
هر روز در فضای مجازی با هزاران محتوا روبهرو میشویم؛
مطالب آموزشی، تجربههای واقعی، داستان، مقاله، شعر، نقد، تحلیل و نوشتههایی که برای تولیدشان ساعتها فکر و وقت صرف شده است.
اما در کنار اینها، حجم بزرگی از محتواهایی را هم میبینیم که وعدههای عجیب میدهند:
«در چند روز موفق شو!»
«با این ترفند یکشبه پولدار شو!»
«این کار را انجام بده تا الگوریتم عاشقت شود!»
«این راز را هیچکس به تو نمیگوید!»
«فقط همین یک روش را بلد باشی، همهچیز حل میشود!»
گاهی آنقدر این جملات تکرار شدهاند که دیگر تشخیص محتوای واقعی از محتوای فریبنده دشوار شده است.
اما سؤال مهم این است:
چرا چنین اتفاقی افتاده است؟
چرا محتوایی که ممکن است واقعاً چیزی به انسان اضافه کند، گاهی در میان انبوهی از ترفندها، وعدههای عجیب و محتواهای کمارزش دیده نمیشود؟
آیا فقط الگوریتمها مقصرند؟
یا خود ما هم، به عنوان مخاطب، در شکلگیری این وضعیت سهمی داریم؟
شاید یکی از مهمترین دلایل را باید در شرایط زندگی انسان امروز جستوجو کرد.
انسانی که با مشکلات اقتصادی، فشارهای کاری، نگرانی از آینده و هزاران مسئله دیگر روبهروست، طبیعی است که به دنبال راهی سریع برای بهتر شدن شرایطش باشد.
او دوست دارد زودتر پول دربیاورد.
زودتر موفق شود.
زودتر دیده شود.
زودتر مخاطب پیدا کند.
زودتر از مشکلاتش عبور کند.
و این خواسته، به خودی خود چیز بدی نیست.
مشکل از جایی شروع میشود که نیاز انسان به راهحل سریع، تبدیل به بازار بزرگی برای فروش رؤیاهای سریع میشود.
کسی که میداند انسان خسته و گرفتار، حوصله یک مسیر طولانی را ندارد، ممکن است به جای آموزش یک مسیر واقعی، یک وعده هیجانانگیز به او بفروشد.
و اینگونه، «راه سخت اما واقعی» کمکم جای خودش را به «راه آسان اما خیالی» میدهد.
فرض کنید یک نفر دو مطلب منتشر کند.
نفر اول بنویسد:
«برای ساختن یک کسبوکار اینترنتی باید مهارت یاد بگیرید، تجربه کسب کنید، مخاطب بسازید، اشتباه کنید، اصلاح کنید و مدتی صبر داشته باشید.»
نفر دوم بنویسد:
«با این ترفند ساده، بدون سرمایه و بدون تجربه در چند روز درآمد بالا داشته باشید!»
کدامیک احتمالاً بیشتر توجه جلب میکند؟
پاسخ چندان دشوار نیست.
دومی.
نه لزوماً به این دلیل که بهتر است؛
بلکه چون آرزوی مخاطب را هدف گرفته است.
انسان دوست دارد بشنود راهی آسان وجود دارد.
دوست دارد باور کند چیزی را پیدا کرده که دیگران نمیدانند.
دوست دارد فکر کند شاید بتواند بدون تحمل سختیهایی که دیگران تحمل کردهاند، به همان نتیجه برسد.
و دقیقاً همینجا، محتوای زرد فرصت رشد پیدا میکند.
وقتی محتوای بیارزش زیاد میشود، معمولاً اولین متهمی که پیدا میکنیم الگوریتم است.
میگوییم:
«الگوریتمها فقط محتوای زرد را نشان میدهند.»
«الگوریتم نمیگذارد محتوای خوب دیده شود.»
«اگر این ترفند را بلد نباشی، هیچکس تو را نمیبیند.»
اما آیا واقعاً همه ماجرا همین است؟
الگوریتمها معمولاً به رفتار کاربران واکنش نشان میدهند.
