چجوری لینوکس من رو عوض کرد؟

کوچ از دنیای پنجره های رنگی بسته به آغوش باز گنو و تاکس ( GNU و Tux ) هم میتونه وحشتناک باشه و هم میتونه زندگی آدم رو عوض کنه! سفر کردن به دنیا های متفاوت میتونه هر چیزی به آدم یاد بده. میتونه فرهنگ های نو و زیبا رو به آدم نشون بده و یا دردسر های زیادی رو بهت تحمیل کنه، هر کدوم از اینها میتونن مسیر زندگی و آینده تو رو تغییر بدن. سفر من هم اینجوری شروع شد:

اواسط تابستان و ماه مرداد بود که ما از شهرکرد آمدیم به کاشان. بعد از گذشت چندین ماه و آشنا شدن من با زبان پایتون و شروع به یادگیری اون، فهمیدم که گروه های برنامه نویسی زیادی توی تلگرام وجود داره، تا اون موقع استفاده من از تلگرام به صفر میل میکرد. طبق روال گذشته وقتی با کامپیوترم کاری داشتم، باید از روی دیسک کرنل ویندوز توی رم برام لود میشد. D:

کیس من هم یه کیس قدیمیه، اون موقع مشخصات سخت افزاریم این ها بود: «یهCPU:‌ Pentium dual core 3.00 GHz با 2 گیگ رم و یه گرافیک AMD.»

دیگه از عوض کردن ویندوز و سنگین بودن و قدیمی بودن ویندوز ۷ خسته شده بودم. تا اون موقع از گنو و لینوکس فقط و فقط اسمشون رو شنیده بودم و هیچ تصوری از خود سیستم عامل و کلا هر چیزی که یه جورای بهش وصل میشه نداشتم. صرفا مکینتاش و ویندوز رو میشناختم. برای کار های مختلف هم مثل عموم مردم از برنامه های کرکی استفاده میکردم. خلاصه بعد از اینکه یه ذره توی تلگرام بودم آروم آروم با یه سیستم عامل جدید آشنا شدم، میدیدم که یک سری ها صحبت از توزیع های لینوکسی ( گنو/لینوکسی ) و نصب و اجرای برنامه ها روی اون ها میکردن و خیلی چیز های دیگه.
اینجوری بود که تحقیق شروع شد :) شروع کرده بودم به زیر و رو کردن اینترنت و کسب اطلاعات راجع به این سیستم عامل ( البته میدونم گفتن اینکه لینوکس یه سیستم عامله غلطه و باید خیلی چیز های دیگه کنارش باشه و اینکه لینوکس صرفا یک کرنل هست. ) گشتیم و گشتیم و گشتیم تا اینکه کلا دیگه تصمیم گرفتم به طور کامل برم روی لینوکس و دیگه هیچ اثری از ویندوز و برنامه هاش روی هارد کامپیوتر و هارد اکسترنالم نباشه!

اولین توزیعی که خواستم نصب کنم نسخه Ultimate توزیع Zorin OS بود، چرا؟ چون واقعا از وبسایتش خوشم اومد :) عجیبه اما واقعیه. وقتی داشتم مقاله های مختلفی رو میخوندم و میرفتم راجع به توزیع هایی که اسم برده بودن تحقیق میکردم، وبسایت و اسکرین شات های این توزیع من رو به خودش جذب کرد.

واقعا قشنگ بود و آدم رو به خودش جذب میکرد. این نسخه یک نسخه پولی هست اما میتونید از سایت Downloadly.ir اون رو به صورت رایگان دانلود کنید. قبل از اینکه دانلود اش کنم طریقه نصب اش رو از توی سایت خودش خوندم. تازه با مفهوم جذابی به اسم بوتیبل کردن آشنا شده بودم. یادم نیست که سایت خودش نرم افزار balena etcher رو معرفی کرده بود یا اینکه جای دیگه ای دیدم اما balena etcher رو دانلود و فایل iso اش رو روی فلشم بوتیبل کردم. DE این توزیع GNOME هست که برای رم ۲ واقعا کم و اذیت کننده اما اون موقع اصلا هیچ تصوری از این چیزا نداشتم.

