و مادر و تحملِ اذیتِ افراد زیردست برای مدیر)
• بنای خودت را در سبک‌زندگی‌ات بر این بگذار که سختی را تحمل کنی و حتی به استقبال بعضی از سختی‌ها بروی. اگر این کار را نکنی چه می‌شود؟ ده برابر سختی بر سرت می‌آید؛ آن‌هم سختی‌هایی که هیچ فایده‌ای برایت ندارد! مثلاً اگر سختیِ ورزش‌کردن را تحمل نکنی، بعد از مدتی سختیِ بیماری به سراغت می‌آید که فایده‌ای هم ندارد. در انتخاب ورزش هم، مثلاً کوهنوردی بر فوتبال (فوتبالِ غیرحرفه‌ای) ترجیح دارد چون سختی‌اش بیشتر است و هیجانِ ظاهری‌اش کمتر.

اصل سوم: داشتنِ نظم و برنامه

نظم در صدر وصیت أمیرالمؤمنین(ع) قرار دارد.

شما را به ترس از خدا، و نظم در امور زندگى توصیه میکنم. ( حضرت علی (ع) ، نامه وصیت)

برنامۀ سبک‌زندگی را هم باید روی کاغذ بنویسی (مثلاً برنامۀ غذا، مهمانی و...) کسی که در زندگی‌اش اهل برنامه باشد، وقتی خدا به او برنامه‌ای می‌دهد، راحت می‌پذیرد و اجرا می‌کند. بی‌دینی ما بیشتر ناشی از سبک‌زندگی غلط ما است.

اصل چهارم: تولید «ارزش افزوده» (در زمینۀ مال، علم، خدمات و...)

• باید هرکسی، هنرِ تولید ارزش افزوده داشته باشد؛ در زمینۀ مال، در زمینۀ علم، در زمینۀ کار خدماتی، در زمینۀ معنوی و... این عشق به تولید ارزش افزوده-که می‌توانیم اسمش را خلاقیت یا حتی خالقیت بگذاریم- ناشی از عشق ذاتی انسان به خداست که خدا خالق است و انسان دوست دارد مثل او بشود.
• تولید ارزش افزوده، ناموس خلقت است! ما باید سرگرم لذت‌بردن از «خلقِ اثر» باشیم. خاک بر سر جامعه‌ای خواهد شد که جوان‌هایش از خلق یک اثر، لذت نبرند! آن‌وقت اینها از چه چیزی می‌خواهند لذت ببرند؟ از هرزگی، از شهوت‌رانی، از مُد و قیافه!
• نه‌تنها بیکار نباید بود، راحت نباید نشست، و مدام باید سعی و تلاش کرد، بلکه باید ارزش افزوده هم تولید کرد. البته تولید ارزش افزوده هم آدابی دارد. مثلاً تولید ارزش افزوده به این نیست که پولت را در بانک بگذاری، بلکه باید خودت با آن کاسبی کنی.

• دشمنِ ارزش افزوده چیست؟ زندگی کارمندی! به این معنا که فردی مدام آگاهی در ذهنش پُر کند و بعد برود یک جایی کارمند بشود و از آنجا پول بگیرد! این خیلی زشت است. از هنر، از عرضه و از خلاقیت خودت پول در بیاور!
• چرا بسیاری از کارمندان ما در ادارات-که باید تسهیل‌کنندۀ کار و کسب و تولید باشد- اتفاقاً سرِ راه تولید، سنگ می‌اندازند؟ چون اینها در طول زندگی‌شان کار نکرده‌اند، پول در نیاورده‌اند! آن‌وقت رشوه می‌گیرند و رحم نمی‌کنند! از کارخانه‌دارها بپرسید و ببینید که چقدر از دست ادارات دولتی زار می‌زنند!

