
آن روزها جوانی ۲۲ ساله بودم. تازه با دختری آشنا شده بودم و برایش یک شاخه گل سرخ خریده بودم. چند دقیقهای از خرید گل نگذشته بود که در حال پیادهروی، خانمی که ظاهراً همسایهٔ ما بود، با من احوالپرسی کرد.
ایشان حدود ۳۵ سال داشت. نگاهی به گل انداخت و گفت:
«عجب گل زیبایی!»
من هم به رسم ادب گفتم:
«قابلی ندارد، مال شما.»
ایشان هم گل را گرفت و خداحافظی کرد.
من که دیگر گل نداشتم، تصمیم گرفتم به گلفروشی برگردم و گل دیگری بخرم.
اما هنوز چند قدم بیشتر نرفته بودم که ناگهان یک مرد جوان و تنومند، بدون اینکه حتی یک کلمه با من حرف بزند، چنان سیلی محکمی به صورتم زد که تا چند دقیقه همهچیز دور سرم میچرخید و دنیا برایم سیاه شده بود.
اصلاً نمیدانستم چه اتفاقی افتاده است.
بعداً متوجه شدم که مرا به کلانتری برده است.
آن زمان با امروز خیلی فرق داشت. من یک جوان ۲۲ ساله بودم و حتی گفتن بعضی حرفها برایم سخت و شرمآور بود. نمیتوانستم بهراحتی به آن افسر بگویم که گل را برای دختری خریده بودم که تازه با او آشنا شده بودم.
از طرفی نمیخواستم دروغ بگویم.
مانده بودم چه بگویم و چگونه از خودم دفاع کنم.
با هزار بدبختی و دردسر توانستم از آن مرد رضایت بگیرم و از آن ماجرا خلاص شوم.
اما راستش را بخواهید، من از آن روز یک سؤال را با خودم حمل کردهام؛ سؤالی که شاید به همین دلیل اسمش را «عقده» گذاشتهام.
من نمیخواهم آن مرد را متهم کنم.
امروز، بعد از گذشت بیش از چهار دهه، حتی میتوانم از زاویهٔ دیگری به ماجرا نگاه کنم. شاید او تصور کرده بود دارد از ناموس و آبروی خودش دفاع میکند. شاید آنچه دیده بود برایش معنای دیگری داشت و بر اساس همان چیزی که دیده بود، تصمیم گرفته بود واکنش نشان دهد.
اما یک چیز را همیشه با خودم داشتهام:
ای کاش قبل از آن سیلی، فقط یک سؤال از من میپرسید.
ای کاش میگفت:
«این گل را برای چه کسی خریدهای؟»
شاید من میتوانستم توضیح بدهم.
شاید سوءتفاهم همانجا تمام میشد.
شاید اصلاً نیازی نبود پای کلانتری و رضایت و این همه ماجرا به میان بیاید.
من آن روز رضایت گرفتم و ماجرا تمام شد؛ اما ظاهراً رضایتِ پرونده با رضایتِ دل فرق دارد.
پرونده بسته شد، اما یک سؤال بسته نشد:
آیا انسان، حتی وقتی فکر میکند حق با اوست، نباید قبل از قضاوت کردن حرف طرف مقابل را هم بشنود؟
من نمیگویم آن مرد نباید از آبرو و ناموسش دفاع میکرد.
میگویم دفاع کردن، با قضاوت کردن فرق دارد.
شاید گاهی بهترین دفاع این باشد که قبل از هر واکنشی، فقط یک سؤال بپرسیم.
چون ممکن است چیزی را که میبینیم، تمام حقیقت نباشد.
ممکن است یک جمله، یک رفتار یا حتی یک شاخه گل، معنایی کاملاً متفاوت با آن چیزی داشته باشد که ما تصور کردهایم.
و شاید مهمتر از همه این باشد که بدانیم طرف مقابل هم حق دفاع دارد.
من ۲۲ ساله بودم و شاید اگر آن روز شرایط طور دیگری بود، میتوانستم خیلی راحتتر توضیح بدهم.
اما آن روز نتوانستم.
۴۲ سال گذشته است.
نه دنبال آن مرد هستم، نه میخواهم کسی را سرزنش کنم و نه میخواهم گذشته را دوباره زنده کنم.
فقط یک تجربه از زندگیام را تعریف کردم؛ شاید برای اینکه اگر روزی ما هم در موقعیتی قرار گرفتیم که از رفتار کسی ناراحت یا عصبانی شدیم، قبل از هر قضاوتی یک لحظه مکث کنیم و از خودمان بپرسیم:
«آیا من تمام حقیقت را میدانم؟»
شاید یک سؤال ساده، جلوی یک قضاوت بزرگ را بگیرد.
شاید یک لحظه صبر کردن، مانع زخمی شود که سالها در دل کسی بماند.
و شاید بعضی وقتها، قبل از اینکه حکم بدهیم، باید اجازه بدهیم متهم حرف بزند.
✍️: محمدعلی مقیسه(لیمان) 🌹