
برخی گفتهاند نام «ایران» پیشینهای ندارد و حداکثر به دوران معاصر بازمیگردد که بهجای «پرشیا» در اسناد و مراکز بینالمللی ثبت شد. برخی بهعکس، این نام را دارای پیشینهای دیرین و پشتوانهای مستند به مدارک تاریخی میدانند.
بر پایهی اسناد و منابع معتبر، نام ایران، جدید نیست و نمونههای فراوانی از کاربرد آن در دورههای گوناگون تاریخی قابل اشاره است.
ایران، هم بهعنوان یک مفهوم هویتبخش تاریخی و فرهنگی و هم بهعنوان یک اصطلاح سیاسی، اداری و جغرافیایی، در اسناد و منابع تاریخی، ادبی، فرهنگی و جغرافیایی بازتاب داشته است.
شاهان ساسانی خود را «شاهنشاه ایران و اَنیران» یعنی شاهنشاه ایران و غیرایران میخواندند.
اصطلاح «ایرانشهر» به مفهوم کشور ایران، در دورهی ساسانی رایج بوده و نام ایران به برخی القاب و عنوانهای مناصب کشوری و اداری افزوده میشد. از جمله:
ایراناِسپاهبَد: فرماندهی نیروهای نظامی ایران
ایراندِبیربَد: بالاترین مقام اجرایی ایران
در آثار بزرگان و شاعران نیز نام ایران فراوان بهچشم میخورد.
شاهنامه در این باره مثالزدنیست.
نام ایران در اشعار نظامی گنجَوی دهها بار تکرار شده است. از جمله میگوید:
همه عالم تن است و ایران، دل
نیست گوینده زین قیاس، خجل
رودکی(قرن سوم) میگوید: آن مه آزادگان و مَفخَر ایران ...
فخرالدین اسعد گرگانی(قرن پنجم) میگوید:
خراسان را بود معنی خور آیان
کجا از وی خور آید سوی ایران
عطار(قرن هفت) میگوید:
عدل کن تا شاه ترکستان شوی
والی ملک همه ایران شوی
و بسیار از این دست نمونههای گویا و آشکار.