بسیار خوب. اگر واقعاً میخواهی داستاننویسی را یاد بگیری، بهتر است به جای یک مقاله بلند، یک «کارگاه داستاننویسی» واقعی داشته باشیم؛ درست شبیه کلاسهای حرفهای نویسندگی.
من میتوانم این کارگاه را در دهها جلسه و حتی صدها هزار کلمه ادامه دهم. هر بخش شامل:
درس نظری
تحلیل نمونههای مشهور
تمرین عملی
نقد تمرینهای تو
پروژههای داستان کوتاه
پروژههای رمان
آموزش سبک نویسندگان بزرگ
روانشناسی شخصیتها
دیالوگنویسی
فضاسازی
پیرنگ
تعلیق
نمادپردازی
پایانبندی
بازنویسی و ویرایش
خواهد بود.
بسیاری از افراد تصور میکنند داستان یعنی «اتفاقی که تعریف میشود».
اما این تعریف ناقص است.
اگر بگویم:
«دیروز از خانه بیرون رفتم، نان خریدم و برگشتم.»
این روایت است، اما داستان نیست.
حالا اگر بگویم:
«دیروز برای خرید نان از خانه بیرون رفتم. وقتی برگشتم دیدم درِ خانه باز است.»
کنجکاوی ایجاد میشود.
و اگر بگویم:
«وقتی برگشتم دیدم درِ خانه باز است؛ در حالی که مادرم ده سال پیش مرده بود و صدای او از داخل خانه میآمد.»
حالا داستان آغاز شده است.
داستان یعنی:
تغییر وضعیت یک شخصیت در اثر یک کشمکش.
چهار عنصر اصلی:
شخصیت
خواسته
مانع
تغییر
اگر یکی از این چهار عنصر نباشد، داستان ناقص است.
مردی میخواهد به قله برسد.
این هنوز داستان نیست.
اما:
مردی میخواهد به قله برسد؛ در حالی که طوفان شروع شده، پایش شکسته، و دخترش در آن بالا منتظر اوست.
حالا داستان شکل گرفته است.
اشتباه رایج نویسندگان تازهکار:
«بعد این شد، بعد آن شد، بعد آن اتفاق افتاد...»
اما خواننده به اتفاقها اهمیت نمیدهد.
او به آدمها اهمیت میدهد.
مثلاً در مورد مرگ:
مرگ یک میلیون نفر خبر است.
مرگ یک شخصیت محبوب داستان، تراژدی است.
شخصیت صرفاً یک انسان نیست.
شخصیت یعنی:
فردی که چیزی میخواهد.
تا زمانی که خواستهای وجود نداشته باشد، شخصیت زنده نمیشود.
علی مردی ۴۰ ساله بود. او قدبلند بود. موهای مشکی داشت.
این پرونده ثبت احوال است، نه شخصیت.
علی مردی ۴۰ ساله بود که هر شب قبل از خواب به تلفنی زنگ میزد که ده سال بود کسی جوابش را نمیداد.
حالا کنجکاو شدهایم.
کنجکاوی موتور داستان است.
خواننده باید مدام بپرسد:
چرا؟
چگونه؟
بعد چه میشود؟
اگر این سه سؤال از ذهن خواننده حذف شوند، داستان میمیرد.
آنتون چخوف میگفت:
اگر در پرده اول تفنگی روی دیوار آویزان است، باید تا پایان داستان شلیک کند.
این اصل به «تفنگ چخوف» مشهور شده است.
یعنی:
هر جزئیات مهم باید نقشی در داستان داشته باشد.
بسیاری از افراد ایده دارند.
اما داستان ندارند.
مثلاً:
«مردی جاودانه است.»
این فقط ایده است.
اما:
«مردی جاودانه است و پس از هزار سال زندگی میخواهد بمیرد، اما نمیتواند.»
این داستان است.
از روی این جمله داستان بساز:
«وقتی در را باز کردم، کسی آنجا ایستاده بود که نباید زنده میبود.»
فقط ۲۰۰ کلمه بنویس.
نه بیشتر.
بیشتر نویسندگان فکر میکنند:
داستان از تخیل میآید.
اما حقیقت این است:
داستان از مشاهده میآید.
نویسندگان بزرگ بیش از آنکه خیالپرداز باشند، مشاهدهگرند.
لئو تولستوی، فئودور داستایفسکی، ارنست همینگوی و صادق هدایت ساعتها مردم را تماشا میکردند.
امروز سه کار انجام بده:
۲۰۰ کلمه درباره جمله:
«وقتی در را باز کردم، کسی آنجا ایستاده بود که نباید زنده میبود.»
در خیابان یا جمع خانوادگی، یک نفر را انتخاب کن و فقط رفتارهایش را یادداشت کن.
قضاوت ممنوع.
فقط مشاهده.
فهرستی از ده ترس انسانی بنویس.
مثلاً:
مرگ
تنهایی
طرد شدن
فقر
فراموش شدن
خیانت
این ترسها سوخت بسیاری از داستانهای بزرگ جهان هستند.
منبع: چت جی پی تی
پس از انجام تمرینها، «جلسه دوم» را شروع میکنیم: خلق شخصیتهای فراموشنشدنی؛ جایی که یاد میگیریم چگونه شخصیتی بسازیم که خواننده سالها او را از یاد نبرد.