بسیاری از نویسندگان فکر میکنند راز جذابیت داستان در ایدههای عجیب، شخصیتهای خارقالعاده یا اتفاقات بزرگ است.
اما حقیقت این است که حتی یک داستان بسیار ساده هم میتواند چنان جذاب باشد که خواننده نتواند آن را زمین بگذارد.
راز این جذابیت یک کلمه است:
ذهن انسان از «ناتمام بودن» خوشش نمیآید.
وقتی پرسشی ایجاد شود، ذهن میخواهد پاسخ آن را پیدا کند.
اگر به تو بگویم:
«دیروز اتفاق عجیبی برایم افتاد.»
احتمالاً میپرسی:
«چه اتفاقی؟»
این همان نیروی کنجکاوی است.
نویسنده حرفهای مدام سؤال ایجاد میکند.
و پاسخ هر سؤال را با سؤال بزرگتری جایگزین میکند.
مثال:
مردی نامهای پیدا میکند.
سؤال:
نامه از کیست؟
نامه را باز میکند.
سؤال:
چرا نام او روی پاکت نوشته شده؟
متوجه میشود نویسنده نامه بیست سال پیش مرده است.
سؤال:
پس چه کسی نامه را نوشته؟
این زنجیره ادامه پیدا میکند.
بسیاری این دو را اشتباه میگیرند.
بمب منفجر میشود.
خواننده شوکه میشود.
خواننده میداند بمبی زیر میز است.
شخصیتها نمیدانند.
آنها مشغول صحبتاند.
هر ثانیه تنش بیشتر میشود.
تعلیق معمولاً از غافلگیری قویتر است.
تعلیق زمانی ایجاد میشود که:
خواننده چیزی را نداند.
یا
شخصیت چیزی را نداند.
یا
هردو ندانند.
مثال:
پیرمرد هر شب ساعت دوازده به قبرستان میرود.
فوراً سؤال ایجاد میشود:
چرا؟
اشتباه رایج:
نویسنده همه چیز را همان ابتدا توضیح میدهد.
مثال بد:
«علی از کودکی یتیم شده بود و به همین دلیل از تنهایی میترسید و اکنون...»
مثال بهتر:
علی هیچوقت تلفنش را خاموش نمیکرد.
حتی هنگام خواب.
سؤال ایجاد میشود.
بعداً دلیلش را خواهیم فهمید.
راز یکی از مهمترین ابزارهای داستاننویسی است.
هر شخصیت مهم باید چیزی را پنهان کند.
نه فقط از دیگران.
گاهی از خودش.
مثال:
زنی هر هفته به زندان میرود.
اما هیچکس نمیداند برای ملاقات چه کسی.
این راز موتور داستان میشود.
یکی از قویترین تکنیکها.
مثال:
«وقتی صندوق را باز کرد، آرزو کرد هرگز این کار را نمیکرد.»
اما هنوز نمیدانیم داخل صندوق چه بوده است.
پس ادامه میدهیم.
نویسندگان مبتدی از خیلی عقب شروع میکنند.
مثال ضعیف:
علی متولد شد.
به مدرسه رفت.
بزرگ شد.
کار پیدا کرد.
مثال بهتر:
«روز دستگیری علی بود.»
داستان را تا حد ممکن نزدیک بحران آغاز کن.
صحنه را وقتی تمام کن که هنوز اندکی تنش باقی مانده است.
مثال:
مرد در را باز کرد.
رنگش پرید.
گفت:
«تو؟!»
پایان فصل.
خواننده فوراً فصل بعد را میخواهد.
در رمانها معمولاً فصلها با:
یک سؤال
یک کشف
یک تهدید
یک تصمیم
تمام میشوند.
مثال:
«صدای قدمها نزدیکتر شد.
اما چیزی که وارد اتاق شد، انسان نبود.»
پایان فصل.
نویسنده باید میان راز و پاسخ تعادل برقرار کند.
اگر فقط راز بسازی:
خواننده خسته میشود.
اگر فقط پاسخ بدهی:
کنجکاوی از بین میرود.
هر سؤال باید سرانجام پاسخی داشته باشد.
بسیاری فکر میکنند تعلیق فقط برای داستان پلیسی است.
اشتباه است.
در داستان عاشقانه:
آیا به هم میرسند؟
در داستان تاریخی:
آیا زنده میمانند؟
در داستان فلسفی:
آیا شخصیت حقیقت را پیدا میکند؟
تعلیق همهجا وجود دارد.
نویسنده نشانهای کوچک از آینده میدهد.
مثال:
در ابتدای داستان:
«پدر آخرین بار که خانه را ترک کرد، لبخند عجیبی زد.»
در ظاهر عادی است.
اما بعداً معنای آن روشن میشود.
این همان چیزی است که خواننده را وادار میکند بعد از پایان کتاب بگوید:
«نشانهاش از اول وجود داشت!»
یک داستان ۳۰۰ کلمهای بنویس که با این جمله شروع شود:
«نامه بدون فرستنده بود.»
اما تا پایان داستان نگو نامه را چه کسی فرستاده است.
صحنهای بنویس که در آن:
مردی وارد خانه میشود.
متوجه میشود چیزی اشتباه است.
اما تا پایان صحنه نگو چه چیزی اشتباه است.
بسیاری از نویسندگان همه چیز را توضیح میدهند.
اما نویسندگان بزرگ میدانند:
گاهی مهمترین بخش داستان چیزی است که گفته نمیشود.
خواننده باید در کشف داستان شریک شود.
هر صفحه باید دستکم یک سؤال در ذهن خواننده ایجاد کند.
و هر چند صفحه باید به یکی از سؤالهای قبلی پاسخ دهد.
این ریتم راز بسیاری از رمانهای ماندگار است.
منبع: چت جی پی تی
در جلسه بعد به یکی از مهمترین مهارتهای نویسندگان حرفهای میرسیم:
یاد خواهیم گرفت چه زمانی باید لحظهای را با جزئیات کامل روایت کنیم و چه زمانی باید از روی ماهها یا حتی سالها در چند جمله عبور کنیم؛ مهارتی که تفاوت میان یک رمان روان و یک رمان خستهکننده را رقم میزند.