در تاریخ انسان، اعتراض همیشه و به شکلهای گوناگون وجود داشته است.
دربارهی اعتراض به پنج نکتهی مبنایی اشاره میکنم.
مبنای نخست، اعتراض هم حق است و هم وظیفه.
بر این اساس، هیچگاه جامعهی انسانی خالی از اعتراض نخواهد بود و همین مبنای منطقی نشان میدهد هر شخص، گروه یا حکومتی بخواهد اصل اعتراض را نادیده بگیرد، سخت در اشتباه است.
مبنای دوم، اعتراض نیازمند پشتوانهای نظری و عقلی است.
دلیل و علت اعتراض چیست؟ این باید کاملاً روشن باشد. یعنی مشخص باشد من به چه چیزی اعتراض دارم، دلیلم چیست و پیشنهادم کدام است.
مبنای سوم، بیان اعتراض با کمترین زیان و هزینه و بیشترین فایده همراه باشد.
انتخاب روش یا روشهایی برای بیان اعتراض که خسارت کمتر و دستاورد بیشتری داشته باشد، وظیفهی سنگین من و شمایی است که در برابر جامعه و نسل آینده احساس مسئولیت میکنیم.
بیان اعتراض منحصر به یک یا دو روش نیست و دهها و صدها روش میتوان یافت که با تحمیل نگرانی و زیان کمتر به جامعه همراه باشد. آتش زدن اتوبوس، بستن خیابان و بزرگراه و ویران کردن و سوزاندن محل کسب و کار و ماشین مردم و امثال این کارها جز افزایش اضطراب و هزینهی عمومی و سختتر شدن شرایط نتیجهای نخواهد داشت.
مبنای چهارم، ضرورت شناخت واقعیتهای جامعه
برای نمونه یکی از واقعیتهای تلخ و زشت جامعهی ما وجود افرادی است که با عنوان اوباش میتوان از آنها یاد کرد. این عده بهصورت انفرادی یا سازمانیافته میتوانند بهویژه در زمان بروز حوادث یا شکلگیری تجمع خیابانی، ایفای نقش کنند. کارکرد اصلی این عده ایجاد و افزایش ناامنی، تهدید و غارت است.
در حوادث روزهای اخیر نیز حضور اوباش عربدهکشِ بدمستِ قمه بهدست بهخوبی آشکار بود. اوباش میتوانند با تهدید و ارعاب مردم، اوضاع را در اختیار خود بگیرند و اعتراض را از مسیر و هدف اصلی خود دور کنند. این روزها که رسانهها و عکس و فیلم و اینترنت، امکان دیده شدن و ارتباط را افزایش داده، گروه اوباش بالقوه این زمینه را دارند که کسانی یا مراکزی با اهداف خاص روی آنها سرمایهگذاری کنند.
اشاره به نقش اوباش از این حیث ضرورت داشت که تجربهی سالهای اخیر نشان میدهد در مواردی این عده توانستهاند اعتراض را از مسیر دستیابی به اهداف خود دور کنند. بنابراین در انتخاب روش، میتوان بر گزینههایی تمرکز کرد که امکان حضور اوباش را به کمترین سطح کاهش دهد.
مبنای پنجم، نگاه همه یا هیچ در اعتراض ناکارآمد است.
با یک اعتراض باید صرفاً در پی حل یک مشکل یا بیان یک دیدگاه یا خواسته بود. با یک اعتراض قرار نیست جامعه و حکومت نابود شود یا به تعبیر شاعرانهی برخی دوستان صبح آزادی طلوع کند. یک اعتراض مشخصاً برای یک مشکل.
یک گام کوچک اما حسابشده ما را به هدف نزدیکتر میکند.
آنها که با بلندپروازی تخیلی یا ناامیدی ویرانگر، گامهای کوچک را حقیر میشمارند، هرگز به هیچ مقصدی نخواهند رسید.