بخشی از خاطرات ثریا اسفندیاری، همسر دوم محمدرضاشاه، به شرح کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اختصاص دارد.
ثریا با اشاره به این که مطالعات روانشناسی داشته گفته است که شاه « آن روزها فوقالعاده متأثر و غمگین » بود.
به نظر میرسد کشمکش ایران و انگلیس بر سر قضیهی نفت تأثیر منفی عمیقی بر شاه گذاشته بود. ثریا گفته است شاه ملی شدن نفت را «یک بدبختی بزرگ برای ایران» میدانست و گسترش نفوذ مصدق را «ویرانی زندگی و دستگاه خود» تلقی میکرد و از این رو « بینهایت دلتنگ و گرفته بود. »
ثریا تلاش میکند به موازات ترسیم چهرهای ناتوان و افسرده از محمدرضاشاه، تصویری قدرتمند، اندیشمند و باانگیزه از خود عرضه کند. چنانکه به شاه مشاورهی روانشناسی میدهد و برای غلبه بر نگرانی و ناامیدی به او کمک میکند.
ثریا مدعی شده که «نخستین کسی بودم که پیشنهاد کودتا علیه مصدق را به شاه دادم.»
از جمله ویژگیهای قابل توجه و مشترک میان شاه و ثریا، ضعف تعلق نسبت به میهن خود، ایران است. ثریا هنگام خروج از ایران، چنانکه خود گفته، احساسی از اندوه نداشته و شاه نیز که خود را یک بازنده و همه چیز را پایانیافته تصور میکرده، انگیزهای برای ماندن در یا بازگشت به ایران نداشته و ترجیح او زندگی کنار مادر و خواهرش در امریکا بوده است.
به روایت ثریا، شاه با شنیدن خبر شکست کودتا میگوید: «ما باختهایم. میبایست هر چه زودتر دربرویم.» در این زمان شاه و ثریا در کلاردشت بودهاند و از آنجا مستقیم به بغداد پرواز میکنند. ثریا در اینجا بار دیگر چهرهی شجاع خود را به رخ میکشد و در فضای ترس و ناامیدی حاکم بر شاه و همراهان، میگوید: «نگران نباشید. یک هفتهی دیگر به تهران بازخواهیم گشت.»
شاه و ثریا از بغداد به رم میروند و در آنجا همزمان که ناامید از بازگشت به ایران، در اندیشهی رفتن و اقامت در امریکا هستند، خبر پیروزی کودتا و شکست مصدق به آنها میرسد.
دو نکتهی مهم در خاطرات ثریا دربارهی ویژگیهای شاه به چشم میخورد که با مقایسه با دیگر خاطرات و تحقیقات تاریخی نیز تأیید میشود:
یک) ضعف شاه در تصمیمگیری و رویارویی با شرایط بحرانی
دو) احساس تعلق ضعیف شاه نسبت به ایران