
سالها پیش از این و در اوایل قرن بیستم «اِشپِنگلِرِ» آلمانی از «انحطاط غرب» سخن گفته بود و حال آنکه غرب آن روزها در مسیر پرشتاب پیشرفت در علم و صنعت و تکنولوژی بود.
«جان بِرنالِ» ایرلندی در شرح سرگذشت دانش در زندگی و تمدن بشر، وقتی به قرن بیستم رسید به تلخی و صراحت گفت: «انسانِ عصرِ عظمت علم تا حد شریرترین نوع وحشیان سقوط کرده است.»
«رِنه گِنون» از «بحران دنیای متجدد» گفت و «برودل» از «زوال تمدن سوداگری» نوشت و «رابرت اچ.بورک» از حرکتی پرشتاب بهسوی پرتگاه و «سراشیبی بهسوی گومورا» خبر داد.
و اقبال لاهوری به زیبایی سروده بود که:
«اگر در دل جهانی تازهای داری برون آور
که افرنگ از جراحتهای پنهان بِسمِل افتاده است»
اینها و بیشمار از این دست، نشانههای زوال عقل و اخلاق و انسانیت در تمدنیست که دهها سال پیش از این، «اشپنگلر» بهدرستی دربارهی آن گفته بود مشتی سلاح و سیمان و سکه و ساختمان است و روح ندارد.
این تمدن، علم و تکنولوژی دارد، در حد اعلا، اما عقل و اخلاق ندارد و از اینرو علم و تکنولوژی را نه برای ساختن که برای سلطه و ترور و غارت و ویرانی بهکار گرفته است.
این تمدن اگر حرفی برای گفتن داشت و به بنبست نرسیده بود، دانشمندان یک ملت را به رگبار گلوله نمیبست.
از نگاه سردمداران این تمدن، ملتی که «گاو شیرده» نباشد، نه حق دانستن دارد نه حق دفاع و نه حتی حق زندگی و میتوان فرزندان و سرداران و دانشمندانش را در برابر دیدگان جهانیان به گلوله بست و به خاک و خون کشید.
با وجود بَزَک و آرایش بسیار، دیرزمانیست که بوی تعفن این تمدن، دل و جان خردمندان و فرزانگان و ستمدیدگان جهان را آزار میدهد.
هر چه میگذرد، مفهوم این سخن عمیق «جرج سارتُن» روشنتر میشود که سالها پیش از این، تمدن غرب را نیازمند بازنگری دانسته و مژدهی ظهور دوبارهی مشرقزمین را داده بود:
«بیتردید الهام دیگری از شرق خواهد رسید.»