اصل پنجم: استقلال روحی و احساس مسئولیت

• سبک‌زندگی‌ات باید طوری باشد که آدم مستقلی بشوی، شخصیت مستقلی پیدا کنی و تمسخر دیگران، روی تو اثر نگذارد. اگر همه باطل بودند، شجاعت داشته باشی جلوی همه بایستی و مرعوب دیگران نشوی.
• الکی خوب نشو! اگر از سر عدم استقلال یا جوّگیرشدن، خوب بشوی، غربالت می‌کنند و بالاخره می‌افتی! در آخرالزمان خیلی‌ها در غربال می‌افتند و تمام فتنه‌های آخرالزمان برای غربال است. هر موقع یاران دین زیاد شده‌اند، خدا غربال کرده است!
• امام رضا‌(ع) می‌فرماید: ولائج در آخرالزمان از بین می‌روند.

(یَسْقُطُ فِیهَا کُلُّ وَلِیجَةٍ وَ بِطَانَةٍ؛ غیبت نعمانی/181) 

• ولیجه یعنی آدم ذی‌نفوذی که معمولاً حرف‌هایش را قبول می‌کنی! اینکه ولیجه‌ها سقوط کنند، یعنی هرکسی باید خودش بفهمد! پس نقش علما چه می‌شود؟ در آخرالزمان علمای متنوعی خواهیم داشت؛ تو باید تشخیص بدهی از کدام عالم تبعیت کنی؟
• «استقلال» شامل استقلال فکری، استقلال شخصیت، استقلال روحی و حتی «استقلال مالی» هم می‌شود. اینکه ما باید در همۀ زمینه‌ها ارزش افزوده ایجاد کنیم، کافی نیست، بلکه باید استقلال هم داشته باشیم. مثلاً اگر ارزش افزوده ایجاد کردی اما یک کارمند شدی که حقوق دریافت می‌کند، این خوب نیست؛ استقلالِ مالی یا شغلی داشته باش و حقوق‌بگیر نباش!

• بالاخره تجارت و کاسبی ریسک دارد و کارمندی این ریسک را ندارد. اما خدا می‌گوید «ریسک نکردی؟ خودت را به‌دست کارفرما بستی؟ من هم روزی‌ات را بستم!»

 امام صادق(ع) می‌فرماید: کسی که خودش را مزدبگیر(کارمند) کند- درحالی‌که می‌تواند برای خودش کار کند- در واقع روزی را بر خودش بسته است، او هرچه کار می‌کند، روزی برای صاحب‌کارش اضافه می‌کند نه برای خودش! یعنی او را پول‌دار می‌کند( کافی/5/90)

• قبول دارید کسی که کارمند است، ضعیف‌تر کار می‌کند تا کسی که برای خودش کار می‌کند؟ می‌دانید که زندگی کارمندی زمینۀ بیشترین فساد برای انسان‌ها است؟! می‌دانید اگر در یک کشوری کارمند زیاد باشد و زندگی کارمندی جزء فرهنگ آن جامعه باشد، فرهنگ کسب و کار نابود خواهد شد؟! شرافتِ کسی که در کاسبی دزدی می‌کند بیشتر است از کارمندی است که بخواهد رشوه بگیرد و نگذارد کسب و کار پیش برود! می‌دانید ساعت کاریِ مفید در زندگی کارمندی در ایران چند ساعت است؟
• شاید بپرسید: «بالاخره هر کارگاهی یک عده کارمند دارد و یک‌عده کارگر دارد. نمی‌شود که همه کارفرما باشند!» بله؛ اگر اجبار شد، چاره‌ای نیست اما تا جایی که می‌توانید کارمند نشوید. البته معلوم است که «کارمندان شریف» هم داریم اما حرف ما این است که «کارمندشدن» خوب نیست، مگر اینکه آدم مجبور باشد!

