نقش تلفنهای هوشمند در زندگی روزمره افراد غیرقابل انکار و صحبت کردن از آن تکرار مکررات است. برای پرهیز از این امر ابتدا گریزی به تاریخچۀ صنعت بازی و برنامه خواهیم زد.

رشد استفاده از تلفنهای همراه به اواخر قرن گذشته برمیگردد و تغییر و پیشرفت در تلفنها سرعت زیادی گرفت. بازی مار (snake) به عنوان اولین بازی موبایل در سال 1997 بر روی گوشیهای نوکیا عرضه شد و توانست موفقیت و محبوبیت چشمگیری در بین افراد جهان بهدست آورد؛ اکنون بعد از دو دهه این بازی همچنان برای افراد بسیاری خاطرهانگیز است؛ حال به خوبی تغییرات را در تولید انوع تلفنهای همراه حس میکنیم.
بازی و برنامههای موبایل معمولا بر بستر یک فروشگاه (play store) عرضه میگردد؛ در ایران اگر سراغ فروشگاه نرمافزار را جویا شوید، نظر بسیاری به سمت کافه بازار است. در سال 1399 کافه بازار آماری بیشتر از 44 میلیون نصب فعال در انتهای سال را تجربه کرده است.
در سال 1399 درآمد توسعهدهندگان برنامه و بازی موبایل در بستر کافه بازار برابر با 280/5 میلیارد تومان بوده است که 73 درصد آن درآمد ناشی از برنامهها و 27 درصد مختص بازی بوده است؛ در ادامه به تفصیل به بررسی و تحلیل این آمار خواهیم پرداخت. در این سال 1/6 میلیارد نصب و بروز رسانی در کافه بازار به ثبت رسیده است که شامل رکورد 12/5 میلیون بار در روز و 162 میلیون نصب و بروز رسانی در ماه میباشد.
در نگاه اول هدف هر سازمان تجاری کسب حداکثر سودآوری است؛ لکن در دنیای کنونی میزان سود اهرم اصلی نیست و افزایش ثروت مورد توجه است. شاید بتوان اذعان داشت که سود هدفی کوتاه مدت و ثروت هدفی بلندمدت است.
در صنعت بازی و برنامه زمینهها و دستهبندیهای متفاوتی وجود دارد؛ تغییر و تحولات سالیان اخیر و سرمایهگذاریهای گسترده شرایطی را به وجود آورده است که این صنعت به سمت و سوی رقابت بیشتر حرکت میکند. در ابتدای شروع این صنعت ما شاهد وجود انحصار کمپانیهای بزرگ بودهایم، اما اگر بخواهیم دقیقتر بررسی کنیم باید گفت رسیدن به بازار هر محصول سه مرحله را طی میکند:
مرحله اول ایجاد یک بنگاه توسط کارآفرین و سرمایهگذاری در آن است.
مرحله دوم بنگاهها میتوانند به عنوان یک انحصارگر عمل کنند.
و مرحله سوم زمانی است که هزینهها و نحوۀ تولید یک دانش عمومی شده و در نتیجۀ آن ورود به بازار آزاد شده است. حال با عمومیتر شدن دانش این صنعت انحصارها کمرنگتر و ورود به این بازار کم هزینه شده است. در این رقابت بهوجود آمده بنگاهها برای بدست آوردن سهم بیشتری از بازار ملزم به ارائه کیفیت و خدمات بیشتری به مصرفکننده هستند و رقابت در نهایت موجب رشد صنعت خواهد شد. موضوع به همین سادگی نمیباشد؛ شاید در شرایط فعلی ایدهها و نوآوریها نقش پررنگی داشته باشند اما پرورش و خلق این ایدهها مستلزم زمینههایی است که بنگاههای بزرگتر در این امر، مسیر سادهتری در پیش دارند. در کنار این موضوع، شرکتهای بزرگ با توجه به انباشت سرمایهای که در اختیار دارند با بررسی و خرید ایدههای نو در این بازار ایفای نقش میکنند.

به استناد گزارش صنعت برنامهها و بازیهای موبایل ایران در سال 1399 (تهیه شده توسط تیم کافه بازار)، بازار به عنوان بستر توزیع و پخش برنامه، بازی و ویدئو بیش از 44 میلیون نصب فعال داشته است. در این سال درآمد توسعه دهندگان رشد 48 درصدی داشته و از 188 میلیارد تومان به 280 میلیارد تومان رسیده است که درآمد ناشی از برنامهها حدود سهچهارم درآمد کل را تشکیل میدهد. از نظر توزیع سهم منطقهای درآمد، 88 درصد درآمد کل در اختیار توسعهدهندگان استان تهران است و استان خراسان رضوی با تنها سهم 5 درصدی در جایگاه دوم قرار دارد.
