
گاهی ما انسانها وقتی نتیجه چیزی مطابق انتظارمان نمیشود، دنبال مقصر میگردیم.
نسل جدید کتاب نمیخواند، شعر را نمیشناسد، با فرهنگ و هنر بیگانه شده است، گفتوگوها کم شده و بسیاری از ارزشهای انسانی آرامآرام کمرنگ شدهاند.
اما سؤال مهم اینجاست:
آیا این نسل ناگهان چنین شد؟
یا ما آرامآرام زمینه چنین تغییری را فراهم کردیم؟
جامعهشناسان معتقدند نخستین مدرسه هر انسان، خانه است. کودک قبل از اینکه معلم، مدرسه، دانشگاه یا جامعه را بشناسد، رفتار پدر و مادر را میبیند و از آن یاد میگیرد. خانواده فقط محل تأمین غذا و لباس نیست؛ خانواده جایی است که کودک در آن عشق، گفتوگو، احترام، مسئولیت، مطالعه و ارزشهای زندگی را تجربه میکند. پژوهشهای حوزه رشد کودک نیز نشان میدهند که محیط خانواده و کیفیت ارتباط والدین با کودک نقش مهمی در شکلگیری تواناییهای شناختی، اجتماعی و عاطفی او دارد.
اما در سالهای گذشته چه اتفاقی افتاد؟
بسیاری از ما آنقدر گرفتار دویدن برای زندگی شدیم که خود زندگی را فراموش کردیم.
برای فراهم کردن آینده فرزندانمان تلاش کردیم، اما گاهی از ساختن شخصیت و روح آنها غافل شدیم.
خانهها پر شد از وسایل بیشتر، اما گاهی خالی شد از گفتوگو.
اتاقها پر شد از امکانات، اما دلها کمتر کنار هم نشستند.
برای موفقیت فرزندمان کلاسهای مختلف فراهم کردیم، اما شاید کمتر زمانی برای شنیدن حرفهایش گذاشتیم.
کودک اگر در خانه احساس دیده شدن، شنیده شدن و دوست داشته شدن نکند، طبیعی است که به دنبال پناهی دیگر بگردد. و اینجاست که خطر آغاز میشود؛ زیرا همیشه کسانی هستند که منتظرند جای خالی خانواده را پر کنند، اما نه لزوماً با نیت خیر.
فضای مجازی، گروههای مختلف، افراد ناشناس و جریانهای فرهنگی گوناگون میتوانند تبدیل به معلم دوم کودک شوند. اما پرسش این است:
نباید فقط نسل جوان را سرزنش کنیم.
نسل جدید محصول شرایطی است که ما بزرگترها ساختهایم.
اگر امروز جوانی کمتر کتاب میخواند، شاید باید از خودمان بپرسیم:
آیا او در کودکی دیده بود که پدر یا مادرش کتابی در دست بگیرد؟
آیا در خانه درباره اندیشه، هنر و انسانیت صحبت میشد؟
آیا او فهمیده بود که شعر و داستان فقط چند کلمه روی کاغذ نیستند، بلکه راهی برای شناخت انسان و زندگی هستند؟
البته نباید همه تقصیرها را بر دوش خانواده گذاشت. مشکلات اقتصادی، تغییرات اجتماعی، فناوری و سرعت زندگی مدرن نیز تأثیرگذارند. اما خانواده همچنان نخستین سنگر فرهنگی انسان است.
ما گاهی به دنبال اصلاح جامعه هستیم، اما فراموش میکنیم که جامعه از میلیونها خانه کوچک ساخته شده است.
اگر میخواهیم نسل آینده بهتر باشد، شاید باید از یک سؤال ساده شروع کنیم:
آیا فقط تلاش میکنم که او پولدار شود، یا کمک میکنم که انسان خوبی شود؟
زیرا ثروت بدون فرهنگ، قدرت بدون اخلاق و دانش بدون انسانیت نمیتواند جامعهای سالم بسازد.
قدیمیها جملهای کوتاه اما عمیق داشتند:
فرزند ما همان چیزی را درو خواهد کرد که امروز در زمین وجود او میکاریم.
پس اگر از وضعیت فرهنگی جامعه ناراضی هستیم، شاید وقت آن رسیده که قبل از پیدا کردن مقصر در بیرون، نگاهی به درون خانههای خود بیندازیم.
شاید اصلاح جهان از یک کتاب کوچک کنار تخت یک کودک شروع شود.
شاید از یک گفتوگوی ساده پدر با فرزند.
شاید از چند دقیقه گوش دادن واقعی به حرفهای یک نوجوان.
زیرا آینده یک جامعه، روزی در دست کودکانی خواهد بود که امروز کنار ما زندگی میکنند.
ما امروز، با رفتار خودمان، آنها را میسازیم.
✍️: محمدعلی مقیسه(لیمان) 🌹