اصل ششم: آموختنِ زندگی جمعی و تشکیلاتی، توانمندی برای تعاون

• زندگی جمعی یعنی در انجام کارهای خوب، با هم تشریک مساعی کنید. اگر کسی ظرفیت زندگی جمعی پیدا نکند و برای خودش، بچۀ خوبی باشد، این هم یک نوع سکولاریزم است!
• در یک مسجد، از مردم پرسیدم: در بین شما چند نفر پول خودشان را در بانک گذاشته‌اند؟ تقریباً همۀ آنها دست‌هایشان را بالا بردند. گفتم: چرا پول‌تان را در بانک می‌گذارید؟ تکاثرِ ثروت، طبیعتاً دزد هم درست می‌کند، و شما می‌دانید که بانک‌ها غالباً از راه دلالی پول درمی‌آورند!
• به اهالی آن مسجد گفتم: بیایید پول‌های خودتان را جمع کنید و یک کاری انجام دهید. گفتند: ما نمی‌توانیم با پول‌های‌مان کاری بکنیم. گفتم: تعدادی از دانشجوها را می‌شناسم که تخصص در صنایع دانش‌بنیان دارند، پول‌های خودتان را جمع کنید و بدهید به آنها کارخانه یا کارگاه راه‌اندازی کنند تا دیگر برای دریافت وام، سراغ بانک نروند و بانک هم پدرشان را دربیاورد!
• حالا ما فعلاً در این حدّش را انتظار نداریم که مرز مالکیت بین شما نباشد! بلکه می‌گوییم: «یک جوان دانشجو از بچه‌های مسجد خودتان هست که صنایع دانش‌بنیان راه انداخته و شما می‌توانید برایش سرمایه‌گذاری کنید» اما شما حاضر نیستید برای برادر دینی خودتان یک‌مقدار ریسک کنید!

• در کارِ جمعی و تشکیلاتی، «عُرضه‌های خودتان را با هم به مشارکت بگذارید» نگویید: عُرضۀ من بیشتر است، آن رفیقم عرضه‌اش کمتر است، چرا من باید بیشتر کار کنم و او پول ببردمنتظرین حضرت این‌گونه نیستند!
• اگر ده نفر دور همدیگر جمع بشوند و یک کارگاه تولیدی راه بیندازند و خودشان با همدیگر کار کنند، طبیعتاً همگی صاحب‌کار هستند و خودشان هم کار می‌کنند (یعنی مزدبگیر یا کارمندِ دیگران نیستند)

اصل هفتم: داشتنِ اهداف بلند و عالی

• باید طوری زندگی کنیم و طوری برای سبک‌زندگی خودمان طرح‌ریزی کنیم که همیشه اهداف عالیِ ما برای زندگی، عالی‌ترین اهدافی باشد که برای بشر قابل‌تصور است!
• سبک‌زندگیِ درست این است که هدفش بلند باشد. و وقتی کسی بخواهد هدف بلند انتخاب کند، طبیعتاً به خدا می‌رسد. این دیگر تقصیر خداست که این‌قدر بلند است و تقصیر انسان است که به هیچ حدی متوقف نمی‌شود! کسی که هدفی کمتر از «قربة الی‌الله» انتخاب کند، هدفش کم و پایین است ضمن اینکه در همان شش ویژگی اول هم نمی‌تواند موفق شود. چون همیشه این سؤال برایش مطرح است که « این کارها را برای چه انجام می‌دهی؟ برای چه هدفی؟»
• تا وقتی عشق به خدا و ولیّ خدا نیاید و دست تو را نگیرد و راهنمایی‌ات نکند، نمی‌توانی به جایی برسی، بدونِ خدا نمی‌شود! «بی‌همگان به سر شود، بی خدا به سر نخواهد شد!»
• عالی‌ترین هدف می‌شود «خدا»! قرآن هم می‌فرماید:

 «یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلى‏ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقیه‏» (انشقاق/6)

• ای انسان بخواهی یا نخواهی تو-با رنج- به‌سوی خدا می‌روی و سپس خدا را ملاقات خواهی کرد، و در این راه چه رنجی می‌کشی!
  

امید وارم از این نگاه راهبردی به مبحث سبک زندگی لذت برده باشید . این متن از صبحت های استاد پناهیان در مبحث «سبک زندگی، مؤثرتر از آگاهی و ایمان» براشته شده که از اینجا میتونید به کل بحث دسترسی داشته باشید. ❤