چه لحظه خوبی بود ، خداحافظی با ویندوز !! ( البته خداحافظی نه، فورمت ( format ) بی برگشت تمامی باینری های ویندوز ۷ از روی هارد کامپیوترم :) )

وقتی نصب شد. خیلی خوشحال بودم! قبلش یه دوره کوتاه و خوب از دانلودلی پیدا کرده بودم و شروع کردم به نگاه کردن و جزوه نوشتن و ذوق کردن با لینوکس! تجربه اینکه ۹۰ درصد چیزی که احتیاج داری از قبل روی سیستم نصب شده، دیگه لازم نیست به دنبال کرک نرم افزار باشی و با نرم افزار های جدیدی آشنا میشی، با ترمینال کار میکنی و خیلی چیز های دیگه من رو بیشتر رو به جلو هل میداد تا بیشتر با لینوکس آشنا بشم. اما گنوم برای من سنگین بود و گاه و بیگاه ( مثلا موقع استفاده از مرورگر ها و پایچارم ) سیستم فریز میشد و اعصاب من هم خورد....! بعد از این قضایا رفتم به وبسایت زورین و دیدم یک نسخه Lite داره که به گفته خودش واسه سیستم هایی با قدمت ۱۵ سال به بالاست ( اگه اشتباه نکنم DE اش XFCE باشه. ) اون رو نصب کردم و دیدم بله چقدر سبکه و راضی شدم. اما بعد از مدتی اون شور و اشتیاق فروکش کرد و دیگه یه کاربر تازه‌کار عادی لینوکس شده بودم. درگیر درس و مشق شدم و بعد از تموم شدن دیدن اون دوره دیگه چیز جدیدی یاد نگرفتم.

توی تلگرام هم دو سه تا گروه پایتون داشتم و دیگر هیچ. هنوز با گروه های لینوکسی آشنا نشده بودم. یه فاصله ای افتاد و تصمیم گرفتم که برم اوبونتو نصب کنم.دلیل اش هم این بود که این اسم نقل هر مقاله و وبسایتی بود :) اون جا بود که کم کم متوجه شدم که چیزی به اسم DE وجود داره و در این اقیانوس نرم افزار متن باز و آزاد DE های مختلفی هست که: "بسیار خفن می نمود در نظرم."

فهمیدم که اوبونتو از DE گنوم استفاده میکنه. یه روز آخر هفته دانلود و نصبش کردم امااااا باز هم مشکل کمبود فضای رم و فریز شدن سیستم روی سیستم سبز شد. فهمیدم که یکی از علل وجود DE های مختلف همین مصرف رم اون هاست که اون ها رو از هم متمایز میکنه ( البته دلایل خیییلی بیشتر هم داره که اون موقع فقط این رو میدونستم )

خیلی با احتیاط برنامه باز میکردم و هیچ وقت دو تا چیز رو باهم باز نمیکردم. هر وقت که بیکار بودم اون برنامه ای که طرز استفاده و کار با گنوم رو آموزش میداد رو میخوندم و تمرین میکردم ( اسمش یادم نیست روی خود اوبونتو پیش‌فرض نصب بود. ) خیلی داشت خوش میگذشت، کلی شورت کار باحال و جذاب که واقعا کار آدم رو سریع میکرد. خدایی‌اش DE باحال و قشنگیه!

بعد از اینکه دیگه کفرم بالا اومده بود و دیگه میخواستم روون با کامپیوترم کار کنم رفتم دنبال توزیعی بگردم که سبک باشه و دیگه اینجوری اذیت نشم و این شد که با Ubuntu Flavours اشنا شدم. واقعا یکی از شاهکار هان، تیم های جدایی که بیس رو اوبونتو برداشتن و تمرکزشون رو روی DE گذاشتن!!!

این شد که با DE های سبک تر مثل LXDE ( اون زمان هنوز LXQT متولد نشده بود یا اگر هم شده بود معرفی نشده بود ) و XFCE آشنا شدم. اولین بار Lubuntu نصب کردم و کلی حالم گرفته شد .زشت بود و میزد توی ذوق آدم واقعا فکر میکردم آخه چرا روی این دارن وقت و زندگی شون رو تلف میکنن!!! این شد که یکی از long lasting توزیع هایی که نصب و استفاده کردم شد Xubuntu. واقعا XFCE برای ۲ گیگ رم خوب بود. مرورگر رو با پایچارم باز میکردم و مشکلی نبود. هیچی دیگه زندگی برگشته بود به روال عادی. گذشت و گذشت تا اینکه گفتم "خوب برو یه رم دیگه بگیر خودت رو راحت کن، مجبوری !!!! " بله با این جمله تاریخی یک تحول بزرگ، هم درون کیس من و هم درون سخت افزار های کیس من در شرف وقوع بود.

