داستان «دهانم زیبا، چشمانم سبز» یکی دیگر از داستانهای کوتاه از مجموعهی نُه داستان سلینجر است. داستان با زاویه دید سومشخص و تماماً در جریان یک مکالمهی تلفنی در اتاقخواب شکل میگیرد. داستانی از زبان دو مرد دربارهی زنی که خودش صدایی در داستان ندارد.
داستان به تدریج ما را به سمت کشف تدریجی حقیقت میبرد اما هیچوقت مطمئنمان نمیکند. دیالوگهای دو مرد داستان یعنی آرتور و لی، برای خواننده ناتمام میمانند و اطلاعات بهطور کامل در اختیار ما قرار نمیگیرد. سلینجر ما را با تردید به سمت قضاوت سوق میدهد؛ رفتاری به شدت انسانی و لازمهی بقاست اما وقتی پای ارزشگذاری بر اعمال و رفتار دیگری و کشف واقعیت به میان میآید بٌعد دیگری پیدا میکند. او ما را در برزخ قضاوت دربارهی دیگری به مشاهده خودمان وامیدارد.
در گفتگوها، آرتور بهطعنه از «مادام بوواری» نام میبرد. این اشاره، امکان خیانت و نارضایتی زناشویی را به ذهن متبادر میکند. اما آیا آرتور واقعاً دارد از خیانت حرف میزند؟ یا او و لی، با قرار دادن جوآنی در جایگاه اما بوواری، تصویری از او میسازند تا ما هم ناخواسته آن را باور کنیم؟
آرتور مشکلات شغلی و مالی دارد و ظاهراً احساس میکند همسرش به او وفادار نیست. در مقابل، لی فکر میکند آرتور بزرگترین دشمن خودش است؛ کسی که هیچ قدم مثبتی در زندگیاش برنمیدارد و برای جوآنی، همسرش، اعتبار و ارزش کافی قائل نیست. شاید لی واقعاً درست میگوید و در تلاش است به دوستش کمک کند؛ اما این امکان هم وجود دارد که ذهن آرتور را به سمت خاصی هدایت میکند؟ کدام درست میگویند؟
اینجاست که داستان جذابتر میشود. ما حتی نمیتوانیم با اطمینان بگوییم کدامیک از این دو مرد تصویر دقیقتری از واقعیت دارد. تمام اطلاعات ما دربارهی جوآنی از زبان آنها به دست میآید؛ دو مرد دربارهی زنی حرف میزنند که خودش فرصت دفاع، توضیح یا روایت خودش را ندارد.
جملهی لی که «همه حیوانیم» نیز میتواند به شکلهای مختلف خوانش شود. شاید اشارهای به غریزی بودن رفتار انسان باشد و شاید هم بتوان آن را نوعی آگاهی غیرمستقیم از رفتار خودش و عمل غیراخلاقی احتمالیاش دانست. چه کسی میداند؟
سلینجر با ظرافت قضاوت را به عهدهی خواننده میگذارد. ما مدام تشنهی اطلاعات بیشتری هستیم؛ میخواهیم بدانیم حقیقت دربارهی جوآنی چیست، آیا خیانتی اتفاق افتاده و کدامیک از این دو مرد قابل اعتمادترند.
حتی میتوانیم تصور کنیم اگر یک بار داستان را از زبان جوآنی میشنیدیم، شاید تصویر کاملاً متفاوتی از ماجرا به دست میآوردیم. اما شاید همینجا یکی از تواناییهای مهم نویسنده خودش را نشان میدهد. او اطلاعات بیشتری به ما نمیدهد، چون مسئلهی داستان لزوماً حل کردن معمای جوآنی نیست مسئله این است که خواننده خودش و نسبتش با معنای داستان را ببیند و قدری در این صحنه تأمل کند.
مسئله شاید این باشد که وقتی تمام اطلاعات ما دربارهی یک انسان از زبان دیگران به ما میرسد، آیا واقعاً داریم او را میشناسیم، یا فقط داریم با روایت دیگران دربارهی او قضاوت میکنیم؟
شاید سلینجر عمداً ما را در همین تشنگی و تردید رها میکند؛ نه برای اینکه حقیقت را از ما پنهان کند، بلکه برای اینکه نشان دهد با اطلاعات ناقص، چقدر آسان میتوانیم دربارهی دیگری حکم صادر کنیم.