اگر مردم روی یک نوع محتوا بیشتر کلیک کنند، بیشتر تماشا کنند، بیشتر نظر بدهند و بیشتر آن را به اشتراک بگذارند، طبیعی است که سیستم هم متوجه شود این نوع محتوا توجه بیشتری ایجاد میکند.
پس شاید مسئله فقط این نباشد که:
«الگوریتم چه چیزی را به ما نشان میدهد؟»
یک سؤال مهمتر این است:
«ما با رفتار خودمان به الگوریتم چه چیزی یاد میدهیم؟»
این قسمت شاید چندان خوشایند نباشد، اما اگر میخواهیم صادق باشیم، باید آن را بپذیریم.
اگر یک محتوای بیارزش میلیونها بار دیده شود، فقط تولیدکننده آن را مقصر ندانیم.
چه کسی آن را دیده؟
چه کسی روی آن کلیک کرده؟
چه کسی آن را دنبال کرده؟
چه کسی برای دیگران فرستاده؟
چه کسی به تولیدکننده آن پاداش داده است؟
ما مخاطبان، با انتخابهایمان به فضای مجازی شکل میدهیم.
هر کلیک ما یک پیام است.
هر دنبال کردن ما یک پیام است.
هر بازنشر ما یک پیام است.
هر بار که به محتوایی بیارزش پاداش میدهیم، به نوعی میگوییم:
«این همان چیزی است که میخواهم بیشتر ببینم.»
پس اگر فضای مجازی پر از محتوای سطحی شده، شاید بد نباشد گاهی به جای فقط سرزنش کردن تولیدکنندگان، نگاهی هم به رفتار خودمان بیندازیم.
چون معمولاً از یک فرمول ساده استفاده میکند:
کنجکاوی + هیجان + وعده سریع
اما محتوای ارزشمند اغلب چنین نیست.
یک آموزش واقعی ممکن است نیاز به مطالعه داشته باشد.
یک مقاله عمیق ممکن است نیاز به فکر کردن داشته باشد.
یک تجربه واقعی ممکن است نتیجه سالها آزمون و خطا باشد.
یک داستان خوب ممکن است آرام پیش برود و برای رسیدن به نتیجه عجله نداشته باشد.
محتوای ارزشمند همیشه فریاد نمیزند.
گاهی آرام حرف میزند.
و در دنیایی که همه برای گرفتن توجه فریاد میزنند، صدای آرام بهراحتی گم میشود.
قطعاً نه.
این هم یک اشتباه است که تصور کنیم هر محتوای پربازدید، زرد و بیارزش است.
گاهی یک محتوای بسیار خوب واقعاً مورد استقبال قرار میگیرد.
گاهی یک نویسنده، هنرمند یا تولیدکننده محتوا با یک اثر ارزشمند به مخاطبان زیادی میرسد.
مشکل، پربازدید بودن نیست.
مشکل زمانی است که برای رسیدن به بازدید، ارزش محتوا قربانی شود.
وقتی تولیدکننده دیگر نمیپرسد:
«چه چیزی برای گفتن دارم؟»
و فقط میپرسد:
«چه چیزی بیشتر کلیک میگیرد؟»
آنوقت محتوا کمکم از یک وسیله ارتباطی به یک وسیله شکار توجه تبدیل میشود.
دیده شدن، خواسته طبیعی انسان است.
چه کسی دوست ندارد نوشتهاش خوانده شود؟
چه کسی دوست ندارد تلاشش دیده شود؟
چه کسی از اینکه دیگران کارش را دوست داشته باشند، خوشحال نمیشود؟
این احساس کاملاً انسانی است.
اما اگر دیده شدن تبدیل به هدف اصلی شود، ممکن است اتفاق خطرناکی بیفتد:
آدم کمکم برای دیده شدن، چیزی را میسازد که واقعاً نیست.
یک نویسنده ممکن است حرفی را که واقعاً قبول ندارد بنویسد.
یک تولیدکننده ممکن است وعدهای بدهد که خودش هم به آن باور ندارد.
یک انسان ممکن است تصویری از موفقیت خودش بسازد که با واقعیت زندگیاش فاصله زیادی دارد.
