دریا برای عمانیها نه یک مرز، بلکه یک جاده بوده است؛ جادهای که آنان را به هند، چین، شرق آفریقا و حتی دورتر از آن پیوند داده است.
در جنوب شرقی شبهجزیره عربستان، جایی که کوههای سنگی به آبهای نیلگون دریای عمان و اقیانوس هند میرسند، سرزمینی قرار دارد که تاریخ آن بسیار کهنتر از بسیاری از دولتهای امروزی خاورمیانه است. عمان، این کشور آرام و باثبات عربی، تنها یک واحد سیاسی مدرن نیست؛ بلکه وارث هزاران سال تمدن، دریانوردی، تجارت و فرهنگ است.
در حالی که بسیاری از کشورهای منطقه تاریخ خود را عمدتاً با فتوحات زمینی تعریف میکنند، عمان تاریخی دریایی دارد.
کاوشهای باستانشناسی نشان میدهد که انسانها از دهها هزار سال پیش در سرزمین عمان زندگی میکردهاند.
در نقاط مختلف کشور، ابزارهای سنگی، گورستانهای باستانی و بقایای سکونتگاههای انسانی کشف شدهاند که قدمت برخی از آنها به هزارههای پنجم و چهارم پیش از میلاد میرسد.
شرایط اقلیمی آن روزگار با امروز تفاوت داشت. بخشهایی از عمان کنونی سبزتر و پربارانتر بود و همین امر امکان شکلگیری جوامع انسانی را فراهم میکرد.
قدیمیترین نام شناختهشده عمان «مَجان» بود.
در الواح سومری و اکدی که بیش از چهار هزار سال قدمت دارند، از سرزمینی به نام مَجان یاد شده است که بیشتر پژوهشگران آن را عمان امروزی میدانند.
شهرت مَجان عمدتاً به دلیل معادن عظیم مس بود. مس در عصر برنز مادهای حیاتی محسوب میشد و عمان یکی از مهمترین صادرکنندگان آن در جهان باستان بود.
کاروانها و کشتیها، مس عمان را به تمدنهای بزرگ بینالنهرین منتقل میکردند. همین تجارت باعث شد عمان از همان آغاز تاریخ مکتوب، بخشی از شبکه اقتصاد جهانی آن زمان باشد.
عمان در طول تاریخ با قدرتهای مختلف ارتباط داشت:
تمدن سومر
امپراتوری اکد
بابلیان
آشوریان
هخامنشیان
ساسانیان
گرچه عمان معمولاً در حاشیه امپراتوریهای بزرگ قرار داشت، اما به دلیل موقعیت راهبردی خود همواره مورد توجه آنان بود.
به ویژه در دوران ساسانیان، نفوذ ایران در سواحل عمان افزایش یافت و روابط فرهنگی و اقتصادی گستردهای میان دو سوی خلیج فارس شکل گرفت.
یکی از مهمترین فصلهای تاریخ عمان در قرن هفتم میلادی رقم خورد.
برخلاف بسیاری از مناطق دیگر، اسلام در عمان عمدتاً بدون جنگ گسترده گسترش یافت. نمایندگان پیامبر اسلام به عمان رفتند و حاکمان محلی پس از مذاکره اسلام را پذیرفتند.
این رویداد تأثیر عمیقی بر هویت عمانی گذاشت.
مردم عمان بعدها در فتوحات اسلامی شرکت کردند و در گسترش تجارت دریایی جهان اسلام نقش مهمی ایفا کردند.
ویژگی خاص عمان در میان کشورهای اسلامی، گسترش مذهب اباضی است.
Oman تنها کشور جهان است که اکثریت جمعیت آن پیرو اباضیه هستند.
اباضیه در سده نخست هجری شکل گرفت و بر اعتدال، عدالت و انتخاب رهبر بر اساس شایستگی تأکید میکند.
این مذهب تأثیر مهمی بر ساختار سیاسی عمان گذاشت و موجب شکلگیری نظام «امامت عمان» در دورههای مختلف شد.
از قرون میانه به بعد، دریانوردان عمانی به شهرت فراوانی دست یافتند.
کشتیهای چوبی عمانی که «دَهو» نامیده میشدند، هزاران کیلومتر در آبهای اقیانوس هند سفر میکردند.
آنها با:
هند
چین
ایران
یمن
شرق آفریقا
تجارت میکردند.
