یکی از بزرگترین اشتباهات نویسندگان تازهکار این است که فکر میکنند فضاسازی یعنی توصیف.
بنابراین شروع میکنند به نوشتن:
«آسمان آبی بود. درختان سبز بودند. خانه بزرگ بود. کوچه باریک بود.»
اما خواننده چیزی حس نمیکند.
چرا؟
چون فضاسازی فقط دیدن نیست.
فضاسازی یعنی تجربه کردن.
بخوان:
«خانه قدیمی بود.»
این توصیف است.
اما:
«با باز شدن در، بوی نم و چوب پوسیده به صورتم خورد. جایی در تاریکی، قطرهای از سقف چکید.»
این فضاسازی است.
خواننده حالا آنجا را احساس میکند.
بیشتر نویسندگان فقط از چشم استفاده میکنند.
اما انسان جهان را با پنج حس تجربه میکند:
بینایی
شنوایی
بویایی
لامسه
چشایی
توصیف ضعیف:
«بازار شلوغ بود.»
توصیف قوی:
«صدای چکش مسگرها در هوا میپیچید. بوی زعفران و ادویه از مغازهها بیرون میزد. مردی با صدای بلند هندوانههایش را تبلیغ میکرد.»
حالا بازار زنده شده است.
بویایی از قدرتمندترین ابزارهای نویسندگی است.
یک بو میتواند خاطرهای را زنده کند.
مثلاً:
بوی باران روی خاک
بوی نفت
بوی کتاب کهنه
بوی نان تازه
بوی بیمارستان
اگر بنویسی:
«بوی نفت چراغهای قدیمی هنوز در اتاق مانده بود.»
ناگهان زمان و مکان شکل میگیرند.
اشتباه:
سه صفحه توصیف باغ.
اما هیچ اتفاقی رخ نمیدهد.
توصیف باید به داستان کمک کند.
مثلاً:
خانهای تاریک را توصیف میکنی زیرا قرار است ترس ایجاد شود.
یا:
کوچهای شاد را توصیف میکنی زیرا میخواهی شادی شخصیت را نشان دهی.
نویسندگان بزرگ اغلب احساسات شخصیت را در محیط منعکس میکنند.
مثال:
مردی تازه همسرش را از دست داده است.
میتوان نوشت:
«غمگین بود.»
اما بهتر است بنویسی:
«باد برگهای خشک را در حیاط خالی میچرخاند.»
محیط احساس را منعکس میکند.
نویسنده حرفهای همه چیز را توصیف نمیکند.
فقط مهمترین جزئیات را انتخاب میکند.
فرض کن وارد اتاقی میشوی.
هزاران چیز در آن وجود دارد.
اما شاید فقط این را بنویسی:
«روی دیوار، تقویمی آویزان بود که هنوز روی سال ۱۳۸۹ مانده بود.»
همین یک جزئیات داستانی میگوید.
بعضی مکانها مانند آدمها شخصیت دارند.
مثلاً:
کویر
جنگل
بندر
روستای متروک
خانه مادربزرگ
هر کدام خلقوخوی خاص خود را دارند.
«خورشید بیرحمانه بر زمین میکوبید. سکوت چنان سنگین بود که صدای پای خودش را میشنید.»
«پنجره نیمهباز در باد تکان میخورد. پرده خاکآلود مانند روحی خسته نفس میکشید.»
یک خیابان در:
صبح
ظهر
غروب
نیمهشب
چهار مکان متفاوت است.
مثال:
«روزها میدان پر از فروشنده بود؛ اما شبها تنها سگهای ولگرد در آن پرسه میزدند.»
اشتباه رایج:
«باران میبارید.»
چرا؟
فقط برای اینکه هوا را توصیف کنیم.
باران باید معنا داشته باشد.
مثلاً:
پنهان کردن ردپا
ایجاد تنهایی
یادآوری خاطره
امروز به یک مکان واقعی برو:
مثلاً:
پارک
بازار
ایستگاه اتوبوس
مسجد
قبرستان
پنج دقیقه فقط نگاه کن.
سپس بنویس:
چه میبینی؟
چه میشنوی؟
چه بویی حس میکنی؟
چه چیزی تو را شگفتزده کرد؟
در ۵۰۰ کلمه توصیف کن:
«خانهای که بیست سال کسی در آن زندگی نکرده است.»
اما:
کلمههای «قدیمی»، «متروک»، «ترسناک»
را استفاده نکن.
بگذار خواننده خودش این نتیجه را بگیرد.
وقتی آثار محمود دولتآبادی، گابریل گارسیا مارکز یا ویلیام فاکنر را میخوانیم، احساس میکنیم مکانها زندهاند.
زیرا آنها فقط مکان را توصیف نمیکنند.
آن را به بخشی از داستان تبدیل میکنند.
از آنجا که به شهرها و روستاهای خراسان علاقه داری، یک تمرین عالی این است:
یکی از مکانهای آشنا مانند بردسکن، کاشمر، نیشابور یا یک روستای قدیمی را انتخاب کن.
سعی کن آن را نه مثل یک گردشگر، بلکه مثل یک داستاننویس توصیف کنی.
مثلاً:
بوی کوچهها
صدای عصر تابستان
گرمای دیوارهای کاهگلی
سکوت قبرستان
صدای کولر آبی در ظهر تیرماه
جزئیات واقعی، داستان را باورپذیر میکنند.
منبع: چت جی پی تی
در جلسه بعد به یکی از مهمترین و دشوارترین هنرهای نویسندگی میرسیم:
خواهیم آموخت چرا بیشتر گفتوگوهای نویسندگان مبتدی مصنوعی و شبیه نمایشنامههای ضعیف به نظر میرسند، و چگونه شخصیتها را وادار کنیم مثل انسانهای واقعی حرف بزنند؛ نه مثل نویسندهای که پشت میز نشسته است.