از متولدین در ایران پرسیدم کدام کشور را وطن خود میدانید؟ ایران یا افغانستان؟
۳۲ نفر به سوال پاسخ دادند،
۱۰ نفر افغانستان، ۶ نفر ایران، ۶نفر هیچکدام،۴نفر هر دو و هیچکدام،۶ نفر هم پاسخهای متفرقه مانند اینکه مفهوم وطن را نمیشناسند یا هیچ حسی به هر دو کشور ندارند و از این قبیل.
از آنهایی که جوابشان افغانستان بود پرسیدم "اگر دولت ایران به آنها تابعیت میداد، نظرشان تغییر میکرد، که جوابشان منفی بود. اکثرا تمایل به بازگشت داشتند.
▪︎در تعریف پناهنده یا آواره آمده است: کسی که به دلایلی جانش در خطر است به کشور دوم پناه میبرد، برای مدتی چند ماه تا چند سال ممکن است در کمپهای مخصوص پناهندگان زندگی کند و بعد از مساعد شدن وضعیت به کشور خود بازگردد.
▪︎دولت میزبان بعد از پذیرش و اسکان دادن به پناهنده، موظف است امکانات ابتدایی از قبیل بهداشت، آموزش، امنیت و... را فراهم کند. معمولا کشورهای میزبان بابت ارائه این خدمات از جانب سازمانهای حامی پناهندگان مانند یونیسف و آژانس پناهندگان سازمان ملل کمکهایی دریافت میکنند.
▪︎مهاجر تعریف مشخصی دارد. کسی که نه از سر جبر بلکه بواسطه درخواست رسمی خود بعنوان تحصیل، کار، ازدواج... از کشور دوم تقاضای اقامت میکند. مهاجر بعد از طی مدت زمانی و با داشتن یکسری امتیازها که مورد تایید کشور میزبان است، تابعیت کشور میزبان را کسب میکند و از تمام حقوق شهروندی بهرهمند میشود. مانند مهاجرت ترکها به آلمان در دهه هشتاد میلادی، مهاجرت ایتالیاییها، چینیها به ایالات متحده یا مهاجرت ایرانیها به کانادا.
▪︎و اما اتفاقی که در طی سه دهه برای نزدیک به دو میلیون نفر از اتباع افغانستان من جمله کسانی که به سوالم پاسخ دادند افتاده این است که، در هیچکدام از تقسیمبندیهای مهاجر یا پناهنده قرار نمیمیرند.
والدین این افراد در قالب پناهنده به ایران آمدند و به دلایلی ماندگار شدند و حالا نسلی از فرزندان آنها و فرزندان فرزندان آنها، دو نسل متولد ایران، در وضعیت بلاتکلیف و سردرگمی از نظر هویت و تابعیت قرار گرفتهاند.
▪︎اینکه تکلیفشان با خودشان روشن نیست که آیا مهاجر یا پناهنده یا تبعه کشور میزبان هستند، نه برای آنها نه برای حکومت به دلایلی مشخص نیست.
از طرفی اساسا کسب تابعیت یک کشور منافاتی با حفظ اصالت ندارد، گویی اینکه اقوام مختلف در ایران از کرد و ترک بلوچ و عرب ایرانیاند اما این به معنی از بین رفتن اصالت و تبارشان نیست. ما هم میتوانستیم/میتوانیم یکی از اقوام ایرانی با تبار افغانستانی باشیم.
▪︎اگر وطن خود را افغانستان میدانند چرا به کشور خود باز نمیگردند؟ ماندن و استفاده از امکانات یک کشور دیگر هر چند ناچیز و ابتدایی، در حالی که قلبا اشتیاق به زندگی و خدمت در افغانستان دارند چه معنی میدهد؟ در همین اوضاع نابسامان هم مردم در افغانستان زندگی میکنند. اینکه منتظر باشند همه چیز به حالت عادی برگردد، فرصتطلبی و راحتطلبی برداشت میشود. بهرحال در مقابل وطن خود احساس مسئولیت دارند یا خیر؟ یا وطن جایست که خدماتش استفاده کنند و در غیر آن ترکش کنند. گرچه این هم میتواند تصمیمی قابل احترام باشد.
▪︎اگر خود را بواسطه تولد در ایران و داشتن علقههای فرهنگی و شخصی متعلق به ایران میدانند چرا خود را مهاجر معرفی میکنند؟ مهاجر بعد سی و اندی سال؟ این دقیقا همان چیزیست که حکومت میخواهد. بلاتکلیف و سردرگم. آیا بعد از سی سال و تولد در این خاک نباید از حق درخواست تابعیت ایرانیشان برخوردار شوند؟ این یک حق است که نادیده گرفته شده. مسئله این نیست که ایران کشور پیشرفته یا پسرفتهای است، مهم نیست کجا به دنیا آمدهاند در ایران، مراکش، ایرلند یا مولداوی متولد میشدند، مهم این حق و مطالبه مدنی و حقوقی آن است.
▪︎اینکه تابعیت یک کشور میتواند به معنی وفاداری و خدمت و حتا جنگیدن برای آن کشور باشد، آیا حاضرند این کارها را بکنند یا چون در افغانستان وضعیت امنیتی نابهنجاری برقرار است، به دنبال کشور امنی هستند و خود را ملزم به حفظ منافع ملی و تلاش برای پیشرفت کشور میزبان و باقی مسائلی از این قبیل نمیدانند؟