و اینجا دوباره به همان موضوع مقاله قبلی میرسیم:
حقیقت در برابر تصویری که از خودمان ساختهایم.
یکی از بزرگترین اشتباهات ما این است که ارزش یک محتوا را با نتیجه فوری آن اندازه بگیریم.
ممکن است یک مقاله امروز فقط چند خواننده داشته باشد.
ممکن است یک داستان هفتهها دیده نشود.
ممکن است یک آموزش مدتها مخاطب زیادی پیدا نکند.
اما این به معنای بیارزش بودن آن نیست.
بعضی نوشتهها باید زمان داشته باشند.
ممکن است یک نفر امروز آن را بخواند و چیزی نگوید.
اما چند ماه بعد، در شرایطی متفاوت، دوباره یادش بیفتد.
ممکن است کسی آن را برای دوستش بفرستد.
ممکن است جملهای از آن در ذهنش بماند.
ممکن است حتی سالها بعد کسی آن را پیدا کند.
ارزش بعضی نوشتهها را نمیتوان با آمار روز اول اندازه گرفت.
ما عادت کردهایم همهچیز را فوری ببینیم.
فوری منتشر کنیم.
فوری واکنش بگیریم.
فوری نتیجه بگیریم.
اما حقیقت همیشه چنین عجلهای ندارد.
یک فکر خوب ممکن است سالها بعد دوباره زنده شود.
یک کتاب ممکن است سالها پس از نوشته شدن خواننده واقعی خودش را پیدا کند.
یک داستان ممکن است مدتها آرام بماند و ناگهان در زمان مناسبی به دست انسانی برسد که به آن نیاز دارد.
پس شاید بهتر باشد نویسنده بعد از انتشار یک اثر، کمی آرامتر باشد.
کار خودش را انجام داده است.
نوشته را به دنیا سپرده و حالا باید اجازه دهد راه خودش را پیدا کند.
اگر تولیدکننده محتوا هستیم، شاید لازم باشد قبل از انتشار هر مطلب از خودمان بپرسیم:
آیا واقعاً حرفی برای گفتن دارم؟
آیا این مطلب چیزی به مخاطب اضافه میکند؟
آیا اگر بازدید نگیرد، باز هم از نوشتنش راضی خواهم بود؟
آیا حاضرم همین حرف را بدون وعدههای اغراقآمیز مطرح کنم؟
آیا چیزی را که خودم به آن باور ندارم، فقط برای گرفتن بازدید منتشر میکنم؟
و اگر مخاطب هستیم، شاید پرسشهای دیگری لازم باشد:
چرا روی این مطلب کلیک کردم؟
آیا واقعاً چیزی به من اضافه کرد؟
آیا این محتوا ارزش دنبال کردن دارد؟
آیا دارم با کلیکها و بازنشرهایم به محتوای ارزشمند پاداش میدهم یا به محتوای پوچ؟
این پرسشها شاید ساده باشند، اما اگر میلیونها نفر آنها را جدی بگیرند، فضای مجازی هم تغییر خواهد کرد.
شاید یک تصور اشتباه داریم.
شاید محتوای ارزشمند واقعاً گم نشده باشد.
شاید فقط صدای محتوای زرد آنقدر بلند شده که صدای آن را نمیشنویم.
در میان انبوه وعدهها، ترفندها و تیترهای هیجانانگیز، هنوز آدمهایی هستند که صادقانه مینویسند.
هنوز کسانی هستند که تجربه واقعی خودشان را منتقل میکنند.
هنوز نویسندگانی هستند که برای یک جمله درست، ساعتها فکر میکنند.
هنوز آموزشهایی وجود دارند که به جای فروختن رؤیا، مهارت یاد میدهند.
هنوز داستانهایی نوشته میشوند که انسان را به فکر فرو میبرند.
و هنوز مخاطبانی وجود دارند که به دنبال چنین چیزهایی هستند.
شاید فقط باید کمی آرامتر جستوجو کنیم.
فضای مجازی فقط چیزی نیست که دیگران برای ما ساختهاند.
ما هم هر روز در ساختنش سهم داریم.
با هر کلیک.
