اغراق نیست اگر بگوییم نقشی که اشرف، خواهر دوقلوی محمدرضاشاه، در کودتای ۲۸ مرداد ایفا کرده پررنگتر از عملکرد شاه است.
اشرف، چنانکه پدرش رضاشاه به درستی تشخیص داده و به اطرافیان گفته بود، عطش فراوان و بیپایانی برای رسیدن به قدرت، حضور در بازی سیاست و دخالت در امور دولت و حکومت داشت.
شدت این خصلت و کارکرد در اشرف چنان بود که برای برادر دردسر درست کرده و سالها پس از کودتا محمدرضاشاه به او هشدار داده بود که اجازه نخواهم داد تو دولت در دولت تشکیل دهی.
در نتیجهی همین جاهطلبی روزافزون بود که مصدق او را از کشور اخراج کرد. اشرف با وجود این که در زمان کودتا در ایران نبود اما چنانکه در خاطرات خود آورده با طراحان و عاملان کودتا در اروپا ارتباط داشته و حتی پیامی مکتوب از آنان به شاه رسانده است.
در ماجرای کودتای ۲۸ مرداد و تغییر و تحولات پس از آن، اشرف پنهان نمیکند که دو نکته از نگاه او اهمیت بسیار داشته است:
یک) باز شدن شیر نفت به روی انگلیس و امریکا و در این باره تصریح دارد که پس از سرنگونی مصدق و روی کار آمدن زاهدی، این امر محقق شد.
دو) تمرکز قدرت در دست شاه و کنار گذاشتن انتخابات و دمکراسی و رقابت سیاسی و بازگشت به شیوهی پدری.
در این باره اشرف باور ذهنی و قلبی خود را به صراحت بیان کرده و معتقد است جامعهی ایران برای گسترش فرهنگ انتخابات و دمکراسی آمادگی ندارد و فعلاً شاه باید قدرت کامل را در دست بگیرد و با قاطعیت حکومت کند تا زمانی که شرایط برای بازگرداندن قدرت به ملت فراهم شود.
به این ترتیب دربارهی نقش اشرف و نگاهی که به کودتای ۲۸ مرداد دارد، با یک صورت مسئلهی شفاف روبرو هستیم:
نفت را به بیگانه بدهید و در ادارهی کشور به روش پدر، دیکتاتوری، عمل کنید.
مصدق یا هر کسی که مانع دستیابی به این دو هدف است، باید از سر راه برداشته شود.