
اعتمادالسلطنه در روزنامهی خاطرات خود به نمونهای از چگونگی برخورد ناصرالدینشاه قاجار با پیشنهاد ساختن راهآهن اشاره کرده است.
نکتهی مهم در این میان، توجیهیست که ناصرالدینشاه برای مخالفت با ساختن راهآهن آورده است:
« ... نمونهي كوچكي از راهآهن آورده بود. شاه فرمود ... شتر و قاطر و خر هزار مرتبه از راهآهن بهتر است.
حالا چهل پنجاه نفر فرنگي طهران هستند ما عاجزيم، اگر راهآهن ساخته شود هزار نفر بيايند چه خواهيم كرد.»
(روزنامهی خاطرات اعتمادالسلطنه، ص ۴۶۲)
انسان در تعامل با تکنولوژی گاهی بر پایهی شیدایی و شیفتگی رفتار کرده و جایگاه خود را عملاً تا حد یک اسیر و بردهی تکنولوژی پایین آورده است.
گاهی نیز بر اساس ترس و نفرت وارد این عرصه شده و به رویارویی با جلوههای نوین تکنولوژی پرداخته است.
(نیل پستمن در کتاب تکنوپولی، چارلی چاپلین در فیلم عصر جدید و دیوید فینچر در فیلم باشگاه مشتزنی، برخی ابعاد رابطهی انسان و تکنولوژی را شرح و نمایش دادهاند.)
پیشرفت تکنولوژی، همزمان ابعاد امیدبخش دارد و نکات نگرانکننده و نمیتوان و نباید هیچیک از این دو را نادیده انگاشت.
شاید بتوان راهی میانهی افراط و تفریط جستجو و تعریف کرد که نه بردگی انسان را در پی داشته باشد و نه به رویارویی با اصل پیشرفت تکنولوژی بینجامد.
نگرانی از برخی ابعاد و پیامدهای گسترش تکنولوژی هرگاه با تلاشی روزافزون برای تقویت شناخت و استفادهی معقول از تکنولوژی همراه نباشد، دیدگاهی مبتنی بر ضعف و ترس و بدبینی نسبت به تکنولوژی را قوت میبخشد و چنین دیدگاهی از آنجا که بر واقعیتها و مبانی عقلی و تجارب تاریخی استوار نیست، نمیتواند استمرار و حضوری تعیینکننده در جامعه داشته باشد.
تاریخ میگوید ابزار و تکنولوژی، همواره حرکتی رو به پیش دارد و معقول آن است که به جای تلاش بیحاصل برای محدودسازی، تکنولوژی را از راه آموزش و فرهنگسازی، در مسیر مبانی عقلی و بهبود زندگی انسانی به کار گرفت.
«پریرو تابِ مستوری ندارد
در ار بندی سر از روزن برآرد.»
تکنولوژی هم همینطور !