متصل

مدت هاست و نمی‌دونم چند وقته که می‌خوام درباره‌ی این وا‌ژه بنویسم. نمی‌دونم در اصلا در حد و اندازه‌ی من هست که به زبونش بیارم یا هنوز براش خیلی کوچیکم. یه چیز خیلی کم و کوتاهی ازش در صفحه‌ی اینستاگرامم گذاشتم که برای اونچه که حس می‌کنم، شبیه نقطه برای قسطنطنیه بود. یا شایدم خیلی کمتر، نمی‌دونم.

امروز قسمتی از خاتون رو دیدم که بچه‌ش بدنیا اومد. راستشو بخوای این سریال خیلی کمکم کرد تا معنی این واژه‌ی متصل رو بیشتر بفهمم و شاید دلیلش شخصیت خاتون بود که خیلی بهش احساس نزدیکی داشتم و دارم. تفاوتش با من این بود که اون یک بچه داشت و به خاطر بچه‌ش داشت زندگی نامطلوب با شوهرشو تحمل می‌کرد. بعد از اینکه بچه‌ش مرد، خیلی دوست داشتم بدونم می‌خواد چیکار کنه. ولی تفاوت ما خیلی بیشتر از بچه و شوهر بود، او متصل بود و من منفصل.

بعد از مرگ پسر کوچکش، بسیار سوگواری کرد و زندگی سابقش رو ترک کرد. پدرش رو پیدا کرد و برای پدرش مادری کرد و پای حرفش ایستاد، بسیار ایستا ایستاد. او متصل بود و ممکنه بپرسی به چی؟ احسنت، منم نمی‌دونم. شایدم خنده‌دار باشه اگه بگم به زمین، اما برای خودم فقط همین معنا رو داره.

از سه روز گذشته دارم به برنامه ی 5 سال آینده‌م نگاه می‌کنم و بین دو تا هدف خیلی مهم گیر کردم (کرده بودم). داشتم به خودم می‌گفتم ببین؛ اگه مسیر الف رو بری، درسته کارتو دوست داری، هر صبح با اشتیاق و عشق از خواب بیدار میشی، از زندگی لذت میبری و غیره، اما قرار نیست پول داشته باشی! اما تو مسیر ب ممکنه اولی‌ ها رو کمتر داشته باشی، ولی به جاش ثروتمند میشی و خودتو خانواده‌تو از این شرایط بی‌‌تعریف نجات میدی. مگه همیشه نمی‌خواستی مامان بابا تو آسایش و رفاه باشن؟ خب حالا وقتشه. این ایده 100 درصد جواب میده و جد و آبای تو رو ثروتمند می‌کنه ( و میدونم که می‌کنه).

مسیر ب یه مشکل کوچیک داره که از دیشب فهمیدم خیلی مشکل بزرگیه: منو به زمین وصل نمی‌کنه. مسیر ب منو به آسمون وصل می‌کنه، به آسمان خراش‌ها، جت و هواپیما و سفرهای فضایی!

استاد خیلی وقت پیش یه جمله بهم گفت که یه دیالوگ از آلپاچینو بود:

من همیشه میدونستم مسیر درست کدومه، ولی انتخابش نمی‌کردم‌، میدونی چرا؟ چون اون لعنتی بیش از اندازه سخت بود.

دست و پا زدن بی‌فایده‌ست چون حس می‌کنم بعضی چیزا رو ما انتخاب نمی‌کنیم بلکه براشون انتخاب میشیم یا شایدم شدیم. قبول سرنوشت، همان اتصال به زمینه. شاید تا اینجا نتونستم توضیح بدم که اتصال به زمین چیه و بهتر باشه یه جمله از خانم هانا آرنت بگم:

The ideal subject of totalitarian rule is not the convinced Nazi or the dedicated communist, but people for whom the distinction between fact and fiction true and false, no longer exists.

این خانم میگه تمامیت خواهی الان به شکل دیگری داره ظاهر میشه و اون کاری میکنه که آدما نتونن درست رو از غلط و واقعی رو از غیرواقعی تشخیص بدن. قطعا این خانم یک نابغه‌ست ( بوده ). قطعیت ما رو به زمین وصل می‌کنه. قدرت تشخیص ما رو به زمین وصل می‌کنه. برای قطع اتصال آدما از زمین، کافیه قدرت تشخیص رو ازشون بگیری و سرگرمشون کنی با یه سری چیزای مشخصی که مستقیما با غرایزشون در ارتباطه. وقتی نسلی رو تربیت کنی مقطوع از زمین، دیگه کسی رو نداری یا حتی کسایی رو نداری که پای حرفشون وایستن. نه مبارز داری، نه آزادی‌خواه و نه حتی امنیت طلب! چون با از بین بردن تفاوت بین واژه‌ها تو چیز بزرگی رو از بین بردی و اون معناست. حالا دیگه معنا گم میشه و آدما در موردش سوال می‌کنن و بصورت های مختلف یا در زبان و یا در عمل ابرازش می‌کنن.

