
ما انسانها عجیبیم.
گاهی برای چیزی سالها حرف میزنیم، دربارهاش شعار میدهیم، دیگران را به خاطر نداشتنش سرزنش میکنیم و حتی خودمان را انسانی متفاوت، آزاد، شجاع و پایبند به اصول معرفی میکنیم.
اما کافی است زندگی ما را در موقعیتی واقعی قرار دهد؛ جایی که پای پول، ترس، آبرو، خانواده، موقعیت اجتماعی، شغل، تنهایی یا آینده در میان باشد.
آنوقت ممکن است همان انسانی که از آزادی حرف میزد، مصلحت را انتخاب کند.
همان کسی که از صداقت میگفت، بخشی از حقیقت را پنهان کند.
همان کسی که ادعا میکرد «من هرگز به خاطر پول کاری نمیکنم»، برای پول تصمیمی بگیرد که قبلاً تصورش را هم نمیکرد.
و شاید عجیبتر از همه این باشد که بعد از آن، باز هم بتواند خودش را قانع کند که برخلاف اصولش عمل نکرده است.
اینجاست که باید میان حقیقت زندگی و واقعیت زندگی تفاوت بگذاریم.
هرکدام از ما تصویری از انسانی که دوست داریم باشیم در ذهن خود داریم.
آدمی شجاع، صادق، آزاد، مستقل، وفادار، بخشنده، باگذشت، بینیاز از تأیید دیگران و پایبند به اصول.
این تصویر لزوماً دروغ نیست.
اتفاقاً ممکن است عمیقاً به آن باور داشته باشیم.
اما یک سؤال مهم وجود دارد:
آیا آن تصویری که از خودمان داریم، در شرایط واقعی زندگی هم همانقدر وجود دارد؟
تا وقتی زندگی آرام است، پاسخ دادن به این سؤال آسان است.
آدمی که هیچگاه در موقعیت خیانت قرار نگرفته، ممکن است با اطمینان بگوید:
«من هرگز خیانت نمیکنم.»
کسی که هنوز با فشار شدید مالی روبهرو نشده، ممکن است بگوید:
«من هیچوقت برای پول از اصولم نمیگذرم.»
کسی که هنوز چیزی برای از دست دادن ندارد، ممکن است بگوید:
«من از هیچکس نمیترسم.»
اما انسان را نمیتوان فقط با حرفهایش شناخت.
آدم واقعی، بیشتر در شرایط سخت خودش را نشان میدهد.
واقعیت همیشه زیبا نیست.
گاهی مجبوریم کاری را انجام دهیم که دوست نداریم.
گاهی انتخابهایمان بین «خوب» و «بد» نیست؛ بین «بد» و «بدتر» است.
گاهی سکوت میکنیم، نه به این دلیل که حرفی نداریم، بلکه چون هزینه حرف زدن را نمیتوانیم بپردازیم.
گاهی کوتاه میآییم، نه از سر ضعف، بلکه چون چیز مهمتری برای حفظ کردن داریم.
گاهی کاری را انتخاب میکنیم که اگر شرایط دیگری داشتیم، هرگز انتخابش نمیکردیم.
اینها بخشی از واقعیت زندگیاند.
مشکل از جایی آغاز میشود که بعد از چنین انتخابهایی، به جای اینکه صادقانه بگوییم:
«شرایط مرا به این انتخاب رساند.»
برای خودمان داستان دیگری میسازیم:
«من اصلاً چنین چیزی را نمیخواستم.»
یا:
«من این کار را کاملاً از روی اختیار انجام دادم.»
یا حتی:
«من از اول هم همین عقیده را داشتم.»
اینجا دیگر فقط با واقعیت کنار نیامدهایم؛ داریم واقعیت را برای خودمان بازنویسی میکنیم.
چون پذیرفتن حقیقت درباره خودمان همیشه آسان نیست.
خیلی سخت است که انسان یک روز روبهروی خودش بایستد و بگوید:
«من آنقدر که فکر میکردم شجاع نیستم.»
«من گاهی برای حفظ موقعیتم سکوت کردم.»
«من گاهی به خاطر ترس تصمیم گرفتم.»
«من گاهی به خاطر منفعت خودم حقیقت را نادیده گرفتم.»
«من همیشه همان آدمی نیستم که درباره خودم تعریف میکنم.»
این اعترافها برای غرور انسان خوشایند نیست.
بنابراین ذهن ما گاهی راه سادهتری پیدا میکند:
بهجای تغییر خودمان، روایت خودمان را تغییر میدهیم.
و این همان جایی است که انسان ممکن است کمکم تبدیل به هنرپیشه زندگی خودش شود.
گاهی برای دیگران نقش بازی میکنیم.
اما گاهی اتفاق عجیبتری رخ میدهد:
برای خودمان نقش بازی میکنیم.
جلوی دیگران میگوییم:
«من به هیچکس وابسته نیستم.»
اما در تنهایی، از قضاوت دیگران میترسیم.
میگوییم:
«من فقط حقیقت را میخواهم.»
اما وقتی حقیقت با تصویری که از خودمان ساختهایم تضاد پیدا میکند، ترجیح میدهیم آن را نبینیم.
میگوییم:
«من آدم سادهای هستم و دنبال تجمل نیستم.»
اما وقتی موقعیتش پیش میآید، شاید تمام معیارهایمان تغییر کند.
این تناقضها الزاماً به معنای بد بودن انسان نیستند.
انسان موجودی پیچیده است.
اما مسئله اینجاست که اگر این تناقضها را نبینیم، دیگر نمیتوانیم خودمان را بشناسیم.
ما معمولاً خودمان را با تصویری که از خود ساختهایم میشناسیم؛ اما اگر آن تصویر را کنار بگذاریم، چه چیزی باقی میماند؟
اگر هیچکس قرار نبود ما را ببیند، درباره ما قضاوت کند یا از تصمیمهایمان باخبر شود، آیا باز هم همینگونه زندگی میکردیم؟
اگر پاسخ بعضی از این سؤالها برایمان خوشایند نبود، شاید بهتر باشد به جای فرار از آن، کمی با آن بمانیم.
چون شاید حقیقتی درباره خودمان وجود داشته باشد که سالها پشت تصویری که از خود ساختهایم پنهانش کردهایم.
و شاید سختترین بخش ماجرا همین باشد:
اگر آن تصویری که از خودمان ساختهایم کنار برود، از ما چه چیزی باقی میماند؟
✍️ : محمدعلی مقیسه(لیمان)