زنگ زدم به یکی از دوستام. چون قبلا از ارتقا و خرید سخت افزار کامیپوتر صحبت کرده بودیم، گفتم زنگ بزنم ببینم باید چه کار کنم. بعد از اینکه راجع به خود رم ها ( ddr3, ddr4 ) و ظرفیت مادربرد و این چیزا یه چیز هایی داشت دستگیرم میشد ، رفیقم گفت برو کیس ات رو باز بکن، مدل دقیق مادربردت رو گوگل کن برو وبسایت تولید کننده مادربردت ( GYGABِYTE ) و راجع بهش مطالعه کن. مادربرد من تا هشت گیگ رم ddr3 رو پشتیبانی میکنه. رمی که روی یکی از اسلات هاش بود رو ( دو تا اسلات رم داره ) در آوردم و فهمیدم فرکانسش ۱۳۳۳ مگاهرتزه و باید یه رم ddr3 با همین فرکانس پیدا کنم. اول داشتم دنبال یه رم ۴ گیگ هم مارک خودش میگشتم که نتایج خیلی جالبی نداشت. این شد که رفتم خیابان بانک ها ( جایی است در کاشان که بانک ها در آن تجمع دارند :) ) اونجا شبیه به سه راه سینما توی شهرکرده ( این مکان در واقع چهار راهی است که در یکی از خیابان هایش سینما بهمن قرار دارد و بازار کامپیوتر شهرکرد به حساب می‌آید. ) البته کوچک تر. چند تا مغازه کامپیوتری اونجا سراغ داشتم و رفتم دنبال رم! بعد از زنگ های دوباره و مشورت و اینا یه رم ۴ گیگ کینگستون خریدم و خوشحال و شادان و آماده برای اون تحول بزرگ به سمت خونه رکاب میزدم.

وقتی رسیدم خونه رم رو از توی جعبه یا کاور پلاستیکی اش در آوردم و کیس رو باز کردم و جا زدم. لحظه، لحظه خیلی حساسی بود. روی زوبونتو از داک پلنک ( plank ) استفاده میکردم. خود این داک یه ویجت داشت که میزان رم اشغال شده رو با یه نمودار دایره ای و میزان کارکرد سی پی یو رو با رنگ نشون میداد. تا قبل از اینکه مجموع رم ام ۶ گیگ بشه همیشه یک پنجم تا یک چهارمش اشغال بود. وقتی که صفحه لاگین اومد رمز رو زدم و وقتی که داک باز شد دیدم که عهههه هنوز که ۲ گیگ رم دارم :( هیچی دیگه کامپیوتر رو خاموش کردم و زنگ زدم به رفیقم، بهم گفت که ۱۰۰ درصد درست جا نرفته و جا زدنش یه قلق خاصی داره. دوباره کیس رو باز کردم و با اون رم دو گیگ مقایسه کردم، حرف رفیقم درست بود. باید موقع جا زدن رم کناره هاش رو همزمان با بستن اون دوتا خاری که نگهش میدارن فشار داد تا کامل بره جا. دوباره کیس رو روشن کردم و دیدم بــــــــــــــــــله ۵.۹ گیگ رم الان در دسترس هست :) سر از پا نمیشناختم . ۲ تا پنجره پایچارم و دو تا مرورگر با ۵ تا تب باز میکردم آخ نمیگفت و خیلی که میشد تا ۵ گیگ پر میشد.

اینجا بود که گفتم دیگه میرم که توزیع سنگین نصب میکنم. تعریف KDE رو شنیده بودم . و باز هم به مزه های اوبونتو مراجعه و بدون هیچ معطلی Kubuntu رو نصب کردم. این دومین long lasting توزیع من بود. از کانال linuxscoop یکی از شخصی سازی هاش رو انتخاب و اعمال کردم. اولش Big sur رو خیلی دوست داشتم و چند ماهی با اون کیف میکردم. بعدش دوباره عوضش کردم و تا یه مدت مدید با اون زندگی میکردم. در همین حین دیگه تلگرامم مثل سابق نبود.پر شده از گروه های برنامه نویسی و لینوکس شده بود و داشت به اطلاعات لینوکسی ام اضافه میشد.

دانشی که نسبت به فلان بیس ها داشتم صرفا در حد مزه های اوبونتو بود و راجع به دبیان و آرچ و سوزا RHEL چیزی صرفا یه چیزهای شنیده بودم. راجع به توزیع های غلتان و پایدار ( Rolling and Stable ) هم اطلاعات کمی داشتم. بعد از تحقیق راجع به این ها نتیجه های بسیـــــــــــــــــاری گرفتم و کلا سراغ غلطان ها نرفتم ( که دلایل زیادی داشت، یکی‌شون برخورد با چند تا بچه متعصب متنفر از دبیان و اوبونتو بود. کار رو چند تا گروه به جایی برام رسونده بودن که دیگه میخواستم با اوبونتو خداحافظی کنم. یه جور جنگ رسانه ای و دروغ پراکنی و بزرگ نمایی بیخودی بود. ای خدا چقدر وضعیت بدی داشتم !!‌ البته صرفا بخاطر این نبود، اصلا اینطور نیست ) همین جور که داشتم دروغ های اونها رو پیش خودم با سرچ و جستجو پاک میکردم، یه اتفاق خیییلی بزرگ افتاد که الان هم هنوز درگیرش ام و این اتفاق بسیااااار بر من تاثیر مثبت گذاشت: " آشنا شدن با واژه SysAdmin ". توی چند سال اخیر دو سه تا اتفاق خیلی مهم برای من افتاده بود که آخریش همین واژه بود. این کلمه من و تمرکز من رو به شدت تحت تاثیر قرار داد. آروم آروم داشتم راجع بهش تحقیق میکردم و از این وبسایت به اون مقاله و از این گروه به اون گروه میرفتم.