کسی که به زمین متصل باشه، به عبارت دیگه کلمات براش معنی داشته باشن، به عبارت دیگر تفاوت بین واژگان براش مشخص باشه و شاید خیلی تعاریف دیگری که هنوز نمی‌تونم به زبون بیارمش انگار و به این خاطره که صرفا حسش می‌کنم و دانش کافی در موردش ندارم ( برعکس چیزای دیگه‌ای که حسی در موردش ندارم ولی دانش دارم :دی ) به راحتی از مسیرش منحرف نمیشه. شاید سوال پیش بیاد که این چه فرقی با هدف گذاشتن و رسیدن به هدف داره؟ اگه با این تعریف پیش بریم که همه‌ی آدما به زمین متصل هستند.

سوال خوبیه. هدف الزاما به زمین متصل نیست. مادامیکه به نفع شخصی و خانوادگی‌مون فکر می‌کنیم، حس اتصال نخواهیم داشت. شایدم اتصال به زمین، باور به یک سری ارزش‌ها باشه که در کلام،‌ انتزاعی جلوه می‌کنند. در نظر بگیر واژه‌‌ وطن رو. واقعا وطن کجاست؟ جایی که توش بدنیا میایم؟ اونوقت کسی که مامان باباش ایرانی‌ان و تو کانادا بدنیا میارنش و برش میگردونن باز ایران، وطنش کجاست؟ ممکنه بگی پدر و مادر مهمه. باشه. کسی که دو رگه‌س، کجایی میشه؟ وطنش کجا میشه؟ که در واقع خود اون رگ هم خودش جای بحث داره. این مفاهیم به اصطلاح غیرواقعی و انتزاعی، معانی‌شون دستخوش تغییر شده. ولی کماکان باز هم اتصال به زمین با اتصال به معنا و اتصال به کلمات معنی پیدا می‌کنه.

در مثال وطن، اگر تعاریف مختلف رو بررسی کنیم، می‌تونیم مفهوم چیزی که میگم رو در عمل متوجه بشیم. اگر کسی وطن رو مرزهای کشورش تعریف کرده باشه ( و شما بخونید براش تعریف کرده باشند )، به هنگام حمله به کشورش، در صورت وطن پرست بودن، از مرزها دفاع خواهد کرد. اگر وطن برای ما وجود کسانی باشه که بسیار دوستشون داریم، در صورت تجاوز به کشورمون، عزیزانمون رو برمیداریم و به اصطلاح فرار می‌کنیم. اگه برای ما وطن مادرمون تعریف شده باشه، از اونجایی که آغوش مادرمون همیشه بروی ما بازه، دلیلی نمی‌بینیم موقع جنگ از جامون تکون بخوریم:دی. اما اگه وطن برامون زبون مادری تعریف شده باشه چی؟ اگه برامون مردم کشورمون تعریف شده باشه چی؟ اگه تمدن بشری توصیف شده باشه چی؟ اگه فرزندان یک ملت تعریف شده باشه چی؟ و در صورتیکه وطن پرست باشیم، خیلی خوب می‌تونیم تصور کنیم که چه اتفاقی برامون خواهد افتاد.

وطن برای کسی که تعریف بزرگی رو به لحاظ جامعه آماری و مقبولیت عام من حیث ارزش های جهان شمول انتخاب می‌کنه، شاید دیگه منتظر جنگ نباشه که بخواد از وطنش دفاع کنه. اینم بگم که مثال جنگ به این دلیل در ذهنم پرورش پیدا کرد که درگیر این سریال هستم، وگرنه این موضوع قابل تعمیم به هر ارزشی میتونه باشه. وطن برای کسی که منتظر جنگ نیست تا وطن‌پرست باشه، معنای دیگری داره و زیست این انسان هم با وطن‌پرست دیگر فرق داره. زیست این آدم محدود به نقاطی نیست که یه روزایی توش شکست خورده و یه روزایی قهرمان بوده. زیست این آدم نقاط ناپیوسته‌ای روی نمودار مکان-زمان زندگی نیست که فواصل بینش رو منتظر اتفاقی نشسته باشه تا او رو به آسمون وصل کنه. نمودار او یک تابع سینوسی پیوسته‌ست که در هر نقطه که روش دست بذاریم، میتونیم ازش انتگرال بگیریم و تو بخون: زندگی زیسته.

یک روز هم درباره‌ی اتصال به آسمان خواهم نوشت.

سپاسگزارم