صادرات عمان شامل:
خرما
اسب عربی
کندر
مس
بود و در مقابل، ادویه، پارچه و کالاهای گوناگون وارد میشد.
در اوایل قرن شانزدهم، اروپاییها وارد اقیانوس هند شدند.
Portugal که به دنبال کنترل تجارت شرق بود، در سال ۱۵۰۷ بندرهای عمان را اشغال کرد.
پرتغالیها دژهای مستحکمی در مسقط ساختند و بیش از یک قرن بر بخشهایی از عمان سلطه داشتند.
اما مقاومت عمانیها ادامه یافت.
در سال ۱۶۵۰ میلادی، عمانیها موفق شدند پرتغالیها را از مسقط بیرون کنند.
این پیروزی یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ ملی عمان محسوب میشود.
پس از آن، عمان نه تنها استقلال خود را بازیافت، بلکه به قدرتی منطقهای تبدیل شد.
در قرن هفدهم و هجدهم، عمان وارد دوران شکوه شد.
ناوگان دریایی عمان بر بخش بزرگی از سواحل اقیانوس هند تسلط یافت.
نفوذ عمان به شرق آفریقا گسترش پیدا کرد و شهرهای مهمی مانند:
Zanzibar City
Mombasa
در حوزه نفوذ عمان قرار گرفتند.
سلطانهای عمان تجارت گستردهای در منطقه برقرار کردند و یکی از مهمترین قدرتهای دریایی جهان اسلام شدند.
در قرن نوزدهم، سلطان مشهور عمان، Said bin Sultan مرکز حکومت خود را به زنگبار منتقل کرد.
زنگبار به مرکز تجارت ادویه، عاج و کالاهای دریایی تبدیل شد.
در این دوران، امپراتوری عمان از نظر وسعت و ثروت به اوج خود رسید.
در قرن نوزدهم، قدرت روزافزون بریتانیا در اقیانوس هند موجب شد عمان به تدریج تحت نفوذ سیاسی بریتانیا قرار گیرد.
United Kingdom اگرچه عمان را مستقیماً مستعمره نکرد، اما نفوذ فراوانی بر سیاست خارجی آن یافت.
در همین دوره، امپراتوری عمان نیز به تدریج تجزیه شد و قلمروهای آفریقایی آن از دست رفتند.
تا دهه ۱۹۷۰، عمان کشوری نسبتاً فقیر و منزوی بود.
راههای ارتباطی محدود بودند.
مدارس اندک بودند.
خدمات درمانی گستردگی چندانی نداشت.
اما در سال ۱۹۷۰، Qaboos bin Said به قدرت رسید و دوران جدیدی آغاز شد.
بسیاری از عمان امروزی محصول دوران حکومت سلطان قابوس است.
او:
جادههای مدرن ساخت.
دانشگاهها تأسیس کرد.
نظام درمانی را توسعه داد.
زیرساختهای اقتصادی را گسترش داد.
روابط خارجی متوازن ایجاد کرد.
در نتیجه، عمان طی چند دهه از کشوری کمتوسعه به یکی از باثباتترین کشورهای منطقه تبدیل شد.
پس از درگذشت سلطان قابوس در سال ۲۰۲۰، Haitham bin Tariq به سلطنت رسید.
امروزه عمان کشوری با جمعیتی نسبتاً کم، درآمد نفتی قابل توجه و سیاست خارجی محتاطانه است.
این کشور اغلب در مناقشات منطقهای نقش میانجی را ایفا میکند و تلاش میکند روابط خوبی با کشورهای مختلف، از جمله:
Iran
Saudi Arabia
United Arab Emirates
United States
حفظ کند.
تاریخ عمان داستان بقای یک ملت در چهارراه تمدنهاست. از معادن مس مَجان و کشتیهای بازرگانی عصر برنز گرفته تا امپراتوری دریایی زنگبار و دولت مدرن امروزی، عمان همواره توانسته است هویت مستقل خود را حفظ کند.
منبع: چت جی پی تی
اگر تاریخ بسیاری از کشورهای منطقه را تاریخ فتوحات زمینی شکل داده است، تاریخ عمان را باید تاریخ دریاها دانست؛ تاریخی که بادبانهای کشتیهایش هزاران سال بر آبهای اقیانوس هند برافراشته بودهاند و نام این سرزمین را از سواحل آفریقا تا بنادر چین رساندهاند.