همانطور که گفته شد سهم درآمد توسعه دهندگان استان تهران سهم غالب و فاصله بسیار زیادی با جایگاه دوم _خراسان رضوی_ دارد. در بخش رقابت گفته شد که بنگاههای بزرگ راه هموارتری برای استفاده از ایدههای نو دارند؛ در استان تهران با توجه به وجود زیرساختهای موجود، استقرار مراکز دولتی و بنگاههای سرمایهگذاری متعدد استقبال بیشتری نسبت به این بازار دارد.
در حال حاضر با تغییر پارادایمی در خصوص جایگاه مهم این صنعت و درک آن، فعالیت این بازار نسبت به گذشته در چرخه رونق است، اما با بسط دادن آن و عدم تمرکز صرف در پایتخت میتوان ارزش افزوده بیشتری بدست آورد و این امر باید بیش از پیش مورد توجه سرمایهگذاران این صنعت باشد.
طبق گزارش کافه بازار، سال ۱۳۹۹ ارزشافزوده صنعت بازی و برنامه رشد چشمگیری داشته است و با توجه به این مهم استفاده از آمار آن مفید و حائز اهمیت است. پرجستجوترین عبارت در کافه بازار در این سال، بازی دخترانه جدید و بازی ماشین است که راهنمای خوبی برای توسعهدهندگان فعلی و ورود متخصصان جدید میباشد.
بازیهای تفننی دارای تعداد خریدار و فروشنده تقریبا برابری هستند و توزیع درآمدی مناسبی دارد. کمترین خریدار در بازیها دستههای معمایی، شبیهسازی و امتیازی است. دسته کلمات و دانستنیها از نسبت خریدار بیشتری نسبت به فروشنده برخوردار است که دارای نامتوازنترین توزیع درآمدی بین دستههای بازی است. دسته های شبیه سازی، اکشن و ورزشی نیز از لحاظ توزیع درآمدی توسعه دهندگان نامتوازن هستند و دسته اکشن دارای بیشترین فروشنده است اما نامتوازنی درآمد آن خبر از رقابت نمی دهد.
در بین برنامهها، برنامههای مرتبط به خرید، درخواست کنندگان زیاد و فروشنده کمی دارند. برنامههای سرگرمی خریدار بیشتری نسبت به فروشنده دارند. برنامههای مذهبی خریدار زیاد و فروشنده به نسبت کمی دارند. در دسته برنامههای خرید پارامترهای زیادی دخیل هستند؛ شاید اولین موضوعی که در خرید آنلاین به ذهن افراد برسد، بحث اعتماد بین خریدار و فروشنده باشد. در بستر فضای مجازی باید سازوکاری مهیا شود تا بتوان در امنیت و اطمینان خاطر طرفین به معامله بپردازند. پس این دسته نیازمند به زمینهسازی، برندینگ و ... میباشد که برای نو ورودها زمینه فعالیت راحتی نباشد. دسته سرگرمی و برنامههای مذهبی از نسبت خریدار به فروشنده خوبی برخوردار هستند و فرصت بسیار مناسبی برای ورود توسعهدهندگان جدید هستند.
بیشترین رشد تعداد نصب فعال در سال ۹۹ به شبیهسازی، کودک و اکشن اختصاص مییابد؛ با توجه به اپیدمی کرونا و آموزش آنلاین دسترسی دانش آموزان به گوشیهای هوشمند هموارتر شد و این امر به رشد بازی و برنامه دسته کودکان کمک نموده است (جستجو بازی دخترانه جدید را به یاد آورید). با افزایش این دسترسی، ادامه روند آن قابل پیشبینی است و شرایط برای ورود بازیگران جدید مهیاتر است.
در انتها
علی رغم رشد 48 درصدی درآمد توسعهدهندگان در سال گذشته، صنعت برنامه و بازی در ایران صنعتی نوپا بوده و دارای پتانسیل بسیاری است و میتواند مورد توجه سرمایهگذاران قرار گیرد. با ورود بازیگران جدید علاوه بر اینکه خلأهای موجود برطرف میشود باعث رقابت بیشتر و افزایش کیفیت این صنعت میشود.