با هر دنبال کردن.
با هر بازنشر.
با هر کامنت.
با هر محتوایی که انتخاب میکنیم.
اگر محتوای زرد را بیشتر ببینیم، بیشتر تولید خواهد شد.
اگر محتوای ارزشمند را پیدا کنیم، بخوانیم، حمایت کنیم و به دیگران معرفی کنیم، آن هم فرصت بیشتری برای دیده شدن پیدا خواهد کرد.
پس شاید تغییر فضای مجازی فقط از تولیدکنندگان شروع نشود.
از مخاطب هم میتواند شروع شود.
من فکر نمیکنم راه درست این باشد که تمام محتوای سرگرمکننده را بد بدانیم یا هرکس را که به دنبال دیده شدن است سرزنش کنیم.
انسان دوست دارد دیده شود.
این طبیعی است.
اما شاید باید بین دیده شدن و ارزشمند بودن تفاوت بگذاریم.
یک محتوا میتواند بسیار دیده شود و هیچ چیز در ذهن مخاطب باقی نگذارد.
و یک محتوای دیگر ممکن است مخاطبان بسیار کمتری داشته باشد، اما زندگی یک نفر را تحت تأثیر قرار دهد.
اگر قرار باشد یکی را انتخاب کنیم، کدام ارزشمندتر است؟
عدد بزرگتر یا اثر عمیقتر؟
شاید پاسخ برای هرکس متفاوت باشد.
اما برای من، اگر قرار باشد ساعتها وقت بگذارم و چیزی بنویسم، ترجیح میدهم نوشتهام ابتدا ارزشمند باشد و بعد دیده شود.
نه اینکه برای دیده شدن، ارزشش را از بین ببرم.
شاید فضای مجازی هیچوقت کاملاً از محتوای زرد خالی نشود.
شاید همیشه کسانی باشند که وعدههای عجیب بدهند.
شاید همیشه کسانی باشند که راه یکشبه موفق شدن را بفروشند.
و شاید همیشه مخاطبانی باشند که جذب این وعدهها شوند.
اما این به معنای پایان محتوای ارزشمند نیست.
ما هنوز میتوانیم بنویسیم.
میتوانیم آموزش بدهیم.
میتوانیم تجربه کنیم.
میتوانیم اشتباه کنیم و از اشتباهاتمان بگوییم.
میتوانیم به جای فروش رؤیا، واقعیت را روایت کنیم.
و مهمتر از همه، میتوانیم برای دیده شدن نقش بازی نکنیم.
شاید نوشتهای که امروز چندان دیده نمیشود، فردا مخاطب خودش را پیدا کند.
شاید یک نفر آن را بخواند.
بعد برای دوستش بفرستد.
دوستش برای دیگری.
و نوشته، آرامآرام راه خودش را باز کند.
پس شاید وظیفه ما این نباشد که هر بار راه دیده شدن را با ترفند باز کنیم.
وظیفه ما این است که چیزی بنویسیم که اگر روزی دیده شد، ارزش دیدن داشته باشد.
چون محتوای ارزشمند ممکن است دیر دیده شود؛
اما اگر واقعاً ارزشمند باشد، دلیل خوبی برای ماندن دارد.
و شاید در نهایت، مشکل این نیست که محتوای خوب در فضای مجازی وجود ندارد.
مشکل این است که ما آنقدر به صدای بلند عادت کردهایم که گاهی صدای حقیقت را نمیشنویم.
پس بیایید کمی کمتر دنبال ترفند باشیم،
کمی کمتر دنبال نتیجه فوری باشیم،
کمی کمتر نگران عدد بازدید باشیم،
و کمی بیشتر به چیزی فکر کنیم که بعد از خواندن یک محتوا، در ذهن و زندگی انسان باقی میماند.
شاید فضای مجازی زمانی تغییر کند که ما، قبل از تغییر الگوریتمها، انتخابهای خودمان را تغییر دهیم.
و شاید آن روز، محتوای ارزشمند دیگر در میان زردیها گم نباشد؛
بلکه خودش، آرام و بیهیاهو،
✍️ : محمدعلی مقیسه(لیمان)