توی یه گروه دواپس از یکی از ادمین هاش که آدم بسیار دانایی بود و توی حوزه تخصصی اش تبحر زیادی داشت، یه سوال در مورد اینکه چجور میشه یه سیستم ادمین شد پرسیدم و از ایشون مشورت و منبعی برای شروع خواستم. ایشون همیشه موقع جواب دادن اصولا چیزی رو از قلم نمیدازن و با حوصله زیادی که دارن تقریبا به جای یک پاسخ به شما مقاله ای جامع تحویل میدن! برای من هم همینطور شد. وقتی داشتم جوابشون رو میخوندم، به قسمتی رسیدم که یک کتاب رو معرفی کرده بودن برای شروع. "The Debian Administrator's Handbook" بسیار از این کتاب تعریف کرد و بهم گفت میتونی از فلان و بهمان و بیسار هم شروع کنی اما اگه من جای تو بودم همین کتاب رو میخوندم. بعد از تشکر بسیار، رفتم سراغ کتاب. وقتی اسمش رو گوگل کردم اولین نتیجه وبسایت کتاب بود.

این کتاب رو دو تا از توسعه دهنده های هسته دبیان نوشته اند ( تا این موقع اکثر توزیع هارو میشناختم و شناخت خیلی بهتری نسبت به قبل داشتم. ) و این کتاب رو با لایسنس GPL منتشر کرده بودن. واقعا چه حرکت بزرگی، چه فرهنگ زیبایی که دکتر استالمن شروع کرده و پرورش داده اند. میشه گفت این فرهنگ داره به خوبی رشد میکنه و به بلوغ میرسه ( شایدم بشه گفت رسیده :) ) نسخه بروز کتاب رو از وبسایتش دانلود کردم و توی خبرنامه اش ثبت نام کردم. از فرداش شروع کردم به خوندن کتاب توی کامپیوتر امااا بعد از دو سه روز، هم چشمام اذیت شد و هم مادرم بهم هشدار داد که اگر نسخه فیزکی نداشته باشی تحریم خواهی شد. :))

هیچی دیگه دنبال جایی بودم که کتاب رو چاپش کنم. یکی از دوستام قبلا بهم گفته بود فلان کتاب رو از فلان جا سفارش دادم و گفته بود که سفارش چاپ هم میگیرن. رفتم اینستا و پیجشون رو دیدم ( Instagram ID: Skybooks.ir ). وااااقعا کارشون بیسته. کیفیت عالی و قیمت ارزان باورنکردنی. این کتاب ۵۱۴ صفحه‌ست. برای ادمین کتاب رو فرستادم و قیمت خواستم. گفت با جلد سخت و چاپ سیاه و سفید میشه ۱۲۲ هزار تومن. هیچی دیگه من هم از خدا خواسته سفارش دادم. از وقتی که کتاب رسیده دارم میخونمش، نوت برمیدارم و تمرین میکنم. در یک کلمه وااااقعا عالی نوشته شده و به همه پیشنهادش میکنم.

حالا چرا این ها رو گفتم، همه این ها مقدمه هایی بودن برای آخرین مهاجرت توزیعی من. بله همینطور که حدس زدید نصب دبیان !!!!

وقتی که تصمیم گرفتم دبیان رو نصب کنم آخرین نسخه استیبل اش Debian 10 Buster بود. اما از شانس بسیار خوب من فرداش این مقاله رو خوندم :‌ "دبیان ۱۱ با اسم بولز آی ( Debian 11 Bullseye ) قراره که منتشر بشه" خب شما بگید چی بهتر از این :) بعد از چند روزی فهمیدم که قراره ۱۴ آگوست یا ۲۳ مرداد release بشه. صبر و صبر و صبر تا اینکه روز ۲۴ مرداد توزیع نصب شد .

الان هم که دارم این داستان رو مینویسم دبیان به خوبی داره روی سیستم کار میکنه و فکر میکنم آخرین توزیعی باشه که روی سیستم ام نصبه و دیگر تعویض نخواهد شد :))

امیدوارم افراد بیشتری با گنو/لینوکس آشنا بشن و فرهنگی که دکتر استالمن شروع کردن رو درک کنن.

باقی پست های من رو هم از این زیر میتونید بخونید:

• اسنپ ها در لینوکس
• چرا باید از اسنپ ها به خوبی استفاده کرد؟

و یک رشته مقاله که در مورد سیستم بسته بندی در دبیان اند:

• سیستم بسته‌بندی، ابزار ها و اصول اساسی