بسیاری از نویسندگان تازهکار تصور میکنند داستان فقط «آنچه رخ داده» است.
اما نویسندگان حرفهای میدانند:
داستان، آن چیزی نیست که رخ داده؛ داستان، آن چیزی است که کسی تجربه کرده است.
یک تصادف رانندگی را تصور کنید.
برای راننده، فاجعه است.
برای رهگذر، حادثهای گذراست.
برای خبرنگار، یک خبر است.
برای کودک داخل خودرو، پایان جهان است.
حادثه یکی است.
اما چهار داستان متفاوت خلق میشود.
زاویه دید یعنی:
چه کسی داستان را تعریف میکند؟
و مهمتر:
چه چیزهایی را میداند و چه چیزهایی را نمیداند؟
در این روش شخصیت خودش داستان را تعریف میکند.
مثال:
«وقتی در را باز کردم، قلبم فرو ریخت. پدرم آنجا ایستاده بود؛ مردی که سه سال پیش دفن کرده بودیم.»
صمیمیت زیاد
احساسات قوی
همدلی بیشتر
فقط دانستههای راوی را میدانیم.
نمیتوانیم وارد ذهن دیگران شویم.
مثال:
«علی در را باز کرد. قلبش تندتر زد. مردی پشت در ایستاده بود که تصور میکرد سالها پیش مرده است.»
اینجا راوی بیرون داستان است.
اما فقط ذهن علی را میشناسد.
آزادی بیشتر
حفظ صمیمیت
فقط یک ذهن در اختیار داریم.
در این شیوه راوی همه چیز را میداند.
مثال:
«علی در را باز کرد و ترسید. نمیدانست مرد پشت در نیز همانقدر وحشتزده است. در طبقه بالا، مادرش بیخبر از بازگشت این مرد، مشغول چیدن سفره بود.»
این روش در رمانهای کلاسیک بسیار رایج بوده است.
از جمله آثار لئو تولستوی و ویکتور هوگو.
نویسندگان مبتدی معمولاً از دانای کل سوءاستفاده میکنند.
مثلاً:
«علی ناراحت بود. سارا هم ناراحت بود. راننده تاکسی هم ناراحت بود. سگ کنار خیابان هم ناراحت بود.»
این باعث آشفتگی میشود.
خواننده نمیداند باید با چه کسی همراه شود.
نادرترین نوع روایت.
مثال:
«در را باز میکنی. مردی روبهرویت ایستاده است. احساس میکنی نفست بند آمده.»
این شیوه در بعضی داستانهای تجربی استفاده میشود.
به این صحنه نگاه کن:
«پیرزنی روی نیمکت پارک نشسته است. نامهای در دست دارد و گریه میکند.»
«نامه را برای دهمین بار خواندم. اشکهایم اجازه نمیدادند کلمات را ببینم.»
«پیرزن نامه را دوباره خواند. دستهایش میلرزیدند.»
«پیرزن گریه میکرد. نمیدانست مرد جوانی که از کنارش میگذرد، نویسنده همان نامه است.»
میبینی؟
حادثه تغییر نکرده است.
فقط زاویه دید عوض شده است.
دو نفر هرگز یک اتفاق را یکسان تعریف نمیکنند.
یک شاعر میگوید:
«باران بر شیشهها میکوبید.»
یک پلیس میگوید:
«هوا بارانی بود.»
یک کودک میگوید:
«آسمان داشت آببازی میکرد.»
صدای راوی از شخصیت او میآید.
یک اتفاق ساده را انتخاب کن:
مثلاً:
«گم شدن یک کلید.»
حالا آن را از دید:
کودک ۷ ساله
پیرمرد ۸۰ ساله
دزد
معلم
بازنویسی کن.
چهار داستان متفاوت خواهی داشت.
زاویه دید فقط انتخاب ضمیر نیست.
بسیاری فکر میکنند:
من = اول شخص
او = سوم شخص
اما مسئله بسیار عمیقتر است.
زاویه دید یعنی:
چه کسی واقعیت را تفسیر میکند؟
فرض کن مردی وارد اتاق میشود.
کودک میبیند:
«غول بزرگی وارد شد.»
پلیس میبیند:
«مردی حدوداً چهل ساله وارد شد.»
عاشق میبیند:
«زیباترین مرد دنیا وارد شد.»
هر سه یک نفر را دیدهاند.
اما سه واقعیت متفاوت خلق شده است.
داستانی ۵۰۰ کلمهای بنویس.
موضوع:
«بازگشت کسی که همه فکر میکردند مرده است.»
اما باید آن را از دید یکی از این افراد روایت کنی:
کودک
پیرزن
زندانی
پزشک
قاتل
منبع: چت جی پی تی
در جلسه چهارم به سراغ قلب تپنده داستان میرویم:
خواهیم دید چرا بدون کشمکش، حتی زیباترین نثر جهان نیز خستهکننده میشود و چگونه نویسندگان بزرگ از تضاد و بحران، داستانهایی میسازند که خواننده نتواند زمینشان بگذارد.