امروز برای بار پنجم به اداره گذرنامه و اتباع خارجی رفتم. چقدر من از این ترکیب متنفرم. اتباع خارجی، اتباع بیگانه. بیش از سی سال در کشوری زندگی کنی و باز بیگانه باشی.
سال ۹۲ با رفتن به دانشگاه، طبق قانون کارت شناسایی آمایش ویژه اتباع افغانستانی را که تا آن لحظه اصلیترین مدرک شناساییام بود را باید تحویل میدادم و از آن پس پاسپورت مدرک شناسایی من میبود.
سالهای ابتدایی من بدون هیچ مشکلی فقط با مراجعه به اداره گذرنامه و پرداخت هزینه تمدید در یک روز و حداکثر دو ساعت کار اداری تمام میشد. اما در این دو سه سال اخیر پروسه تمدید پاسپورت هر بار دشوارتر و کشدارتر شده است. هر سال با آمدن قانونهای جدید و بالا رفتن هزینه و طولانی شدن روند تمدید پاسپورت مهاجران دچار سردرگمی و چالش با بروکراسیهای اداری میشوند که ظاهرا حتا تصمیم گیرندگان آن قوانین هم دقیقن نمیدانند برای چه و چرا.
یکی از این قوانین که امسال من و تعداد زیادی از دختران درگیرش بودیم، 《گواهی تجرد》 بود.
از چند مسئول در اداره گذرنامه و کلانتری محل پرسیدم دلیل این قانون چیست که با جواب روشنی روبرو نشدم. مثلن یکی گفت در قانون کشور ما برای خروج دختر و زن باید اجازه پدر یا همسر باشد. گفتم من قصد خروج از کشور را ندارم و فقط میخواهم مانند سالهای گذشته اقامت یکسالهام را تمدید کنم. واضح است که جوابی نگرفتم. بطور مشخص نمیدانست چه خبر است و فقط دستور مقام مافوق را اجرا میکرد. یکجا هم رفتم که کارمند مربوطه اصلن نمیدانست گواهی تجرد یعنی چه و بعد از کلی تماس تلفنی و پرسوجو از همکارهایش در جریان موضوع قرار گرفت. مورد جالب دیگر که در این چند بار مراجعه برخورد داشتم و از زبان دخترانی در موقعیت خودم شنیدم اینکه در شهرهای کوچک نزدیک به هم حتا به روشهای مختلف شاهد برای گواهی تجرد خواسته بودند. آیا مسئول نیروی انتظامی هر شهر میتواند به صلاحدید خود قانون را اجرا کند؟ گذشته از اصل این قانون که به هیچوجه نمیتوانم درک کنم، ضعف و نقص این قانون از نحوه اجرا هم مشخص است.
واضح و روشن است که واقف به بوروکراسیهای اداری حتا برای اتباع کشور ایران هستم اما، آیا مسئولان مربوطه نمیدانند سر و کار داشتن با ارباب رجوع خارجی در اداره گذرنامه با حساسیتهای بیشتری نسبت به مراجع ایرانی است؟ شاید رفتار کارمند یا مسئولی بخودی خود همان باشد که با مراجع ایرانی اما با بی توجهی به این مسائل شاهد رفتار و برخوردهایی هستیم که تعبیری جز تحقیر و توهین و تبعیض ندارد. همه اینها را در کنار وضعیت همهگیر اینروزها و کرونا در نظر بگیرید و قابل حدس است که طولانی شدن پروسه اداری چطور باعث احساسات منفی میشود.
من ایران را وطن خود میدانم. وطنم را بینهایت دوست میدارم. قصه مکرر میشود اگر بنویسم من در این خاک رشد کردم و هر بار که گفتند برو، گرچه افغانستان هم، وطن و ریشه اجدادی من است اما نمیتوانستم و نمیخواستم کوتاه بیایم و ترک وطن کنم. حالا اما، غمگین و خشمگین و ناامیدم. برای اولین بار و شاید خیلی دیر از پدرم با خشم پرسیدم چرا در بین این همه کشور به ایران پناه آورد. به این نتیجه رسیدهام که هیچوقت من و "ما" را در اینجا نمیخواهند. ما هرگز خودی نخواهیم شد. به هزار دلیل بیگانه هستیم.
برای جوانتر ها میخواهم که هر چه زودتر وطن و پناه دیگری بیابند. ماندن جز تلف عمر و در آخر ناامیدی و دلشکستگی نیست.